يكشنبه، ۱۳ آذر ۱۴۰۱ | 
Saturday, 3 December 2022 | 
• برای دسترسی به بایگانی سايت قدیمی فلُّ سَفَه اينجا کليک کنيد.
• برای دسترسی به بایگانی روزانه بخش روزنامه اينجا کليک کنيد.
• برای دسترسی به بایگانی زمانی بخش روزنامه اينجا کليک کنيد.
• برای دسترسی به نسخه RSS بخش روزنامه اينجا کليک کنيد.

موضوع:    
اول<۱۵۱۶۱۷۱۸

۱۹

۲۰۲۱۲۲۲۳۲۴۲۵>آخر

: صفحه


شماره: ۵۴۸
درج: يكشنبه، ۱۶ آبان ۱۴۰۰ | ۱۲:۱۰ ق ظ
آخرين ويرايش: يكشنبه، ۱۶ آبان ۱۴۰۰ | ۱۲:۱۳ ق ظ
نويسنده: محمد سعید حنایی کاشانی

  • وجودگرایی و عقل‌گریزی

از اتهام‌هایی که به وجودگرایی یا فلسفهٔ وجودی می‌زنند یکی هم عقل‌گریزی است، اگر عقل‌ستیزی نگویند. جان مک‌کواری به این اتهام پاسخ می‌گوید و اشارهٔ خوبی هم به کی‌یرکگور می‌کند که گویا چندسالی است حسابی در ایران «مُد» شده است! 


۰

شماره: ۵۴۷
درج: دوشنبه، ۱۰ آبان ۱۴۰۰ | ۷:۱۲ ب ظ
آخرين ويرايش: جمعه، ۱۴ آبان ۱۴۰۰ | ۹:۵۰ ب ظ
نويسنده: محمد سعید حنایی کاشانی

جهان را چنین است ساز و نهاد
عنان بزرگی هر آن کو بجُست
نخستین بباید به خون دست شُست

فردوسی (شاهنامه، «گفتار اندر داستان فرود سیاوش»، ۲۴)

  • دست شُستن به خون!

 ابیات بالا از حکیم فرزانهٔ طوس اگر بدون بستری که در اشاره بدان سروده شده است خوانده شوند شاید برای خوانندهٔ آشنا با «شهریار» ماکیاوللی یادآور اندرزهای او به چزاره بورجا یا نمایشنامه‌های «شیطان و خدا» (در این نمایشنامه خونریزی برای کسب بزرگی و عزّت و نعمت و جاه نیست، بلکه برای حفظ نظم و آرامش و جلوگیری از آشوب و بی‌قانونی و تجاوزکاری عوام و اوباش است) و «دست‌های آلوده» از سارتر به نظر آیند، توگویی حکیم فرزانهٔ طوس جویندگان بزرگی و عزّت و نعمت و جاه را اندرز می‌دهد که از دست شُستن به خون پروایی نداشته باشند! اما اگر این ابیات در بستری که در آن ادا شده‌اند خوانده شوند به‌آسانی آشکار می‌شود که آن «بزرگی» که با «جنگاوری» و «جنگجویی» به دست می‌آید در هردوسو آغشته به خون است و این داستان را پایانی نیست، اگر برتری‌جویی و دشمن‌سازی و دشمن‌خواهی را پیشهٔ خود ساخته باشیم یا «نام» و «ننگ» را بیش از هرچیز دیگر «ارج» بگذاریم


۰

شماره: ۵۴۶
درج: جمعه، ۷ آبان ۱۴۰۰ | ۱:۲۴ ق ظ
آخرين ويرايش: جمعه، ۷ آبان ۱۴۰۰ | ۱:۲۱ ب ظ
نويسنده: محمد سعید حنایی کاشانی

همواره بهترین باش و بر فراز دیگران

هومر


مهتری گر به کام شیر در است
شو خطر کن ز کام شیر بجوی
یا بزرگی و عزّ و نعمت و جاه
یا چو مردانت مرگ رویاروی

حنظله بادغیسی


ولیکن به گیتی بجُز تاج و تخت
چه جوید خردمندِ بیداربخت

نژاد و بزرگی و تخت و کلاه
چو شد گرد ازین بیش چیزی مخواه

فردوسی


«همواره نخستین باش و گردن‌فرازترین: جان غیورت هیچ‌کس را نباید دوست بدارد، مگر دوست را»: این [کلام] جان یونانی را می‌لرزاند. او بدین [رهنمود] راه بزرگی خویش می‌پیمود.

