Newspaper from the Fallosafah Site http://www.Fallosafah.org/main/weblog/index.php http://www.fallosafah.org http://www.fallosafah.org/img/fallosafah_logo/01.png text/html چهارشنبه، ۱۴ دی ۱۳۹۰ 4:25 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=354 از اواخر دهۀ چهل تا میانۀ دهۀ پنجاه خورشیدی که سینمای هنری و اندیشمندانۀ جهان به کوشش مترجمان و ناقدانی همچون مرحوم مهندس هوشنگ طاهری و دکتر هوشنگ کاووسی و مرحوم بهرام ر‌ی‌پور و پرویز شفا و بهمن مقصودلو و جمشید ارجمند و جمشید اکرمی و بهزاد عشقی و برخی کسان دیگر رفته رفته به سینمادو‌ستان ایرانی معرفی می‌شد، نامی که در این میان بیش از هر فرد دیگری در برخی نشریات فرهنگی سینمایی، از جمله نشریۀ سینمای آزاد (سینمای هشت میلیمتری)، به چشم می‌خورد نام ناقد و نظریه‌پرداز و فیلمساز فرانسوی ژان - لوک گُدار بود. اما نکتۀ جالب توجه آنکه در آن زمان شاید یک فیلم هم از او در سینماهای عمومی یا تلویزیون ملی ایران نشان داده نشده بود، البته تا جایی که من می‌توانم به خاطر بیاورم، گذشته از جشنوارۀ بین‌المللی فیلم تهران و فیلمخانه ملی ایران یا انجمنهای خصوصی نمایش فیلم. فیلمسازان همفکرش همچون کلود شابرول و فرانسوا تروفو ( که فیلم «فارنهایت ۴۵۱» او بارها از تلویزیون پخش ‌شد و طرفداران بسیار نیز داشت) از این حیث بخت‌یارتر بودند و فیلمسازانی همچون برگمن یا فللینی یا آنتونیونی ‍و حتی پازولینی هم که جای خود را داشتند. نتیجه این بود که برای نسلی از ما که بیشتر سینما را «می‌خواندیم» تا اینکه «ببینیم»، ژان - لوک گُدار بیشتر به چریکی روشنفکر تبدیل شد که فیلم می‌ساخت و نظریه می‌پرداخت و ما می‌باید سخنان نغز او را حفظ می‌کردیم و دربارۀ هرچه می‌ساخت و می‌گفت به سرعت تمام خبری به دست می‌آوردیم. اما دهۀ پنجاه خورشیدی که به پایان رسید، ویدئو که فراگیر شد، بلوک شرق که فرو ریخت، انقلاب فرهنگی مائو که رسوا شد، تجربه‌ای تاریخی - اجتماعی که خود از سر گذراندیم، عصر دیجیتال که فرا رسید،‍ یاد گرفتیم که به این «سرباز چینی» و دیگر «سربازان چینی» اعتنای چندانی نکنیم. با این همه، او را مانند «عشق اول» به خاطر سپردیم و هرقدر هم از برخی اندیشه‌های سیاسی و سخنان یا کارهایش ناخشنود بودیم، باز مجذوب نظریه‌پردازیها و تجربه‌های جسورانۀ او در فیلمسازی ماندیم، با این فرق که دیگر گمان نمی‌کردیم گُدار «معیار» سینماست یا همه باید گُدار باشند. یقیناً، یک گُدار برای سینما کافی بود. و البته اگر امروز کسی دربارۀ این فیلمساز مبتکر چیزی می‌خواند، دیگر در این خیال نیست که چه وقت ممکن است فیلم او را ببیند. ما اکنون در زمان‍ی زندگی می‌کنیم که خود فیلمساز مشهور ما، یک روز قبل از نخستین اکران رسمی، فیلمش را در «یوتیوب» می‌گذارد تا مفت و مجانی هرکس می‌خواهد آن را ببیند. (ادامه مقاله را در اینجا بخوانید)  text/html پنجشنبه، ۸ دی ۱۳۹۰ 4:10 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=353 «اینجا بدون من» از آن عبارتهایی است که بی‌درنگ توجه آدم را جلب می‌کند. کمی فکر که می‌کنی می‌بینی این هم شاید از آن عنوانهایی است که از زبان انگلیسی ترجمه یا سرقت شده باشد، بس که در زبان فارسی جدید و غریب به نظر می‌آید: «اینجا بدون تو» (here without you)، «اینجا بدون من» (here without me)، می‌توانند نامهای ترانه‌هایی باشند یا شعرهایی، کمی جست و جو در اینترنت، این را نشان خواهد داد. به هر حال، آن‌قدر به استفادۀ تکراری و مسروقه و ترجمه‌ای و غیرابتکاری از عنوانهای فیلمها و رمانها و داستانهای غیرایرانی برای نمونه‌های ایرانی‌اش عادت کرده‌ایم که هرچیز می‌خوانیم یا می‌شنویم اول بی‌اختیار با خودمان فکر می‌کنیم که این طرف این را از کجا برداشته است؟ گرچه گاهی هم ممکن است اصلا تقلید یا سرقتی در کار نباشد، شاید مانند همین یکی. به هر حال، عنوان چشمگیری است برای فیلم یا داستان، با حکایت از کمی حسرت و حیرت، البته در سایه‌های معنا. و همین کافی است تا تو را به درون سینما بکشاند. اما این نام از هر کجا گرفته شده باشد و هرچقدر امروزی یا معنادار باشد، حتما باید ربطی به اندرونۀ فیلم هم داشته باشد و چیزی از موضوع یا مضمون آن بگوید. و البته بعد می‌فهمی که همین طور است. به پوستر فیلم که نگاه می‌کنی، می‌بینی نوشته است: نویسنده و کارگردان بهرام توکلی. اما وقتی بلیت را خریده‌ای و در سالن تاریک سینما نشسته‌ای، در عنوانبندی فیلم می‌خوانی بر اساس نمایشنامۀ «باغ وحش شیشه‌ای» از تنسی ویلیامز. خب، شاید بهتر بود روی پوستر هم این را می‌نوشتند‍ تا آماده‌تر به سالن سینما قدم می‌گذاشتیم. به هر حال، از اینکه نمی‌دانسته‌ای این فیلم اقتباسی از اثر نمایشنامه‌نویسی امریکایی در قرن بیستم است که اکنون یکی از دو یا سه نمایشنامه‌نویس بزرگ و کلاسیک امریکا و شاید برجسته‌ترین آنها محسوب می‌شود چندان هم ناراحت نمی‌شوی. با خود می‌گویی، چه بهتر. بخت یارم بود. نویسنده و کارگردانی که تنسی ویلیامز را بشناسد حتماً باید آدم چیزفهمی باشد و فیلمش هم دیدنی. حالا درست یادم نیست موضوع آن نمایشنامه چه چیزی بود. اول این را می‌بینم و بعد آن را می‌خوانم. آن وقت شاید قضاوتم منصفانه‌تر باشد. و فیلم را می‌بینی. بدون هیچ پیشداوری آگاهانه. چون، به هر حال، درست است که اول نرفته‌ای «باغ وحش شیشه‌ای» را بخوانی و سه چهارتا فیلمی هم که امریکاییها تاکنون از روی این نمایشنامه ساخته‌اند ببینی، چندان هم از تنسی ویلیامز و کارهایش و فیلمهایی که از روی برخی کارهایش ساخته شده است بی‌خبر نیستی: «اتوبوسی به نام هوس» (ساختۀ الیا کازان، ۱۹۵۱‍)، «دختری همچون عروسک» (ساختۀ الیا کازان، ۱۹۵۶)، «گربه روی شیروانی داغ» (ساختۀ ریچارد بروکس، ۱۹۵۸)، «ناگهان تابستان گذشته» (ساختۀ جوزف ل. منکیه‌ویچ، ۱۹۵۹). اینها فیلمهایی نیستند که بشود فراموش‌شان کرد، به‌ويژه وقتی که با خاطرات جوانی خود آدم هم گره خورده باشند. (ادامه مقاله را در اینجا بخوانید). text/html سه شنبه، ۲۲ آذر ۱۳۹۰ 2:03 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=352 اتین ژیلسون (۱۹۷۸–۱۸۸۴)، فیلسوف توماسی و مورخ برجستۀ فلسفه قرون وسطی، کتابی دارد به نام تحقیقی در نقش تفکر قرون وسطی در شکل‌گیری نظام دکارتی (۱۹۳۰) که ترجمۀ فارسی آن با عنوان نقد تفکر فلسفی غرب (ترجمۀ احمد احمدی، تهران: حکمت، ۱۳۶۰) منتشر شده است و به چاپهای متعدد نیز رسیده است. این کتاب تحلیل درخشانی است از الهیات و فلسفۀ قرون وسطی که فلسفۀ دکارت از آن بیرون آمد. این کتاب را در هنگام دانشجویی بسیار دوست داشتم و چندبار خواندم، تا جایی که تأثیری بسیار ماندگار در ذهنم گذاشت. تا جایی که به خاطر دارم (اکنون کتاب را در پیش رو ندارم) یکی از نکته‌های آموزنده‌ای که ژیلسون در آنجا مطرح می‌کند این است که تحقیر عقل و دستاوردهای انسانی (از جمله فلسفه و دیگر علوم عقلی و انسانی در قرون وسطی) به نام «الهیات» و «علوم دینی» و برتری دادن آنچه به اصطلاح «الهی» است بر آنچه «انسانی» است تا بدانجا پیش رفت که دست آخر نه تنها خود «انسان» بلکه تمامی آفرینش خدا، یعنی طبیعت، هم خوار و ذلیل شد. بدین ترتیب، به گفتۀ ژیلسون، جهان به ویرانه‌ای تبدیل شد که «خدا» یگانه موجود آن بود و البته موجودی ناشناختنی و بسیار پرهیبت. اما پرسشی که بعد پیش آمد این بود، این خدای ویرانه‌ها و موجودات حقیر و زبون دیگر چه جای پرستیدن داشت؟ مگر نه اینکه خدا را باید برای آفرینش زیباییها و دانشها و تواناییها ستود و نه زشتیها و جهالتها و ناتوانیها؟ کدام انسان است که بتواند چنین جهانی را تحمل کند؟ و کدام بشری است که بتواند خدایی را بپرستد که چنین آفریده‌های بی‌ارزشی دارد؟ اینجاست که ژیلسون هم مانند مارکس و نیچه مدعی می‌شود که می‌باید بذر بسیاری از شورشها علیه اندیشۀ دینی را در میان برخی «اصحاب کلیسا» جست که با نگرشهای احمقانه‌شان به جای بالا بردن خدا او را پایین آوردند (و البته او مدعی است که برخی از آنان زیر تأثیر محمد غزالی مسلمان بودند)، چون بر این گمان بودند که برای «بالا بردن» او باید «مخلوقاتش» را پایین آورد. اما چگونه می‌توان خدا را با پایین آوردن آفریده‌هایش «بالا» برد، اگر خدایی خداست باید آفریده‌هایش هم همان‌قدر ارزشمند باشند، چه چیزی جز عظمت جهان و مخلوقاتی که گویای قدرت خدا در آفرینش است می‌تواند ما را به پرستش و ستایش او وادارد؟ پس باید به خاطر خداهم که شده به مخلوقاتش احترام بگذاریم. بنابراین، همان‌طور که مایستر اکهارت یا آکوئیناس گفت: «هر آنچه انسانی است خدایی است و هر آنچه خدایی است انسانی است»، یا به تعبیر شیخ محمود شبستری خودمان در گلشن راز: «جهان انسان شد و انسان جهانی/ از این پاکیزه‌تر نبود بیانی». text/html يكشنبه، ۲۰ آذر ۱۳۹۰ 2:17 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=351 هانا آرنت در جايی نوشته بود که معنای واقعی «حقوق بشر» را وقتی فهميد که در فرار از تعقيب نازیها مدتی به فرانسه و ديگر کشورهای اروپايی و سپس امريکا کوچ کرد. در اين هنگام بود که او پی برد «حقوق بشر» برای مهاجران و بيگانگان، شهروندان درجه‌ی دوم، نيست؛ برای «شهروندان» درجه‌ی اول است. او به تلخی می‌گويد که آدمی که کشور ندارد چیزی به نام «حقوق بشر» هم ندارد. آدم وقتی می‌تواند مدعی حقوقی برای خودش باشد که «دولتی» هم پشت سرش ايستاده باشد. بنابراين، وقتی کسی کشوری ندارد، يعنی دولتی ندارد که او را شهروند خودش بداند و از حقوق شهروندی او دفاع کند، تنها در معرض ستم دولت و شهروندان سرزمين خود نیست، او در سرزمينهای بيگانه هم هيچ حقی ندارد، چون اتباع آنها نيست و وقتی او از اتباع آن کشورها نبود، دولت آن کشورها هم هيچ حقی برای او قائل نيست. پس چگونه می‌شود از «حقوق بشر» جهانروا یا کلی سخن گفت؟ text/html پنجشنبه، ۳ آذر ۱۳۹۰ 3:24 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=350  شنبه ۱۵ مرداد ۹۰ «اگرچه درست نیست که همۀ محافظه‌کاران افرادی احمق‌اند، درست است که اکثر افراد محافظه‌کار احمق‌اند»؛ «یک حزب طرفدار نظم و ثبات، و یک حزب طرفدار پیشرفت یا اصلاح‌، هردو از عناصر لازم برای سلامت زندگی سیاسی‌اند»؛ «یک شخص با یک عقیده برابر است با نود و نُه نفر که تنها منفعت دارند». اینها سخنان نغز یا کلمات قصاری از فیلسوف برجستۀ انگلیسی جان استوارت میل (۱۸۷۳-۱۸۰۶) است که یکی از پرنفوذترین متفکران قرن نوزدهم در جریانهایی فکری همچون تجربه‌گرایی و منطق و فلسفۀ سیاسی بود و تا امروز نیز اندیشه‌های او دربارۀ لیبرالیسم سیاسی و برخی حوزه‌های دیگر همچنان اهمیت خود را حفظ کرده است و البته بر نفوذشان نیز بسی افزوده شده است. جملۀ آخری که از او نقل کردیم شاید (با ترجمه‌هایی و تعابیری دیگر) امروز دیگر به‌واسطۀ جنایت پُر سر و صدای «صلیبی متوهم نروژی» که از علاقه‌مندان به این سخن بود برای بسیاری آشنا باشد (باید بحثی مستقل در خصوص این جمله انجام دهیم، جمله‌ای که سخت پرمعنا و اساسی برای کرامت انسانی و در عین حال مستعد تحریف برای بدفهمان و کژاندیشان است). text/html پنجشنبه، ۳ آذر ۱۳۹۰ 3:21 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=349 شنبه ۸ مرداد ۹۰ از کودکی که رفته رفته به جهان فرهنگی قدم می‌گذاریم، در قصه‌ها و داستانها و تاریخهای سرزمین‌مان با بسیار کسان آشنا می‌شویم که هریک از جهاتی نمودگار جنبه‌های بی‌همتای روح بشری‌اند. ما دلیری، جوانمردی، گذشت، فداکاری، فرزانگی، خویشتنداری، اندیشمندی، صبوری، بردباری، زیبایی، عشق، دوستی، پایداری و بسیار صفات و خصایل دیگر و اضداد آنها را در بسیاری از این کسان مجسم می‌بینیم، افرادی که برای ما به نمونه‌هایی ازلی از این صفات و خصایل تبدیل شده‌اند و به‌ناگزیر به ‌نظر آسمانی و دور از دست می‌آیند. بزرگتر که می‌شویم از آنچه مشاهده و تجربه می‌کنیم می‌آموزیم که بسیار چیزها که خوانده‌ایم و شنیده‌ایم چیزهای خوبی بوده‌اند که هیچ یا کمتر نمونۀ واقعی برای آنها در جهان هرروزی ما هست. آن وقت می‌گوییم آنها افسانه و قصه بوده‌اند، قصه‌های خوبی که باید بچه‌های خوب را تربیت می‌کردند. اما این بچه‌های خوب وقتی بزرگتر شدند فهمیدند که آن قهرمانان خوب در این جهان چندان هم زیاد نیستند. با این همه، گاهی پیش می‌آید که یکی از این قهرمانان خوب افسانه‌ای را پیش چشم خودمان مجسم می‌بینیم، قهرمانی که می‌تواند برخی از همان عظمتهای بی‌همتای انسانی را به ما نشان‌ ‌دهد. اما با خود می‌گوییم شاید این همه موقتی باشد، باید مطمئن‌تر شویم. کسی چه می‌داند. شاید او یا خودمان را تباه کنیم. آخر درست نیست خیلی چیزها را به خود شخص بگوییم، یا طوری بگوییم که خودش هم بشنود. این گونه است که زمان می‌گذرد و ما یک روز می‌بینیم که آن آدم دیگر نیست. و حالا هرچه ما دربارۀ او بگوییم «افسانه» است. چون دیگر در «جهان خارج» آن کسی که ما در باره‌اش سخن می‌گوییم وجود ندارد تا صدق و کذب سخن ما معلوم شود. باشد، هر طور می‌خواهند قضاوت کنند. حالا من می‌خواهم قصۀ یکی از همان آدمهای خوب را بگویم، آدمی که ده دوازده‌سالی با او در یک جا کار می‌کردم و چند سالی نیز با او هم‌اتاق بودم. text/html پنجشنبه، ۳ آذر ۱۳۹۰ 3:15 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=348 چهارشنبه ۲۹ تیر ۹۰ سالها پیش در بحثی از معنای اخلاق در فلسفۀ سقراط از دانشجویان پرسیدم: اگر مجبور باشید میان انسانی ناکام بودن یا خوکی کامروا بودن، یکی را انتخاب کنید، کدام یک را برمی‌گزینید؟ پاسخ شگفت‌آور بود: خوک کامروا! اول خیال کردم بچه‌ها دارند سر به سرم می‌گذارند و دوست دارند سخن بر خلاف عرف بگویند، اما بعد دیدم نه، قضیه خیلی هم جدی است. برای آنها «ناکامی» بدترین چیز در زندگی و «کامروایی» مهمترین چیز در زندگی بود، نه «انسان» بودن یا «خوک» بودن. تو گویی «انسان» یا «خوک» کلماتی انتزاعی بیش نیستند. فقط دو نام برای دو حیوان. و این البته برای جوانان عجیب نیست، جایی که میل و ارضای امیال فوریترین چیزی است که گاهی ممکن است آنان به آن بیندیشند. و جالب آنکه بخشی از دانشجویان کلاس از دختران جوان بودند و برخی از آنها بی هیچ شرمندگی و با شجاعت و سماجت چشمگیری پای این حرف می‌ایستادند — در فلسفه هیچ چیز مهمتر از دلیری شخص برای بر زبان آوردن اعتقادات واقعی‌اش نیست، حتی اگر این اعتقادات در نظر عموم سخیف و ناپسند بنمایند، زیرا در غیر این صورت چه راهی برای رسیدن به حقیقت و تصحیح خطاها وجود دارد، اگر نتوانیم آنچه را در دل بدان اعتقاد داریم بر زبان آوریم؟ تکرار سخنان مشهور و به‌ظاهر پسندیده همواره قانع‌کننده نیستند، به‌ويژه وقتی که افراد خود خلاف آنچه موعظه می‌کنند عمل می‌کنند. از این جهت همواره لازم است که آدم چه دانشجو باشد و چه نباشد واقعاً حرف دلش را بی‌ترس و واهمه بزند. این تنها راه پیشرفت برای هر جامعه‌ای است. ‌اما، به‌راستی، چه چیزی می‌تواند انسان را ملزم کند که از ارضای امیال غریزی و طبیعی و خشنودی حاصل از آن دست بردارد و به مفهومی انتزاعی از انسانیت دل خوش کند که نه تنها حرمان و ناخوشی در زندگی نصیبش می‌کند بلکه حتی گاهی مرگ نیز برایش به ارمغان می‌آورد؟ text/html پنجشنبه، ۳ آذر ۱۳۹۰ 3:12 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=347 دوشنبه ۲۷ تیر ۹۰ سه‌شنبه سوم خرداد، حدود ساعت ۲ بعد از ظهر، سوار در تاکسی از ولنجک به تجریش می‌آمدم. در آصف، خانمی میانسال سوار تاکسی شد. پس از لحظاتی از راننده پرسید: «جادۀ قدیم شمیران هم می‌روید؟» راننده کمی مردد به فکر فرو رفت و طوری من من کرد که گویی نمی‌دانست مقصود خانم از «جادۀ قدیم شمیران» کجاست! یا منظورش کدام قسمت از این جاده یا خیابان دور و دراز است. خواستم یادآوری کنم که منظور چیست. گفتم: «منظورشان خیابان شریعتی است». راننده گفت: «نه». خانم طوری که همه بفهمند به من گفت: «می‌دانستم نام جدیدش چیست، اما نمی‌خواستم دهانم نجس شود!» و بعد ادامه داد: «می‌دانستید که نام آن خیابان در قدیم کورش بود؟» سپس به ‌طوری که گویی سن مرا می‌داند، شرح داد: «البته شما جوانید و یادتان نمی‌آید؟» و باز ادامه داد: «دکتر هم نبود و خودش را دکتر معرفی می‌کرد». سپس خاموش شد و دیگر چیزی نگفت. هیچ یک از سخنان او واکنشی در من برنیانگیخت و من هرگز کلمه‌ای نگفتم. شاید خاموشی من رغبتی برای ادامۀ حرفهایش به او نبخشید — هرگز دوست ندارم در اتوبوس یا تاکسی با کسی حرف بزنم یا همکلام شوم (حتی همراهان یا دوستانم). text/html چهارشنبه، ۲ آذر ۱۳۹۰ 5:11 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=346 پنجشنبه ۵ اسفند ۸۹ چندروز پیش فصلنامۀ «حرفه: هنرمند»، ش ۳۶، بهار ۱۳۹۰، ویژه‌نامۀ «تجربۀ تهران»، منتشر شد. برای این شماره مقاله‌ای در خصوص «مفهوم شهر»، در عصر قدیم و در عصر جدید، نوشته‌ام که در اینجا می‌توانید بخوانید. text/html چهارشنبه، ۲ آذر ۱۳۹۰ 12:47 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=345 شنبه ۱۶ بهمن ۸۹ هر جبنبش یا قیام یا انقلابی، مانند هر چیز دیگری که در این جهان روی می‌دهد، ابتکارها و نوآوریها و درسهایی برای آموختن دارد. بدین سان است که آنچه در جایی دیگر ممکن است به شکست بینجامد در جایی به پیروزی می‌رسد. جنبش کنونی مصر نیز از این قاعده مستثنا نیست. یکی از چیزهایی که در جنبش کنونی مصر بسیار ابتکاری و نوآورانه است، (۱) «تصرف خیابان» است. در میان جنبشهای اعتراضی تاکنون رسم بر این بوده است که معترضان به خیابان بریزند، ساعتهایی را در خیابان سپری کنند، و بعد به خانه‌هایشان بروند و استراحتی بکنند. روز بعد، یا چند روز بعد، یا به مناسبتی دیگر باز به میدان آیند و همین روال را تا جای ممکن ادامه دهند. اما این شیوه، اگر زمانی کارساز بود، دیگر کارساز نیست. اعتصابها و تظاهراتهای گسسته به نظام حاکم ستمگر امکان می‌دهد که خودش را جمع و جور کند و به قلع و قمع مخالفان و ایجاد رعب و وحشت و تثبیت مواضع دفاعی خودش بپردازن، تا جایی که در روزهای بعد مخالفان حتی نتوانند «جایی» برای «جمع شدن» بیابند! یا حتی از خانه خارج شوند. اما گرفتن یک میدان یا خیابان، آن هم در جایی که تو چشم باشد و مرکز حیاتی شهر، اگر هیچ وقت خالی نماند، به مخالفان امکان می‌دهد که «خاکی» برای خود فتح کنند که «دولت» هرگز نتواند آن را بازپس بگیرد، مگر با هزینۀ بسیار. این «زمین» به مخالفان امکان می دهد که «تنور» را گرم نگه دارند و «نان» را زود بپزند. علاوه بر این، جنبشهای کنونی مصر و تونس یک ويژگی بزرگ دیگر نیز دارند: (۲) نداشتن «رهبر سیاسی» یا «رهبر ایدئولوژیک» یا حتی حزبی شناخته‌شده و رسمی در پشت سر. بنابراین، چنین جنبشهایی را نمی‌توان به‌سادگی با «بازداشت رهبران» یا «چانه‌زنی سیاسی» متوقف ساخت. اما این همۀ داستان نیست. این جنبشها خطرهای خاص خود