نیچه

  • «تیموکراسی»: از «مدینهٔ کرامت» تا «سلحشورسالاری» و «توانگرسالاری»

اصطلاح «تیموکراسی» یا، در صورت دوم آن، «تیمارشی» را مترجمان فارسی عصر جدید یا به برابرنهاده‌هایی مانند «حکومت ثروتمندان»، «حکومت ملاکین»، «حکومت متفاخران»، «حکومت جاه‌‌طلبانه»، «سلحشورسالاری» و «توانگرسالاری» برگردانده‌اند، یا تنها «تیموکراسی» و «تیمارشی» گفته‌اند، بدون هیچ توضیح و تفسیری، جز آنچه از متن و شرح یا تفسیر نویسنده برمی‌آید. اما این اصطلاح در نوشته‌های فارابی و خواجه نصیر طوسی به «مدینهٔ کرامت» ترجمه شده است که نشان‌دهندهٔ تفاوت بارز ترجمه‌های مترجمان یونانی‌دان و فلسفه‌دان سده‌های نخست هجری با مترجمان عصر جدید در فارسی و عربی امروز است که معمولاً از زبان‌های فرانسوی و انگلیسی و آلمانی ترجمه می‌کنند و نه‌تنها یونانی بلکه اغلب حتی فلسفه نیز نمی‌دانند! در زیر بحثی می‌کنم از اینکه اصطلاح «تیموکراسی» یا «تیمارشی» در اصل چه معنایی می‌دهد و چرا این برابرنهاده‌های متفاوت در ترجمه‌های فارسی عصر جدید پدید آمده است و آن را در اصل چه باید گفت و آیا ترجمهٔ قدیم عربی از یونانی نیز دقیق است؟ و آنگاه به این نکته می‌پردازم که سیر تاریخی دگرگونی معنایی «تیموکراسی» یا «تیمارشی» چه بوده است و چرا معنای آغازین و لفظی این اصطلاح علاوه بر «جاه‌سالاری» معنای «داراسالاری» نیز یافته است و با دو اصطلاح دیگر «سلحشورسالاری» (؟) یا «سپاه‌سالاری» (“stratocracy”) و «توانگرسالاری» (“plutocracy”) اشتباه شده و یکی گرفته شده است.

واژگان کلیدی: تیموکراسی، تیمارشی، مدینهٔ کرامت، حکومت ملاکین، حکومت متفاخران، حکومت جاه‌طلبانه، سلحشورسالاری، توانگرسالاری، سپاه‌سالاری، جاه‌سالاری، داراسالاری، ابونصر فارابی، خواجه نصیر طوسی، علیاکبر دهخدا، حمید عنایت، محمود حیدریان، جلالالدین مجتبوی، محمد حسن لطفی، محمد آراسته‌خو، داریوش آشوری، خشایار دیهیمی
 

فایل پی دی اف را از اینجا بردارید

 


۰

شماره: ۵۴۵
درج: جمعه، ۱۶ مهر ۱۴۰۰ | ۴:۱۹ ق ظ
آخرين ويرايش: جمعه، ۱۶ مهر ۱۴۰۰ | ۴:۲۲ ق ظ
نويسنده: محمد سعید حنایی کاشانی

  • ضرب، ضربا، ضربوا

آموزش زبان عربی در سال‌‌هایی که من دانش‌آموز و دانشجو بودم، در دبیرستان و در دانشگاه، چیز مسخره‌ای بود. تصور کنید وقتی کتابی را باز می‌کنید  و می‌خواهید زبانی نو بیاموزید اولین چیزی که آن زبان می‌خواهد به شما بیاموزد صرف فعل «زدن» (ضرب) و «کشتن» (قتل) باشد! شما از چنین زبانی و مردمی که آموختن زبان را با «زدن» و «کشتن» به نوآموزان آغاز می‌کنند چه انتظاری می‌توانید داشته باشید؟ دوستی دانشگاهی که سال‌هایی را در آغاز استقرار «نظام مقدس جمهوری اسلامی» در زندان گذرانده بود، وقتی می‌خواست از خاطرات زندانش بگوید، می‌گفت: «از این آخوندها و ملاها که آموختن زبان‌ دین‌شان را با ضرب، ضربا، ضربوا و قتل، قتلا، قتلوا آغاز می‌کنند چه انتظاری داری؟»


اینها را گفتم تا بگویم آموزش زبان عربی در دبیرستان‌ها و دانشگاه‌های ما چه وضع اسفناکی داشت یا دارد؟ و جرا بسیاری از دانشجویان و روشنفکران ما از آموختن این زبان کراهت و حتی نفرت دارند! اما چرا اینها را گفتم؟ مناسبت آن درگذشت شادروان آذرتاش آذرنوش بود که از دو جهت آشنایی اندک و دیداری کوتاه با او برای من جالب توجه بود.  


۰

شماره: ۵۴۴
درج: دوشنبه، ۲۹ شهريور ۱۴۰۰ | ۱:۵۴ ق ظ
آخرين ويرايش: دوشنبه، ۲۹ شهريور ۱۴۰۰ | ۱:۵۵ ق ظ
نويسنده: محمد سعید حنایی کاشانی

  • خدا در مقام یار دوازدهم!

ما وقتی در بسیاری از کارها درمی‌مانیم از خدا یاری می‌طلبیم و آن‌گاه که پیروز می‌شویم پیروزی خودمان را از او می‌دانیم و اگر هم شکست بخوریم او را مقصر می‌شماریم که ترک‌مان کرد و ما را یاری نکرد! اما آیا این نوعی تقلّب نیست؟ اگر من در رقابت با دیگران تنها به نیروی خودم متکی باشم، شاید هیچ موفقیتی نداشته باشم، اما اگر خدا را به یاری بطلبم، شاید پیروز شوم. اما آیا این پیروزی من است، یا پیروزی خدا؟

بنا به روایات دینی، نوح وقتی نتوانست قومش را به راه راست هدایت کند، خدا راه نجات را به او آموخت و او را بر کشتی نشاند، و چندان باران بارید که مردمان در آب غرقه شوند. ابراهیم اگر خدا به دادش نرسیده بود در آتش سوخته بود. تنها با مداخلهٔ خدا در مقام نیرویی خارجی بود که ابراهیم توانست جان سالم به در ببرد و در تاریخ ماندگار شود و نشان دهد که خدای او برخلاف بت‌ها قادر به انجام دادن کاری کارستان است. خدای ابراهیم می‌توانست بنده‌اش را نجات دهد، و حال آنکه بت‌ها خود را نیز ایمن نمی‌توانستند داشت تا چه رسد به پرستندگان‌شان! نوح و ابراهیم و موسی و عیسی و محمد (مشهور به پیامبران اوالوالعزم) هیچ‌کدام به دست قوم خود کشته نشدند، و ادعای مسیحیان در خصوص بر صلیب رفتن عیسی را نیز قرآن نمی‌پذیرد، چون گرچه خداوند اجازه داده است برخی پیامبران او را مردمان گمراه بکشند، اما این پنج تن را خود از هر گزندی مصون داشته است! اما چرا؟ در کار خدا چرا نمی‌توان کرد! اما آیا دخالت خدا در تاریخ مشروع است؟ چرا خدا گاهی از آسمان به زمین می‌آید، در زمین دخالت می‌کند، کسانی را می‌برد، و کسانی دیگر را می‌آورد؟ و البته، می‌توان پرسید چرا فقط در تاریخ خاورمیانه است که خدا در مقام نیرویی سیاسی وارد تاریخ جهان می‌شود؟ چرا در ایران، هند، چین، یونان و دیگر سرزمین‌های متمدن و بافرهنگ جهان، دارای پیشینهٔ قوی سیاسی و فرهنگی و حکمی و عرفانی خدایی ظهور نمی‌کند که پیامبری برانگیزد؟ چرا در چین و هند و ایران «حکمت» می‌روید و در یونان «فلسفه»! چرا خدا باید سامی (عبرانی ـ عربی) باشد؟ یهودیت ـ مسیحیت ـ اسلام چه نسبتی با یکدیگر دارند؟ معمایی بزرگ در تاریخ اندیشه همین است! این معما را چگونه می‌باید گشود؟     



۰

اول<۱۵۱۶۱۷۱۸

۱۹

۲۰۲۱۲۲۲۳۲۴۲۵>آخر

: صفحه

top
دفتر يادها گفت و گوها درسها کتابها مقالات کارنامه
يکشنبه، ۳ شهريور ۱۳۸۱ / يكشنبه، ۱۳ آذر ۱۴۰۱
همه‌ی حقوق محفوظ است
Fallosafah.org— The Journals of M.S. Hanaee Kashani
Email: fallosafah@hotmail.com/saeed@fallosafah.org
Powered By DPost 0.9