را نیز دارند که باید به آنها نیز بپردازیم. text/html چهارشنبه، ۲ آذر ۱۳۹۰ 12:44 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=344 جمعه ۱۵ بهمن ۸۹ با اینکه متولد تیرماه هستم، چندان علاقه‌ای به تابستان ندارم، مگر تعطیلاتش. اما زمستان چیزی دیگر است. اولین برف که بارید بسیار خوش حال شدم و باز خوش حالم که تاکنون بارشها ادامه داشته است. با برف دوم که دیروز صبح ناگهان کولاک کرد چهرۀ برخی خیابانها کاملا دگرگون شد. برخی خیابانها چنان از برف پوشیده شده بود که ماشینها تکان نمی‌توانستند بخورند. صبح جایی قرار داشتم و باید می‌رفتم. ظهر وقتی برگشتم دیدم در سربالایی‌های نیاوران برخی ماشینها مانده‌اند و منتظرند کسی بیاید شن بریزد. به خانه که برگشتم، گفتم تا دیر نشده برگردم و چندتایی عکس به یادگار بگیرم. اما برفهای خیابانها آب شده بود. به هر حال از بوستان چندتایی عکس گرفتم. امروز صبح هم آفتاب زیبایی داشت رفتم جمشیدیه و قدمی زدم. عکسها را در اینجا می‌توانید ببینید. text/html سه شنبه، ۱ آذر ۱۳۹۰ 10:24 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=343 پنجشنبه ۷ بهمن ۸۹ در شماره‌ی هشتم «مهرنامه»، جلال توکلیان مقاله‌ای در باب آیین «بردباری» در نزد مهندس بازرگان نوشته بود که بسیار به دلم نشست. از دوستان «مهرنامه» خواهش کردم رضایتش را برای انتشار مجدد مطلبش در اینجا بگیرند. موافقت کرد. از او سپاسگزارم. مطلبش را در اینجا می‌توانید بخوانید. text/html دوشنبه، ۳۰ آبان ۱۳۹۰ 2:23 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=342  دی ۸۹ بخشی از نسل ما که با برخی کتابهای دینی بزرگ شد، به‌ويژه در دهه‌های چهل و پنجاه شمسی، شاهد نام نویسندگانی بر روی کتابها بود که هرگز عنوان یا لقبی دینی را بر سر خود نداشت، حجة‌الاسلام یا آیة‌الله، بلکه عنوانهای مهندس و دکتر بر سر آنها بود. مهندسها و دکترها کتابهای دینی می‌نوشتند، به تبلیغ دین و دفاع از آن می‌پرداختند و کتابهایشان برای درس‌خواندگان دبیرستانها و دانشگاهها و بازاریان باسواد جذابیت داشت. تصور اینکه مهندس یا دکتری تفسیر قرآن بنویسد یا از احکام و عبادات دینی دفاع کند، چنان بود که آخوندی از فیزیک و شیمی و ریاضی سخن بگوید. اما گویی وقتی چنین افرادی از دین دفاع می‌کردند ارزش دین در چشم مردم بالاتر می‌رفت، مگر نه اینکه آنها درس‌خوانده‌تر از «آخوندها» بودند و به «علوم زمان» نیز مسلط بودند. این کتابها می‌گفتند که اسلام بسیار «علمی» و «مدرن» است و با هیچ چیز «علمی» یا «مدرنی» در تضاد نیست. آن دینی که «بد» است، یا بد بود، «دین» کشیشهای مسیحی در قرون وسطی بود. اما اسلام جز علم و فلسفه و ترقی و آبادانی و آزادی و کرامت انسانی چیزی نیست. تصور این بود که اسلام تازه‌ای وجود دارد که اسلام «دانشگاهیان» است و نه فقط «اسلام آخوندها» و «روضه‌خوانها» و «عوام بی‌سواد». این «اسلام مهندسها و دکترها» در دانشگاهها وجود داشت. دانشجویان در دانشگاهها «نماز» می‌خواندند، به مسجد می‌رفتند و روزه می‌گرفتند. البته، گاهی هم بازداشت می‌شدند و به زندان می‌افتادند، چون استبدادستیز و آزادیخواه نیز بودند. دختران دانشجویی هم که می‌خواستند دینداری‌شان را نشان دهند، حجابی جدید را «مُتداول» کرده بودند که تا قبل از آن سابقه نداشت، این حجاب را مردم حجاب دختران دانشجو می‌نامیدند. اینها همه کار آن مهندس و دکترهایی بود که اسلام را در دانشگاهها ترویج می‌کردند. آنها در کشورهای اروپایی و امریکا درس خوانده بودند، خوش‌لباس و خوش‌برخورد و پاکیزه بودند، لباسهای غربی می‌پوشیدند، از طبقات مرفه و موفق شهری بودند، اما با همان کت وشلوارها و کراوات‌هایشان به نماز می‌ایستادند و روزه می‌گرفتند. مردم عادی هم که می‌دیدند این «اسلام» این قدر خوب است که «دانشگاهیان» هم قبولش دارند دیگر نمی‌توانستند به آنچه خود از قدیم داشتند با بدگمانی بنگرند. text/html شنبه، ۲۸ آبان ۱۳۹۰ 1:18 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=339 دوشنبه ۶ دی ۸۹ امروز در جمع دوستان بودم، به مناسبتی سخن از وضع هوا و این زمستان کساد و بی‌رونق، بی‌برف و باران، رفت. دوستی به کنایه گفت: معصیتهای «اهل اسلام» زیاد شده است، آسمان نمی‌بارد! رخت به دیار کفر باید کشید که هرچه «رحمت» است در آنجاست، توگویی در آن دیاران هیچ معصیت خدای نیست! می‌خواستم بگویم از قدیم گفته‌اند که «مستحق کرامت گناهکاران‌اند»، دیدم که این سخن امروز وارونه است که «مستحق عقوبت بی‌گناهان‌اند» و «سزاوار دولت گناهکاران»! چیزی نگفتم. باری، یادم آمد که چیزی آماده کرده بودم، پیشتر به همین مناسبت، اما کنار گذاشته بودم. اکنون منتشر می‌کنم. بادا که «رحمت» الهی شامل حال ما بشود و حضرت باری تعالی، معصیت «جباران» و «دروغگویان» را به پای مردم ستمدیدۀ این سرزمین نگذارد. آمین یا رب‌العالمین. text/html شنبه، ۲۸ آبان ۱۳۹۰ 1:12 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=338 ۲۴ آذر ۸۹ انقلاب با خود بسی چیزها می‌بَرَد و با خود بسی چیزها نیز می‌آورد. شاید سنجشی میان همین بُرده‌ها و آورده‌ها باشد که به ما بگوید چه بر سر تاریخ آمده است. به هر تقدیر، این بُرده‌ها و آورده‌ها هرچه هم بوده باشند، سال ۵۷ که به پایان رسید کسی در عرصۀ گفتار دینی و فکری به میدان آمد که تأثیرش تا سالها بعد به درازا می‌کشید. او را انقلاب آورده بود. اما راز موفقیتش چه بود و او چگونه توانست به یکی از پرنفوذترین و شاید دورانسازترین روشنفکران ایران، به‌ويژه پس از سال ۵۷، تبدیل شود؟ text/html شنبه، ۲۸ آبان ۱۳۹۰ 1:09 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=337 دوشنبه ۱۵ آذر ۸۹ دیشب تقریباً زود خوابیدم، هنوز ۱۱ نشده بود. از استخر برگشته بودم و خسته بودم. چند ساعتی بعد بیدار شدم. ساعت را که نگاه کردم چیزی از ۳ گذشته بود. چشم بر هم گذاشتم. اما خوابم نمی‌برد و غلت زدن در بستر هم خوشایندم نبود — من خوابم کم است حداکثر ۶ ساعت، اما عمیق است، باید یکسره بخوابم، اگر به علتی از خواب بپرم یا بی‌خواب شوم دیگر خوابم نمی‌برد، و اگر خوابم زیر آن ۶ ساعت باشد دیگر تمام روزم خراب است. باری، گفتم برخیزم و کار کنم، حالا که خوابم نمی‌برد. دستگاه را که روشن کردم گفتم فریضۀ اتصال به عالم مجاز را هم به جا آورم. به شیوۀ معهود صندوقها را بازدید کردم تا نامه‌های وارده را ببینم و بعد هم گفتم سری به سایت بزنم مبادا راهزنی شده باشد — روزی یکی دوبار این کار را می‌کنم تا یک وقت به دست اجانب نیفتاده باشد و چیزی نامربوط در آن نگذاشته باشند. باری، شگفت زده شدم. سایتم «فیلتر» شده بود؟ در حالی که قبل از خواب، همان حدود ۱۱ که به آن سر زدم، چنین چیزی نبود. متعجب شدم. با خود گفتم، یعنی کدام سازمان یا مأمور است که نیمه‌شب سایتها را فیلتر می‌کند؟ آیا ماشینی و خودکار است یا قاضی و مأموری و پرونده‌ای در کار است و جرمی اتفاق افتاده است؟ اما در نیمه‌شب چه کسی تصمیم می‌گیرد؟ باری، به همان نشانی وارد در صفحۀ فیلترینگ نامه‌ای فرستادم و گفتم من فلانی هستم صاحب این سایت، لطفاً، بفرمایید جرم من چیست؟ بعد هم سعی کردم با آی اس پی دانشگاه امتحانی بکنم. خوشبختانه یا بدبختانه سایت مسدود نبود. حالا، اینها را دارم با استفاده از همانجا نشر می‌کنم. به آن نامه هنوز پاسخی داده نشده است. اگر این آی اس پی هم از حکم مخابرات تبعیت کرد، من دیگر معذور هستم و چیزی در اینجا منتشر نخواهم کرد، مگر اینکه خداوند یا گشایشی فراهم کند یا مرا به سرزمینی دیگر اندازد. پوزش‌خواه و سپاسگزارم. text/html شنبه، ۲۸ آبان ۱۳۹۰ 1:07 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=336 دوشنبه ۱۵ آذر ۸۹ سیمون دو بوار، وداع با سارتر، ترجمۀ حامد فولادوند، تهران: جامی، ۱۳۸۹، ۴۵۵ ص، ۱۰۵۰۰ تومان.   هیچ فیلسوفی در قرن بیستم به اندازۀ ژان – پل سارتر مشهور نشد. این امر، البته، دلایل خود را داشت. او فیلسوفی دانشگاهی نبود. او نویسندۀ داستانها و رمانها و نمایشنامه‌های فلسفی، مقالات و پژوهشهای ادبی و فرهنگی، کتابهای سنگین و دشوار فلسفی، نویسندۀ مقالات و بیانیه‌های سیاسی، و نیز پیکارگر پرشور راه آزادی بود. علاوه بر این، سارتر در زندگی خصوصی کمی قلندرانه می‌زیست و آگاهانه و آشکارا بسیاری از آداب و رسوم و پسندهای اجتماعی را زیر پا می‌گذاشت، با این ادعا که آنها بورژوایی یا متعلق به طبقۀ متوسط است. همزیستی آشکار و مشترکش با سیمون دو بوار، بدون تن دادن به ازدواج رسمی، و در عین حال رابطه‌های همزمانش با زنان دیگر، شیفتگی‌اش به نوعی زندگی «چندهمسری» یا «چندعشقی»، یکی از آن غرایبی بود که دست کم از فیلسوفان انتظار نمی‌رفت. اما، سارتر، ظاهراً فیلسوفی تمام‌عیار نبود و زندگی به شیوۀ هنرمندان شورشگر را بیشتر می‌پسندید. با این همه، هنگامی که سارتر در سال ۱۹۸۰ مرد، هنوز بسیار چیزها بود که در زندگی او بر همگان آشکار نبود. او با همۀ بی‌باکی‌اش در انجام دادن رفتارهای جسورانه و ادای سخنان بی‌پروا هنوز چیزهایی برای پنهان کردن داشت، چیزهایی که بعد از مرگش رفته رفته از پرده بیرون می‌افتاد. text/html شنبه، ۲۸ آبان ۱۳۹۰ 1:02 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=335 دوشنبه ۱ آبان ۸۹ نیچه اولین بار چگونه و از چه طریق به ایرانیان شناسانده شد؟ چه کسی نخستین بار نام او را در ایران به زبان آورد یا به زبان فارسی دربارۀ او و اندیشه‌هایش سخن گفت؟ نمی‌دانم و در این خصوص تحقیقی نکرده‌ام و نیز ندیده‌ام کسی چنین تحقیقی کرده باشد، اما شاید آنچه محمد علی فروغی در دهۀ ۱۳۱۰ شمسی/۱۹۳۰ دربارۀ او نوشته است از نخستین نوشته‌ها و پرمایه‌ترین آنها باشد، اگر نخستین آنها نباشد. در اینجا می‌کوشم نگاهی معاصر به روایت فروغی از فلسفۀ نیچه بیفکنم، روایتی که شاید هنوز برای برخی کسان معتبرترین روایت باشد، گرچه مانند آن نیز در کتابهای دیگر نویسندگان فلسفی اروپایی کم نیست، چه در نیمۀ اول قرن بیستم و چه در دورۀ معاصر. با این همه، روایت فروغی ويژگیهای ایرانی – اسلامی خود را نیز دارد. text/html شنبه، ۲۸ آبان ۱۳۹۰ 12:58 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=334 شنبه ۱۷ مهر ۸۹ نزدیک نیمی از تابستان امسال را در سفر بودم. سالهاست که می‌خواهم تمامی تابستان را در سفر باشم، سفری دور و طولانی، اما هیچ‌گاه موفق نشده بودم. امسال هم همین خیال را در سر داشتم، اما آنچه این بار آن را به تحقق نزدیک کرد تنها تصمیم فردی خودم نبود. دوستان مرا راه انداختند و من هم رفتم. بختی بلند داشتم، شاید. در سفر سعی می‌کردم از برخی چیزها بی‌خبر باشم و مدتی ذهنم را سبک کنم از همه‌ی گرانیها و گرانجانیها. تا حدودی نیز موفق بودم. از سفر که برگشتم بعد از یکی دو روز اولین خبری که تکانم داد خبر درگذشت دردناک برگ‌نیسی بود، دوستی که سالهای بسیار با او همکار و هم‌اتاق بودم. فردای آن روز باز به سفر رفتم و تلخی این خبر را هم با خودم بردم. در بازگشت شروع به نوشتن چیزی درباره‌ی برگ‌نیسی کردم. تردیدهایی به ذهنم ریخت، نیمه‌تمام بود که رها کردم، داشتم سبک و سنگین می‌کردم که خبری دیگر رسید: پسردایی پدرم را سارقان طلا در مشهد کشتند. مرد نازنینی بود که چند سالی از من بزرگتر بود و از جوانی با هم دوستی داشتیم. آسمان دلم باز ابری شد. سفری دیگر در راه بود و باید چیزی می‌نوشتم. کارهای ناتمام دیگر هم بود. بعد از چندهفته باز به سفر رفتم و سه‌‌هفته‌ای سفر بودم. دیگر خیلی چیزها یادم رفته بود. در این مدت دوستانی لطف کرده‌اند و خبری از من گرفته‌اند، دوستان نادیده‌ای که این صفحه آشناکننده‌ی من و آنها بوده است. از همه‌ی آنها سپاسگزارم. همواره با خودم فکر کرده‌ام که نوشتن برخی چیزها در این صفحه چه اهمیتی می‌تواند برای دیگران داشته باشد، و اگر کسی را اندوهی نصیب کند، مرا چه باری از آن بر دوش است. باری، در این روزهای سکوت سعی کردم بسیاری از غوغاهای درونی را در خودم خاموش کنم و زخم خون‌چکان چند ساله‌ای را التیام بخشم. به نظرم می‌آید که بهترم و حالا می‌توانم جبران مافات کنم و بسیاری دیون را بپردازم و عهدهای بجانیاورده را بجا آورم. چنین باد. text/html جمعه، ۲۷ آبان ۱۳۹۰ 2:53 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=333 آبان ۸۹ در میان پدیدارهای تاریخ بشری هیچ‌چیز شگفت‌انگیزتر از گوناگونی زبانهای آدمیان و در عین حال ترجمه‌پذیری این زبانها به یکدیگر نیست. چرا آدمیان زبانهای گوناگونی دارند؟ چرا این زبانهای گوناگون در عین حال که متفاوت‌اند باز به یکدیگر ترجمه می‌شوند و به فهم در می‌آیند؟ آیا علم و دانش جدید پاسخی برای این معما دارد؟ پیشینیان در این خصوص چه می‌گفتند؟ روایت مشهور «عهد عتیق»، سفر پیدایش، باب ۱۱، آیات ۱۰–۱، می‌گوید که در ابتدا «تمام جهان را یک زبان و یک لغت بود»، اما چون بنی آدم همه در یک جا جمع آمدند و خواستند برجی بنا کنند تا سرش به آسمان برسد، «خداوند نزول نمود تا شهر و برجی را که بنی‌آدم بنا می‌کردند ملاحظه نماید. و خداوند گفت همانا قوم یکی‌ است و جمیع ایشان‌ را یک زبان و این کار را شروع کرده‌اند و الان هیچ کاری که قصد آن بکنند از ایشان ممتنع نخواهد شد. اکنون نازل شویم و زبان ایشان را در آنجا مشوش سازیم تا سخن یکدیگر را نفهمند. پس خداوند ایشان را از آنجا بر روی تمام زمین پراکنده ساخت و از بنای شهر بازماندند». این روایت می‌گوید که خدای غیور «عهد عتیق» برشدن آدمیان به آسمان را برنمی‌تابد و آنان را ناهمزبان می‌کند تا نتوانند به همدلی و همفکری دست یابند و به مقاصد خود برسند. پراکندگی آنان بر روی زمین از همین روست. چون آنان با همزبانی و همدلی به هر کاری قادرند، حتی رقابت با خدا و سرکشیدن به قلمرو او. این روایت می‌‌خواهد علت تفاوتهای زبان آدمیان را نشان دهد، اما نمی‌گوید پس چرا انسانها با وجود اختلاف زبانها باز می‌توانند زبان یکدیگر را بفهمند؟ در واقع، به نظر می‌آید که «ترجمه» برای نویسندگان «عهد عتیق» به‌منزلۀ ابزاری برای ارتباط شناخته‌شده نیست! اما قرآن، برخلاف «عهد عتیق»، تفاوتهای آدمیان، از جمله زبان‌شان، را برای نفهمیدن یکدیگر و ناتوانی‌شان نمی‌داند، بلکه دقیقاً برای فهمیدن یکدیگر می‌داند: « يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا» (حُجُرات، ۱۳؛ « اى مردم ما شما را از مرد و زنى آفريديم و شما را ملت ملت و قبيله قبيله گردانيديم تا یکدیگر را بشناسید»). (در تفسیر این آیه در تفسیرهای جدید، مانند «المیزان» و «نمونه»، به بی‌شباهتی ظاهری افراد به یکدیگر اشاره شده است، یعنی اگر انسانها شبیه هم بودند یکدیگر را نمی‌شناختند و ملتها و قبایل پدید نمی‌آمدند، و حال آنکه این آیه از ملتها و قبایل سخن می‌گوید و نه افراد! خداوند انسانهای دارای تبار واحد را به ملتها و قبایل تقسیم کرد، اما نه برای اینکه آنها با هم اختلاف داشته باشند و با یکدیگر ستیزه کنند تا ضعیف بمانند. در واقع، بخش بعدی آیه که انسانها را از تفاخر به تفاوتهایشان باز می‌دارد، إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ، یکی از آن تفاوتها می‌تواند «تفاخر» به زبان باشد که عربها در این خصوص مشهور بودند. با این همه، قرآن از ساختن برجی در زمان فرعون و موسی سخن می‌گوید: قصص، ۳۸؛ غافر، ۳۶–۳۵. فرعون و وزیرش این برج را ساختند تا بتوانند خدا را مشاهده کنند و راستگویی موسی را بیازمایند. قرآن از اختلاف زبانها به حکم خدا یا رقابت انسانها با خدا و غیرت او در این خصوص سخن نمی‌گوید. در قرآن خدا و انسان با یکدیگر در رقابت نیستند. در «تاریخ طبری» و برخی منابع دیگر این داستان تورات نقل شده است.)   text/html جمعه، ۲۷ آبان ۱۳۹۰ 2:47 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=332 پنجشنبه ۴ آذر ۸۹ امروز برای شخصیتهای نامدار هنری و فرهنگی، ورزشکاران مشهور، و رهبران سیاسی شاید افتخار یا لذتی بیش از رو به رو شدن با خیل هواداران‌شان یا به نمایش گذاشتن آنان نباشد. این هواداران هرچه بیشتر باشند، آنان بیشتر از قدرت و ثروت و محبوبیت برخوردارند. انبوهی هواداران به آنان اعتماد به نفس نیز می‌بخشد و گاهی به خلاقیت و توانایی‌هایشان نیز می‌افزاید، و البته گاهی به دردسرهایشان، چون آنان می‌خواهند که «این هواداران» را به هر قیمتی حفظ کنند. این امر برای هنرمندان یا ورزشکاران شاید عیب چندانی نداشته باشد، چون آنان بیشتر مردم را سرگرم می‌کنند تا رهبری. بنابراین، برای آنان مشتری در حکم «خدا»ست، مگراینکه آنان در هنر یا کار خود به چیزی فراتر از ثروت یا محبوبیت یا قدرت بیندیشند. اما در خصوص رهبران سیاسی وضع فرق می‌کند. آنان نیز می‌توانند با پیروی از خواستهای مردم محبوبیت به دست آورند، اما نمی‌توانند آن را به‌راحتی حفظ کنند. چون زمینه‌ای که آنان در آن کار می‌کنند، همچون هنرمندان یا ورزشکاران، تنها در اختیار خودشان نیست. از همین رو، بسی زود مردم پی به بی‌کفایتی آنان می‌برند. و ستارۀ اقبال‌شان افول می‌کند. امروز، در کشورهای دموکراتیک، نمی‌توان سیاستمدارانی یافت که آن‌قدر محبوب باشند که خلایق را به هر طرف خواستند بکشند یا دیرزمانی محبوبیت خود را حفظ کنند. بنابراین، داشتن رهبران استثنائی، و در عین حال احمق، خاص کشورهای عقب‌مانده است، کشورهایی که مردم نمی‌توانند رهبران سیاسی خود را به بی‌کفایتی متهم کنند و از کار برکنار کنند. این کشورها امروز به همان وضعی دچارند که زمانی بخشی از اروپای نیمۀ اول قرن بیستم به آن گرفتار بود، یعنی: فاشیسم. فاشیسم علاقۀ بسیاری به تظاهرات و به صف کردن مردم در برابر «رهبر» داشت. «رهبر» هرگاه که اعتماد به نفسش از دست می‌رفت، برایش تظاهراتی ترتیب می‌دا‌دند تا دوباره بتواند روی پاهایش بایستد. text/html جمعه، ۲۷ آبان ۱۳۹۰ 2:42 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=331 ۱۴ تیرماه ۸۹ هنگامی که دادگاه آتن به سقراط پیشنهاد کرد که مکافاتی برای خودش پیشنهاد دهد، سقراط با همان رندی همیشگی خود به طعنه گفت که آتنیان اگر بخواهند با او به عدالت رفتار کنند، باید به او پاداش دهند: «کدام پاداش درخور مرد تهی‌دست نیکوکاری است که باید فراغت کافی داشته باشد تا بتواند هرروز شما را به راه راست رهبری کند و از کارهای ناپسند باز دارد؟ به گمان من هیچ پاداش برای او بهتر از آن نیست که او را در پریتانه‌ئون١ نگاهداری کنید زیرا او به این پاداش سزاوارتر از کسانی است که از میدان مسابقۀ اسبدوانی یا ارابه‌رانی پیروز در‌می‌آیند: آن پهلوانان برای شما خشنودی گذران فراهم می‌کنند در حالی که من می‌کوشم تا شما را به سعادت راستین برسانم. از این رو من برای این پاداش سزاوارتر از ایشانم. پس اگر می‌خواهید چیزی پیشنهاد کنم که از روی حق درخور خود می‌دانم، پیشنهاد می‌کنم که مرا در پریتانه‌ئون نگاهداری کنید» (آپولوژی، ۳۶). سقراط نخستین کس در میان یونانیان نبود که به جایزه‌های ورزشکاران اعتراض داشت یا آنها را گزاف می‌دانست. سولون و کسنوفانس، پیش از او، از پاداشهای ورزشکاران و تحسین مردمان از آنان انتقاد کرده بودند. ارزشهای ورزشی بیانگر ارزشهای جنگ و افتخار و کسب منزلت از راه فعالیتهای سیاسی‌اند. این ارزشها نمی‌توانند به جامعه‌ای عادل و متعادل بینجامند. از همین رو بود که نخستین حکیمان و فیلسوفان یونان زبان به انتقاد از ارزشهای ورزشی و جنگی و سیاسی گشودند، ارزشهایی که قهر و غلبه و برتری‌جویی را تشویق می‌کردند و غوغا نیز از آن حمایت می‌کرد. این شاید یکی از مهمترین دلایلی بود که سقراط و افلاطون و ارسطو و دیگر فیلسوفان یونانی را به مخالفت با دموکراسی یا انتقاد از آن سوق داد، چرا که «دموکراسی» در زبان یونانی آن روزگار به معنای حکومت «دموس» یا «مردمان فرودست و پست» بود. و «مردمان پست» از قهر و غلبه و پیروزی بسیار لذت می‌برند. آیا اینها همان چیزهایی نیست که امروز بسیاری از مردمان در آرزوی آنند؟ text/html جمعه، ۲۷ آبان ۱۳۹۰ 2:33 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=330 شنبه ۱۲ تیر ۸۹ چگونه شریعتی را شناختید؟ در نخستین سالهای دبیرستان بودم، سالهای ۴۹ به بعد. پدرم اهل سیاست و مبارزه بود. مصدقی بود و از جوانی با «کانون نشر حقایق اسلامی»، در مشهد، و استاد محمدتقی شریعتی آشنا بود. با روحانیون مبارز آن زمان هم آشنایی داشت و از ۴۲ به بعد هم به مبارزه پیوسته بود. او کتابهای شریعتی را که حسینیه ارشاد منتشر می‌کرد به خانه می‌آورد. شریعتی کتابی هم برای نوجوانان داشت: یک بی‌نهایت جلوش صفر. اما کتابهای دیگرش را هم می‌شد خواند، به‌ویژه آنهایی که کم حجم بود. به اینها اضافه کنید نوار سخنرانیها را. پدرم خیلی دوست داشت من کتابخوان بشوم، من هم شدم. تقریبا از همان وقتی که خواندن و نوشتن را یاد گرفتم. text/html پنجشنبه، ۲۶ آبان ۱۳۹۰ 1:36 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=329 اردیبهشت ۸۹ روزی، در سالهای دور، یکی دو دهه پیش، کسی از من پرسید: «تعجب می‌کنم که تو هایدگری شده‌ای، چرا مارکسیست نشده‌ای؟» ابتدا به او توضیح دادم: «هایدگری نیستم، اما به فیلسوفان وجودی علاقه‌دارم. این امر شاید به مزاج یا طبیعتم برگردد، شاید هم متأثر از تربیت خانوادگی و آموزش مدرسه و دبیرستان و شاید متأثر از خوانده‌ها و شنیده‌هایم از دوران کودکی باشد». راستی، کسی چه می‌داند چرا از این یا آن چیز خوشش می‌آید، چرا شیفته این چیز یا آن چیز می‌شود. چرا یکی شعر دوست دارد و یکی نه. چرا یکی رمان نمی‌تواند بخواند و یکی فلسفه. چرا یکی شمشیرزن می شود و یکی قلمزن. واقعاً چرا؟ چرا همه ما دکتر و مهندس نشدیم تا هم پدر و مادرمان راضی باشند و هم خودمان کمتر در زندگی دردسر و بیشتر پول داشته باشیم و هم اولیای امور از ما راضی باشند. چرا شیفته افکار و اندیشه‌هایی می‌شویم که نه برای خودمان عاقبت خوشی دارند و نه برای خانواده‌هایمان. و دست آخر شاید حتی برای سرزمین‌مان؟ text/html پنجشنبه، ۲۶ آبان ۱۳۹۰ 1:31 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=328  فروردین ۸٩ شاید در عصر جدید هیچ مفهومی مانند «انقلاب» نتوان یافت که در تاریخ سیاسی جهان جدید نقشی بسیار تعیین‌کننده‌ ایفا کرده باشد. در اهمیت آن، نخست، همین بس که ما امروز نمی‌توانیم از تعبیری استفاده کنیم که همچون «انقلاب» روندهایی مانند تغییر و توسعه و رشد را تجسم بخشد. این مفهوم به دلیل همین خصوصیات به زبانهای علوم طبیعی و اجتماعی نیز وارد شده است تا آنجا که برای ما اکنون دشوار است تصور کنیم که بدون آن چگونه می‌توانیم شروع به اندیشیدن کنیم. دومین نکته‌ای که اهمیت این مفهوم را برای تاریخ سیاسی جهان جدید آشکار می‌کند این است که اکثر قدرتهای بزرگ سیاسی جهان معاصر ما — امریکا، فرانسه، روسیه، چین — همگی بعد از اعلام گسستی انقلابی از گذشته‌های پیش از انقلابی خود تأسیس شده‌اند. آنچه در همۀ این کشورها به نام «انقلاب» رخ داد بعدها به الگویی تقلیدپذیر برای بسیاری کشورها تبدیل شد، کشورهایی که شاید از «انقلاب» تنها نابودی بی‌محابای ساختارهای اجتماعی، به زیر افکندن حقوق انسانی، مشروع ‌شمردن هر عملی به نام «انقلاب»، از جمله توقیف و اعدام و شکنجه و مصادرۀ اموال مخالفان، به خدایی رساندن «دولت»، و ساختن جبارانی فرعونی به نام «رهبر» را برای مردمان محروم سرزمین‌هایشان به ارمغان آوردند. بنابراین، شاید نگاهی به نخستین سرمشقهای انقلابها بتواند به ما نشان دهد که میان آنچه در نخستین انقلابهای جهان رخ داد، و پیامدهای بعدی آن، و آنچه در تقلیدهای بعدی از آنها در کشورهای دیگر صورت گرفت، چه شباهتها و چه تفاوتهایی را می‌توان مشاهده کرد. ایدئولوژیهای انقلابها شاید متفاوت بود، اما برخی اعمال و پیامدها شاید شبیه بود. text/html دوشنبه، ۲۳ آبان ۱۳۹۰ 3:02 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=327 سه شنبه ۲٧ بهمن ۸۸ مدتی است که در کشور ما برخی از صاحبان قدرت و برخی از اصحاب شریعت از چیزی به نام خطر «علوم انسانی» سخن می‌گویند. تصور آنان بر این است که علوم انسانی «اعتبار دیانت» و «اقتدار حکومت» را در اندیشۀ افراد ضعیف می‌کند و آنان را مستعد نافرمانی و شورش می‌سازد، چه این شورش بر ضد دین و آداب و رسوم و شیوه‌های مألوف زندگی در جامعه باشد و چه در برابر قدرت حاکم. واقعیت این است که این سخنان چندان تازه نیست و ما این سخنان را سالهاست که به صورتهای مختلف از ابتدای انقلاب تاکنون شنیده‌ایم: از دانشگاهی که قرار بود «کارخانۀ آدم‌سازی» باشد تا «تهاجم فرهنگی» و اکنون نیز باز ماجرای «علوم انسانی». نتایج این سخنان را نیز البته دیده‌ایم: تعطیلی سه سالۀ دانشگاهها در سالهای ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۲ و اخراج استادان و آموزگاران و دبیران و گزینش دانشجویان و استادان و سهمیه‌بندی‌های گوناگون و نیز ممیزی کتابهای درسی و غیردرسی و .... در اینکه این سخنان برای رسیدن به چه مقاصد پیدا و پنهانی دیگری ممکن است باشد، اکنون نمی‌خواهم در اینجا بحث کنم. فرض می‌گیرم که گویندگان این سخنان صادق‌اند و قصد اصلاح دارند. آنچه اکنون می‌خواهم از آن بحث کنم این است که کسانی که چنین تصوری از «دانشگاه» و «کتاب» و «آموزگار» و «دانش‌آموز» و «دانشجو» و «خواننده» دارند اساساً چه تصوری از «انسان» دارند و چگونه می‌خواهند به انسان «ساختۀ خود» دست یابند؟ از سوی دیگر، می‌توان این پرسش را کرد که آیا اساساً چنین تصوری را می‌توان «علمی» و «معنوی» و «انسانی» و «دینی» خواند. در اینجا می‌کوشم بررسی کنم که چنین نگرشهایی تا چه اندازه می‌توانند «نامعقول» و «ناعلمی»، مبتنی بر فهمی نادرست از «طبیعت» انسان، و مباین با «کرامت» انسانی و نابودکنندۀ «اخلاق» و «معنویت» و «دین» باشند و اینکه بر خلاف ادعا چرا چنین نگرشهایی دربارۀ «انسان» جز به تباهی «شخصیت» انسانی و «رکود» و «عقب‌ماندگی» اجتماعی و «مادی‌سازی» و سرانجام «خشونت تمام عیار» نمی‌انجامد. text/html دوشنبه، ۲۳ آبان ۱۳۹۰ 2:18 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=324 یکشنبه ۱۸ بهمن ۸۸ اکنون ۶۵ سال از زمانی می‌گذرد که پای نخستین سربازان اتحاد جماهیر شوروی، در پایان ژانویۀ ۱۹۴۵، به آشویتس رسید و درهای این اردوگاه به روی فاتحان جنگ گشوده شد. این اردوگاه در هنگام ورود سربازان شوروی ۷۰۰۰ زندانی داشت که همۀ آنان تقریباً بازماندگان آن یک و نیم میلیون نفری بودند (۹۰ درصد آنها یهودی بودند) که به این اردوگاه آورده شده بودند. چند روز قبل از رسیدن سربازان شوروی، نازیها ۶۵۰۰۰ نفر از این بازماندگان را از میان برده بودند تا هیچ سندی برای این جنایت عظیم باقی نماند. در طی سالهایی که از این واقعه گذشته است مباحثات بسیاری دربارۀ این اردوگاه زندانیان غیرنظامی و نسل‌کشی صورت گرفته در آن وجود داشته است: از شمار واقعی کشته‌شدگان، تا کسانی که منکر هرگونه نسل‌کشی یهودی در آن شده‌اند، همچنین بحثهایی دربارۀ ملیت و دین و مذهب و اخلاق «گردانندگان» این اردوگاه. اکنون بعد از ۶۵ سال می‌توان پرسید که «آشویتس» چه معنا و چه اهمیتی می‌تواند برای ما در مقام موضوعی فلسفی داشته باشد، آیا اصلا می‌توان چنین واقعه‌ای را به مسأله‌ای فلسفی تبدیل کرد؟ text/html دوشنبه، ۲ آبان ۱۳۹۰ 2:34 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=323 جمعه ۲۵ دی ۸۸ داستانها و افسانه‌ها، آن‌طور که امروز اسطوره‌شناسان معتقدند و ناقدان ادبی سعی در کشف راز و رمزشان دارند، از ویکو و یونگ و الیاده و پراپ گرفته تا ریکور، صرفاً تخیلات موهوم انسانهای بدوی نیستند. این داستانها، که پیش از آن به وجود آمدند که انسان خودآگاهانه به داستانپردازی روی آورد، آن حقایقی را بیان می‌کنند که انسان در طی سالیان دراز زندگی تاریخی خود تجربه کرده و به ساده‌ترین صورت بیان کرده است. سادگیی که امروز می‌تواند برای ما رشک‌برانگیز باشد. واقعاً چه داستانهایی بهتر از ضحاک یا فرعون می‌تواند به بهترین نحو نظامهای ضدانسانی استبدادی را معرفی کند؟ خصوصیات این نظامها را در کجا بهتر از این داستانها می‌توان یافت؟ — خصوصیاتی که امروز نیز آن را می‌توان در جامه‌ها و جامعه‌های دیگر بازیافت. یکی از چیزهایی که ما امروز در صورت فانتزی، در فیلمهای ترسناک، عادت به دیدنش کرده‌ایم «خون‌آشام»ها و «دراکولا»هایند. «خون‌آشام»‌ها ظاهراً موجوداتی هستند که بیش از دیگران عمر می‌کنند یا می‌خواهند عمری جاودانی داشته باشند. چیزی که در این میان مهم است این است که آنها برای زنده ماندن چاره‌ای جز «خونخواری» ندارند. آنها موجودات «تاریکی»اند، شبها «زنده» و «فعال» می‌شوند، «نور» را نمی‌توانند تحمل کنند، «عشق» برای‌شان «مرگ‌آور» است و «کینه» و «انتقام» تنها چیزی است که به آنها «انگیزه» حیات می‌دهد. بنابراین، به نظر می‌آید که برای انسانها تصور زندگی جاودانه در این جهان جز برای موجودات «خونخوار» میسر نیست. همین‌گونه‌اند «خودکامگان» و «نظامهای سیاسی»غیرانسانی. ریختن خون و کشتن می‌تواند مدتی آنها را زنده نگه دارد، شاید برای ده یا بیست سال، تا وقتی باز نسلی تازه سر بر دارد و «داد» بستاند. اما هر نظام سیاسی در عمر خود چندتا ۲۰ سال می‌تواند داشته باشد؟ — چندبار می‌تواند بکشد؟ چند نسل را می‌تواند تباه کند؟ خب، در مقابل «خونخواری» جاودانه‌ساز، «عشق» و «ایثار» و «تسلیم به مرگ» وجود دارد، مرگی که انسان از آن استقبال می‌کند، در جایی که زندگی و عشق و دیگری می‌تواند حاملهایی برای جاودانگی باشند. انسانی که «خونخوار» نباشد دیگری را «فدا» نمی‌کند تا خود زنده بماند. خود را فدا می‌کند تا «دیگری» زنده بماند. ما هیچ وقت مرد یا زنی که جان خود را به خطر می‌اندازد تا انسانی دیگر را از مرگ برهاند، حتی گاهی برای اینکه حیوانی را نجات دهد، سرزنش نمی‌کنیم — همچون وقتی که شکاربانی جان خود را برای حمایت از حیوانات از دست می‌دهد، یا راننده‌ای در جاده برای زیر نگرفتن حیوانی خود را به سختی یا خطر مرگ می‌اندازد. ما بر این اعتقادیم که «انسان کسی است که مرگ خودش را مقدم بر مرگ دیگران بداند». اما «خودکامه»، ضحاک و فرعون و اژدها و خون‌آشام و دراکولا، کسی است که همه را می‌کشد تا خود زنده بماند. اما داستانها می‌گویند: اژدها نیز می‌میرد. text/html چهارشنبه، ۹ دی ۱۳۸۸ 8:22 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=322 در فیلم ماندگار و به یاد ماندنی زنده‌باد زاپاتا (۱۹۵۲)، ساخته‌ی الیا کازان، با فیلمنامه‌ای درخشان از جان اشتاین‌بک و تهیه‌کنندگی هوشمندانه داریل ف زانوک و بازی استثنایی مارلون براندو، دو صحنه‌ی تداعی‌کننده هست که هرگز از یادم نمی‌رود. در آغاز فیلم گروهی از کشاورزان ستمدیده برای دادخواهی به نزد رئیس جمهور می‌روند تا از ستم نظامیان و کارگزاران دولت شکایت کنند. رئیس جمهور که قصد دست به سر کردن شاکیان را دارد پاسخی طفره‌آمیز می‌دهد. یکی از کشاورزان باهوش که این پاسخ را برنمی‌تابد خواستار رسیدگی فوری رئیس جمهور و به پشت گوش نینداختن درخواست‌شان می‌شود. رئیس جمهور به خشم می‌آید و نام او را می‌پرسد و در برگه‌ای یادداشت می‌کند، برای اینکه در موقع مقتضی پاسخ این گستاخی را بدهد. مرد جوان خودش را معرفی می‌کند: امیلیانو زاپاتا. کشاورزان ستمدیده از کاخ ریاست جمهوری بیرون می‌روند. امیلیانو زاپاتا دیگر از شکایت به مراجع قانونی دست برمی‌دارد و قیام می‌کند تا خود داد خویش بستاند. او به رهبری انقلابی بدل می‌شود و جنگ داخلی را می‌برد و به رئیس جمهوری می‌رسد. اما او سرمست خوشگذرانی و ریاست می‌شود. مدت زمانی بعد، روزی گروهی از کشاورزان به دادخواهی به نزد او می‌آیند. سر و وضع آنان بی‌شباهت به همان گروه نخست ابتدای فیلم نیست. زاپاتا با بی‌حوصلگی به شکایت آنان گوش می‌دهد و به آنان پاسخی سرسری می‌دهد تا هرچه زودتر پی کارشان بروند. یکی از کشاورزان که از این پاسخ خشنود نیست به او اعتراض می‌کند. زاپاتا نام او را می‌پرسد و همینکه قلم به دست می‌گیرد تا این نام را یادداشت کند بی‌اختیار به یاد مشابهت رفتار آن کشاورز با رفتار خودش در گذشته و رفتار کنونی خودش با رفتار رئیس جمهور گذشته می‌افتد. قلم را به کناری می‌گذارد و دوباره همان انقلابی می‌شود که بود. او دیگر نمی‌تواند رئیس جمهور بماند، چون باید برای ماندن «در قدرت» به روی بسیار چیزها چشم بپوشد. او اکنون فهمیده است که چگونه «قدرت» آدمها را عوض می‌کند. او به مبارزه بازمی‌گردد، اما با همدستی یکی از یاران قدیمی خود به درون تله‌ای می‌رود که دشمنانش برایش چیده‌اند. او چنان تیرباران می‌شود که جسدش دیگر شناختنی نیست. زاپاتا قبل از مرگ هنگامی که پی به توطئه می‌برد «اسب سفید» خودش را از مهلکه فراری می‌دهد. خائن توطئه‌گر فریاد می‌زند: اسب را بزنید. اسب را بزنید. اما اسب به کوهستان می‌رود. مردم خبر مرگ زاپاتا را می‌شنوند و جسد او را می‌بینند، اما باور نمی‌کنند. اسب بی‌سوار در کوهستان شیهه می‌کشد و سم بر زمین می‌کوبد. مردم باور دارند که آن «اسب سفید» روزی با سوارکار واقعی خود باز خواهد گشت. text/html دوشنبه، ۷ دی ۱۳۸۸ 1:51 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=321 از نخستین لحظه‌ای که قدم به جهان هستی می‌گذاریم، بزرگترین چیزی که از آن هراسانیم «مرگ» است. در کودکی، والدین‌مان بزرگترین مراقبت را از ما می‌کنند تا نمیریم. با رسیدن به بزرگسالی می‌آموزیم چگونه از خود مراقبت کنیم تا نمیریم. همه‌ی تلاشهای ما در زندگی، آموزش و کسب و کار، ساختن و ویران کردن، ازدواج کردن و بچه‌دار شدن، اندوختن ثروت و به ارث گذاشتن همه برای این است که نمیریم. از همان نخستین دم که پا به جهان هستی می‌گذاریم بسیار چیزها می‌میرند تا ما زنده بمانیم. ما می‌خوریم و می‌نوشیم و این خوردنیها و نوشیدنیها همه می‌میرند و نابود می‌شوند، چه حیوان باشند و چه گیاه و چه خاک و آب و هوا، تا ما زنده بمانیم. در جهان زندگی اجتماعی نیز ما می‌آموزیم که چگونه فرصتها را از کف دیگران برباییم تا خود زنده بمانیم و بیشتر و بهتر زندگی کنیم، بسیاری می‌بازند تا برخی ببرند. از همین رو، بزرگترین رنج یا زیانی که تصور می‌کنیم به سراغ کسی می‌آید «مرگ» است. ما می‌کوشیم تا می‌توانیم این رنج یا زیان را به تأخیر بیندازیم. البته، گاهی نیز خواستار آن می‌شویم. شاید از آن رو که آن قدر رنج می‌کشیم که «مرگ» را آسودگی می‌پنداریم. ما بزرگترین مجازاتی را که برای یک انسان در اجتماع در نظر می‌گیریم «مرگ» است. «دولت» یا «اجتماع» بزرگترین مجازات خود را برای فرد مطرود از جامعه «مرگ» قرار می‌دهد. فرد یا اجتماع نیز دشمنان خود را چه دولت باشد چه هر مقام دیگر با فریاد «مرگ» بدرقه می‌کند. بنابراین، چنین به نظر می‌آید که «مرگ» شومترین چیزی است که می‌تواند نصیب کسی شود، اما اگر واقعاً چنین است، چگونه است که برخی انسانها به استقبال «مرگ» می‌روند و آن را نه همچون چیزی شوم، بلکه به عنوان بزرگترین امکان یا امتیاز خود برمی‌گزینند؟ مرگ برای چه کسی «شوربختی» و برای چه کسی «نیکبختی» است؟ ما در کجا «مرگ» را گرامی می‌داریم، و در کجا او را خوار می‌شماریم؟ مرگ چه کسی یا چه چیزی برای ما «شادی» است و مرگ چه کسی یا چه چیزی برای ما «اندوه» است؟ text/html پنجشنبه، ۳ دی ۱۳۸۸ 7:58 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=320 یکی دو روز پیش با تنی چند از دوستان سخن می‌گفتیم. بحثی پیش آمد درباره‌ی قرون وسطی و پاپهایی که کاردینالها برمی‌گزیدند و بعد زد و بندهایی که میان آنها برای انتخاب پاپ درمی‌گرفت و بعد برخی پاپهایی که به قدرت می‌رسیدند و کاردینالها را یکی یکی کنار می‌گذاشتند و کاردینالهای دست‌نشانده‌ی خودشان را به جای آنان می‌گماشتند تا پسران (نامشروع) خودشان را جانشین خودشان کنند. همه‌ی این بحثها را درگذشت مرحوم منتظری سبب شده بود. کسی گفت: «او می‌توانست چندماهی سکوت کند تا بعد به قدرت برسد و اصلاحاتی به وجود آورد». اما کسی دیگر گفت: «آقای منتظری گفته بود من نمی‌توانستم بیشتر صبر کنم، چون شاید من زودتر از فلانی می‌مُردم! آن وقت جواب خدا را چی می‌دادم؟» منتظری سخنی حق گفته بود: آدم چگونه می‌تواند اجازه دهد که به انسانی ظلم شود، ظلمی که پس از وقوع آن شاید دیگر آن مظلوم زنده نباشد، تا بعدها در حق کسانی دیگر جبران کند؟ آدم خانه و ماشین نیست که هروقت وقتش بود به سراغش بروی و درستش کنی. کمی تأخیر یک آدم را کشته است و دیگر هیچ جبرانی برایش نیست. مضافاً که خود آدم هم هیچ تضمینی ندارد که آن‌قدر زنده باشد تا بعد بتواند جبران مافات کند. سخن بدین جا که رسید این پرسش را طرح کردم که اگر آقای منتظری به قدرت می‌رسید و می‌خواست که اصلاحاتی انجام دهد باز نمی‌توانست چنین کاری بکند و به احتمال بسیار کشته می‌شد. بعد از پاپهایی سخن گفتم که با خوراندن سم کشته می‌شدند. دوستان تصدیق کردند. text/html پنجشنبه، ۱۲ آذر ۱۳۸۸ 1:28 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=319 شاید پیش از هرچیز باید توضیح دهم که چرا این مدت غایب بودم. خب، معلوم است. من با شروع هر ترم دچار افسردگی عمیقی می‌شوم. اما امسال دیگه واقعاً نوبر بود. ۱۶ ساعت تدریس در هفته و ۴ روز حضور در دانشگاه، مگر چیز دیگری هم از آدم باقی می‌گذارد؟ تازه این را هم اضافه کن به اینکه همیشه فکر کنی داری دو برابر همتایان و همسالان کار می‌کنی و حداقل یک چهارم آنها درآمد داری. آن وقت احساس ظلم مضاعف می‌کنی و دیگر فقط به تنها چیزی که فکر می‌کنی این است که کی می‌تونی خودت رو از اینجا خلاص کنی و بری دنبال یک زندگی دیگه! اما علتهای دیگه هم بود. چندتا کار نوشتاری داشتم که باید تحویل می‌دادم اما هنوز هم نتونستم تحویل بدم. یکی دو مقاله هم می‌خواستم بروم در فرنگستان بخوانم که فقط یکی‌اش را توانستم ارائه کنم و تا یکی دو ماه دیگه باید مقاله‌اش را هم تحویل بدهم. یکی دیگه‌اش را هم باید بنویسم تا نوبت به ارائه‌اش برسه. بعد هم تو این مدت یکی دوتا مریضی فصلی ناتمام داشتم که با اینکه در کوتاه مدت از پا نینداختم در دراز مدت بدجوری کلافه‌ام کرد. خب. خوشحالم که دیگه هفته‌های آخر ترمه  و من می‌تونم یکی دوهفته برخی قیافه‌ها را نبینم. هرچند باز ورقه‌ها در راهه. فردا هم عازم سفر به آبادان هستم. از آنجا که قرار است سوار هواپیما شوم از تمامی دوستان و دشمنان حلالیت می‌طلبم. خداوند به من آرامش ابدی و به شما هرچی دوست دارید بدهد. آمین، یا رب العالمین. text/html يكشنبه، ۲۲ شهريور ۱۳۸۸ 9:23 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=318 در جامعه شغلها و مهارتهای مختلفی وجود دارد که نیازمندی هریک از ما به آن مهارتها خواه ناخواه روزی سر و کار ما را با آن شغلها و ضاحبان‌شان خواهد انداخت. تاکنون نشنیده‌ایم که کسی مجبور شده باشد به پزشکی خاص مراجعه کند، یا آموزگار و استادی خاص برای فرزندش بگیرد، یا معمار و مهندسی خاص برای ساختن خانه‌اش استخدام کند، هرچقدر هم که آن اشخاص در کار خود مهارت داشته باشند. همین طور است دربارۀ دیگر مشاغل جامعه و صاحبان آنها، از نانوایی گرفته تا هرچیز دیگر. ما در انتخاب هریک از این افراد و کار یا مهارتشان، فقط به رفع نیاز خود توجه داریم و بهترین خدمتی که هریک از آنان به ما می‌تواند بکند. «اجبار» ما برای انتخاب این افراد «نیاز» ما و «صلاحیت» مشهور و معتبر آنهاست. هنگامی که ما به پزشکی خاص مراجعه می‌کنیم و دستورهای او را مو به مو اجرا می‌کنیم و خودمان را در اختیار او می‌گذاریم، هرگز گمان نمی‌بریم که مجبوریم این کارها را انجام دهیم، و اگر انجام ندهیم سر و کارمان با دادگاه و تنبیه جزائی است. آنچه ما را مجبور به اطاعت از پزشک می‌کند «ولایت» (authority) او بر ما نیست، یعنی «صلاحیت»ی که او در پزشکی دارد و «حق» تجویز نسخه و درمان، بلکه نیازی است که ما به او داریم و مهارتی که او «حق» اعمال آن را دارد، یعنی همان authority. با این همه، ما حق داریم در هرکجای کار که خواستیم از پزشک‌مان صرف نظر کنیم و جای او را به دیگری بدهیم و یا حتی اگر ناراحتیهای بیشتری برای ما فراهم کرد، او را به دادگاه بکشانیم و مجازات کنیم. ما در برابر پزشک برهنه می‌شویم تا بیماری ما را درمان کند، نه اینکه او از برهنگی ما لذت ببرد و چشم‌چرانی کند، یا ما را تحقیر کند، یا هر کار دلش خواست با ما بکند. «حقی» که او بر بدن ما یافته است، به واسطۀ نیازی است که ما برای رفع بیماری خود داریم، و انتخابی که خود کرده‌ایم، برای اینکه او این درمان را انجام دهد. بنابراین، مشروعیت کار پزشک و توصیه‌های او برای درمان ما تنها از «علم پزشکی» سرچشمه نمی‌گیرد، این شرط «لازم» است، اما «کافی» نیست. شرط کافی «انتخاب» او به اختیار خود ما برای این کار است. ما در زندگی اجتماعی هیچ اجباری برای رجوع به هیچ یک از صاحبان حرف و مشاغل نداریم، مگر آن دسته‌ای که به دولت مربوط باشند؟ پس آیا همین سخن را درباره «دین» و «سیاست» و «نبوت» و «امامت» و «سلطنت» و «حکومت» نیز نمی‌توان گفت؟ آیا هیج انسانی را می‌‌توان به اطاعت از «ولایت» کسی واداشت که هیچ اعتقادی به «صلاحیت» آن شخص یا نیازی به خدمات آن شخص ندارد؟ یک تفاوت بزرگ جهان قدیم و جهان جدید در همین جا رخ می‌نماید. ما اگر کلمۀ «انقلاب» را کلمه‌ای محترم می‌شمریم، می‌باید به یاد داشته باشیم که این کلمه‌ای جدید و ترجمه‌شده از زبانهای غربی است و حاصل آن تجربۀ تاریخی که ما انجام دادن آن را انتخاب کردیم. اگر تا پیش از روشنگری سپهر سیاست و دین و جامعه جهانی دور از دسترس مردمان بود که یارای هیچ گونه دخالتی در آن نداشتند، «انقلاب» نشان داد که همه چیز در «سر» انسان جای دارد و هیچ واقعیت ثابت و تغییرناپذیری در جامعه و تاریخ انسان وجود ندارد که نتوان آن را تغییر داد. «تغییر» تنها امیدی است که انسان بعد از روشنگری برای بقای خود دارد و البته بزرگترین «حق»ی که انسان دارد. text/html دوشنبه، ۱۶ شهريور ۱۳۸۸ 11:02 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=317 «بیگانه‌ترسی» و «بیگانه‌ستیزی»، بی‌شک، از مهمترین عناصر گفتار «شریعت‌گرایی» (یا به تعبیر غربی «بنیاد گرایی») ایرانی است. «بیگانه‌ستیزی» اسلامی بر این اساس شکل می‌گیرد که آنچه متعلق به «غیر» یا «دیگری» است از اساس چیزی نادرست یا باطل است. بنابراین، همواره ستیزی وجود دارد میان آنچه «خودی» است و «اصیل» و آنچه «ناخودی» است و «غیراصیل». اما اگر ملی‌گرایان عرب بتوانند برای این گونه تلقی از اسلام و بنای هویت خود وجهی بیابند، مسلمانان ایرانی هرگز نمی‌توانند چنین کاری انجام دهند. شاید هیچ استدلالی به اندازۀ همین استدلال نتواند شکست‌دهندۀ اعتقاد همان کسانی باشد که به نام «اسلام» بر هر اندیشۀ غیرایرانی و غیربومی به عنوان چیزی «بیگانه» با فرهنگ و اعتقادات مردم می‌تازند. اگر مسلمانی ایرانی مدعی است هر اندیشۀ بیگانه به صرف بیگانه بودن چیزی مردود و ناپذیرفتنی است، چگونه می‌تواند پذیرش «اسلام» را در سرزمینی «غیرعربی» توجیه کند؟ چگونه کسی می‌تواند مدعی شود دینی که اشغالگران سرزمینش به او داده‌اند «برحق» است؟ با این تفسیر، هیچ چیز خنده‌دارتر از این نیست که آخوندی ایرانی به مذمت کسانی بپردازد که علم یا فرهنگی بیگانه را مطلوب خود ساخته‌اند. اگر کسانی باشند، از عوام، که بر روشنفکران و خواص خرده بگیرند که زبان خارجی می‌آموزند، کتابهای بیگانه می‌خوانند، یا همچون بیگانگان لباس می‌پوشند و رفتار می‌کنند، دست کم «آخوندها» یا «مسلمانان ایرانی» نمی‌توانند چنین کنند، چون آنان نیز نمی‌توانند مدعی ملی‌گرایی و بومی‌گرایی شوند! اگر کسی مدعی شود که علم یا فلسفه یا هنری چون بیگانه است «باطل است»، به او می‌توانیم یادآور شویم که او خود نیز با بسیار چیزها زندگی می‌کند که بیگانه است. به طور نمونه، به رفتار آخوندها و مسلمانان ایرانی توجه کنید: زبانی بیگانه (عربی) را زبان دین و فرهنگ خود می‌دانند، به سرزمینهایی بیگانه (مکانهای زیارتی) سفر می‌کنند، یا در آنجا اقامت می‌گزینند، خدایی (الله) را می‌خوانند که هرگز به زبان قوم خودشان با آنان سخن نگفته است، به گونه‌ای لباس می‌پوشند که قوم خودشان بدانگونه لباس نمی‌پوشند، اشخاصی را حرمت می‌گذارند که از تبار و نژاد خودشان نیستند. همۀ اینها چگونه ممکن است؟ آنان چگونه می‌توانند از «ملی» بودن و «بومی» بودن «دین» و «مذهب» خود سخن بگویند؟ text/html يكشنبه، ۱ شهريور ۱۳۸۸ 8:39 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=316 عضدالدولۀ دیلمی (۳۷۲–۳۲۴/ ۹۸۳–۹۳۶) یکی از ستوده‌ترین پادشاهان ایرانی است و دستاوردهای نظامی و فرهنگی او در قرن چهارم/دهم ستایشگران بسیار داشته است. این پادشاه شیعی در ۱۳ سالگی به جانشینی عموی بی‌فرزندش عمادالدوله رسید و فرمانروای فارس، و کرسی آن در شیراز، شد. او پس از درگذشت عموی دیگرش، معزالدوله، در ۳۵۶/۹۶۷، تا سال ۳۶۱/۹۷۱ دامنۀ حکومت خود را تا عمان و کرمان و مکران گسترش داد. عضدالدوله همچنین توانست به مقرّ خلافت در عراق، بغداد، دست یابد. اما او به جای آنکه خود به خلافت نشیند ترجیح داد که خلیفه را دست‌نشاندۀ خود کند و برای خود از طریق او «مشروعیت» به دست آورد. در قرن چهارم/دهم، عضدالدوله تنها پادشاهی بود که ۹ مملکت را به زیر فرمان خود داشت. از همین رو، او، باز، نخستین کسی بود که خود را «شاهنشاه» یا «ملک‌الملوک» نامید. این پادشاه شیعی در میان روشنفکران و فیلسوفان ستایشگران بسیار داشت و «تحمل» فرهنگی او را بسیار ستوده‌اند. مورخان جدید نیز از این حیث به او بی‌التفات نبوده‌اند. جوئل ل. کرمر، در «انسان‌گرایی در عصر رنسانس اسلامی» (ص ۳۷۸)، از داستانی که برخی مورخان با شک و تردید دربارۀ او نقل کرده‌اند یاد می‌کند، داستان غرق کردن کنیزکی که دوستش می‌داشت اما او را غرقش کرد تا از کارهای جدی خودش بازنماند، و توجه می‌دهد که از این گونه داستانها دربارۀ پادشاهان دیگر نیز گفته شده است. با این همه، او باز یادآور می‌شود که «عضدالدوله در ترکیب عواطف بشری با بیرحمی سَبُعانه هیچ تفاوتی با غالب معاصرانش نداشت». یکی دو سال پیش که کتاب «لطائف‌المعارف» ثعالبی را به قصد نوشتن مقاله‌ای می‌خواندم به داستانی دربارۀ او برخوردم که تا مدتها گیج و منگ بودم. نمی‌دانستم چگونه دربارۀ این داستان داوری کنم و صحت و سقم آن را بیابم. تلاشی هم تاکنون برای این کار انجام نداده‌ام. خواننده آگاه است که البته قرار نیست هرچه در کتابها می‌نویسند درست یا مطابق با واقع باشد، اما شک و شبهۀ ریشه‌ای دربارۀ تاریخ نیز چیزی از این رشته به عنوان علم باقی نخواهد گذاشت. این داستان، چه درست و چه نادرست، چند چیز داشت که برای من از نظر تاریخی جالب توجه بود: ۱) ماجرای تجاوز پادشاهی شیعی به شاهدختی شیعی. ۲) ذکر آن در کتابی به قلم نویسنده‌ای معتبر: ثعالبی. ۳) انتقامگیری خواستگارانه از زنی که به خواستگارش «نه» گفت، به شیوۀ عصر جدید. ۳) مصادرۀ اموال و روسپیگری و خودکشی در قرن چهارم/دهم. ۴) سکوت علما و مراجع عصر در قبال چنین جنایتهایی. از این داستان می‌توان فیلمنامه‌ای همچون «طومار شیخ شرزین» نوشت، البته اگر کسی هنرش را داشته باشد. این نوشته را از این کتاب برداشته‌ام: ثعالبی، «لطائف‌المعارف»، ترجمۀ علی اکبر شهابی خراسانی، انتشارات آستان قدس رضوی، ۱۳۶۸، ص ۱۳۴–۱۳۲. text/html سه شنبه، ۲۷ مرداد ۱۳۸۸ 12:48 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=315 عبارتی لاتینی از شاعر رومی جوونال هست که می‌گوید: ?Quis custodiet ipsos custodies. این عبارت را در انگلیسی به صورتهای مختلف ترجمه کرده‌اند، اما معنایش تقریباً یکسان است: «چه کسی از پاسداران پاسداری می‌کند؟». جوونال، طنزپرداز رومی قرنهای اول و دوم میلادی، این جمله را در نصیحت به دوستانی به کار برد که زنان‌شان را در خانه محبوس می‌کردند تا از وفاداری آنان مطمئن باشند، غافل از آنکه مراقبان آنان نیز خود به مراقبت نیاز دارند؟ — چه در قصه‌های «هزار و یک شب» خودمان، چه در «دکامرون» بوکاتچو و چه در تاریخ مکتوب حرمسراهای کشورمان، داستانهایی دربارۀ کامرانیهای زنان محبوس در خانه و حرم با غلامان و دیگر نگهبانان به چشم می‌خورد و البته چه انتقامهای وحشیانه‌ای که مردان، به‌ويژه قدرتمندان، از زنان نمی‌گرفتند! این همه، آزمونی هزارباره بر این نکته است که «غُل» و «زنجیر» و «قفل» و «نگهبان» وفاداری و اطمینان خاطر نمی‌آورد! نیچه نیز، با سخنی که بی‌شک بصیرتی تاریخی در پشتش نهفته است، از این تمایل و رفتار به خوبی سخن گفته است: «مردان همواره با زنان همچون پرندگانی کوچک رفتار کرده‌اند که می‌باید در قفس‌شان کرد مبادا بگریزند!» اما فیلسوفان و نظریه‌پردازان دوره‌های بعدی در این جمله اشارۀ خوبی دیدند به این نکته که بالاترین مرجعی که در یک جامعه می‌تواند از فساد مصون باشد و مراقب انجام وظیفۀ درست نهادهای دیگر باشد کجاست؟ به عبارت دیگر، اگر برای بازداشتن تبهکاران از تبهکاری به پلیس نیاز است، برای بازداشتن پلیس از تبهکاری به چه نهاد یا چه کسی نیاز است؟ بدین طریق، این جمله به‌وضوح به یک «ناسازه» یا «پارادوکس» نیز اشاره می‌کند، ناسازه‌ای که به «تسلسل» می‌انجامد: اگر برای پیشگیری از جرم هر فرد یا مقامی یا مکافات آن به یک مراقب نیاز است، چه کسی می‌باید مراقب جرمهای مراقبان باشد؟ اگر بخواهیم برای هر مراقبی مراقب بگذاریم، این کار به تسلسل می‌کشد و پایانی برای آن تصور پذیر نیست. پس چاره چیست؟ text/html دوشنبه، ۱۹ مرداد ۱۳۸۸ 6:08 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=314 این یکی دو هفته چندروزی مهمان داشتم و چندروزی نیز مهمان مهمانانم بود. وقتی که مهمان می‌آید همۀ زندگی‌ام به هم می‌ریزد. عادتهای غذایی و کاریم به هم می‌خورد. غذا خوردنم بیشتر می‌شود. ورزش و کارم کمتر. حتی ترک می‌شود. حاصلش خستگی مفرط بدنی و ملال و بی‌حوصلگی و افزایش وزن است. باری، دوشنبه تا جمعه را رفتیم محمودآباد، به اتفاق مامی و خواهرها و خواهرزاده‌ها، در شهرکی که تا پنجشنبه تقریباً غیر از ما و سرایدار کسی در آن نبود. شهرکهای پهلویی هم کم و بیش همین طور بود. اصلا دوست ندارم به جاهای خلوت بروم. خلوت را در خانه دوست دارم، اما در بیرون هرچه شلوغتر بهتر. از روزهای تعطیل از همین رو بیزارم، چون در خیابانها و کوچه ها گاهی هیچ‌کس نیست. بر من واجب است که در روز آدمهای زیادی را ببینم. اگر غیر از این باشد ملول و افسرده می‌شوم. برنامۀ امسالم این بود که تابستانی دیگر داشته باشم، به دلخواه نه به اکراه. اما باز نشد. به هر حال، دریا را همیشه دوست دارم. دورباد از من شهری که کوه و رودخانه و دریا نداشته باشد. دوشنبه نزدیک ظهر راه افتادیم. از نزدیک آمل باران ریز و ملایمی همراه با نسیمی خنک شروع شد. هوای دلپذیری بود. از آن هوای شرجی و نمناک شمال در تابستان خبری نبود. بخت یارمان بود. همه شگفت‌زده بودند. تا یکی دو روز بعد هم هوا همین گونه بود. از چهارشنبه رفته رفته هوا صاف شد. پنجشنبه و جمعه دیگر کاملا آفتابی بود. اما باز هم هوا خوب بود. دریا نیز آرام و زلال بود. تقریبا هر صبح و هر غروب به انتظار خورشید بودم. دوسه روزی در پس ابرها پنهان بود، اما بالاخره یکی از غروبهایش را در دریا دیدم. فقط یکی دو ساعت در روز است که می‌توانیم به خورشید بنگریم. در هنگام برآمدن و در هنگام فروشدن. خورشید شاید سخاوتمندترین موجودی باشد که در جهان ما وجود دارد. او بی‌دریغ به همه می‌تابد. هر آنچه بر روی زمین باشد، از او به یکسان بهره می‌برد. او عادلترین موجودی است که جهان ما دارد. با این همه کمتر کسی به او می‌نگرد. راستی که خورشید در این عمر خود چه چیزها که بر این زمین ندیده است! آیا همه را به یاد دارد؟ text/html چهارشنبه، ۷ مرداد ۱۳۸۸ 8:33 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=313 امروز این نوشتۀ علی مطهری را می‌خواندم که به رئیس قوۀ قضاییه نوشته بود. او از رئیس قوۀ قضاییه خواسته بود که قاتل مرحوم شهید محسن روح‌الامینی را معرفی کند. اگر قاتل فلان و فلان را معرفی کردند، قاتل این یکی را هم معرفی می‌کنند! اما پیش از هرچیز خوب است از این آقا پرسیده شود، چرا فقط او؟ چون پدرش «از خدمتگزاران به حکومت» بوده است؟ یا چون «بدجوری» به فتل رسیده است؟ یا چون خلاف «عدالت» بوده است؟ یا چون خلاف «دین» بوده است؟ یا چون او پسر «خوبی» بوده است؟ کدام یک؟ در این ۳۰ سال نه، در این چندسال نه، در این چندماه نه، در همین چندروز چند جنازه به همین صورت تحویل داده شده است؟ چرا نمی‌خواهید قاتلان آنان نیز معرفی شوند؟ مگر در «نظام» شما، در «دین» شما، در «اندیشۀ» شما انسانها برابر نیستند؟ مگر «حق» و «عدالت» معنای یکسانی برای همه ندارد؟ از قضای پروردگار جوانی بی‌گناه و دلیر، اما از خاندانی معتبر، به شهادت رسید تا گواهی باشد بر بی‌عدالتی «دستگاه بگیر و ببند» (ما نه نیروی انتظامی داریم، نه قوۀ قضاییه یا دادگستری، این چیزها متعلق به ممالک راقیه است که ما بی‌خودی نام اینها را برداشته‌ایم و برای خودمان ترجمه کرده‌ایم) «نظام» خود «مقدس» خواندۀ کشور ما. اول انقلاب رسم بود که می‌گفتند شبها وقتی بیرون می‌روی، مواظب باش، چون این بسیجی‌ها که تفنگ دارند، «اول می‌زنند، بعد می‌پرسند». طولی نکشید که باز بیشتر معلوم شد، آن وقت گفتند: «اول می‌کُشند، بعد می‌پرسند». در تمامی این سالها کم نبوده‌اند کسانی که با همین رویه‌ها به زندان رفته‌اند، شکنجه شده‌اند، به قتل رسیده‌اند، یا ناگزیر از مهاجرت از کشور شده‌اند، در ماجراهای سال ۶۰ کم نبودند عابران بی‌اعتنایی که در تظاهراتهای خیابانی دستگیر شدند و به سه سوت اعدام شدند. می‌خواهید بدانید یکی از آنها که بود؟ یکی از آنها فرزند مرحوم دکتر جواد حدیدی، استاد زبان فرانسه و رئیس دانشکدۀ ادبیات دانشگاه فردوسی مشهد، بود. پسر دبیرستانی او در یکی از همان روزهای شلوغ از دبیرستان ابن یمین به خانه برمی‌گشت که ربوده شد و دیگر به خانه برنگشت. پدرش تا آمده بود بداند که پسرکش کجاست، جنازه‌اش را به او داده بودند. دکتر حدیدی دیگر نتوانست در مشهد زندگی کند، خود را بازنشسته کرد و به تهران آمد. او چند سال پیش از بیماری سرطان درگذشت، در حالی که سالها داغ فرزندش را بر دل داشت. از این ماتمها بسیار است. باشد تا روزی که گورها گشوده شوند و سخن بگویند. به کدام گناه؟ آن روزها بسیاری شاید می‌گفتند، «جنگ است»، «حکومت تازه‌کار است»، و «گروهها مقصرند»، و .... اما امروز چطور؟ بعد از سی سال چگونه است که ما هنوز «حق تظاهرات، حق اجتماع، حق سخنرانی، حق انتخاب نداریم؟». چه چیزی یا چه کسی این همه حق به حاکمان ما داده است که برای ما هیچ حقوقی قائل نباشند؟ هر وقت خواستند بگیرند، هروقت خواستند رها کنند، هرچه خواستند با هرکس بکنند، و تازه مسؤولیت هیچ چیز را هم به گردن نگیرند؟ آیا از مردم شرم می‌کنید و از خدا شرم نمی‌کنید؟ واقعیت این است که بعد از سی سال هنوز در آغاز راهیم. ما نه تنها هرآنچه را به واسطۀ نظام قدیم و پیشرفت مدنی تاریخی به دست آورد بودیم، از دست داده‌ایم، بلکه صدسال نیز به عقب بازگشته‌ایم، ما تازه باید برگردیم به «مشروطه». تازه باید شعار «قانون» سر دهیم، و خواستار تأسیس «عدلیه» شویم. آیا خنده‌دار نیست که ما در جامعه‌ای زندگی می‌کنیم که مراجع دینی و متدینانش نگران کنار هم نشستن و صحبت دختران و پسران در دانشگاه و کوچه خیابان‌اند، اما هیچ وقت نمی‌پرسند چگونه مردان خشن نظامی دستگاههای امنیتی حق دارند زنان و دختران جوان را دستگیر کنند و با خود به جاهایی ببرند که هیچ زنی در آنجا نیست، مگر خود زندانی؟ چگونه است که گرفتن دست دختری نامحرم جرم است و گناه، اما سیلی زدن و لگد زدن و حتی تجاوز به او مباح، وقتی گزمگان و شحنگان حکومت چنین کنند؟ چگونه است که آنان این همه نگران توهین به فلان و فلان‌اند، اما مردم باید هرروز این همه توهین از فلان و فلان بشنوند؟ و دم برنیاورند. آیا این همه غیر از این است که حاکمان ما هیچ حقی برای مردم قائل نیستند، تا جایی که آنان افرادی تک و تنها و محروم از قدرت باشند؟ آنان فقط وقتی به مردم سر فرود خواهند آورد که مردم را قوی ببینند. اما کجاست آنجایی که مردم می‌توانند قدرت خود را نشان دهند؟ text/html دوشنبه، ۲۹ تير ۱۳۸۸ 3:01 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=312 دوست داشتم در این شبها به مناسبت بعثت رسول (ص) که رسالت خود را به کمال رساندن اخلاق می‌دانست چیزی بنویسم. در این زمانه‌ای که مدعیان مسلمانی آبروی مسلمانی برده‌اند شاید بیش از هر زمان دیگری نیاز باشد که دست کم به طور تاریخی به معرفی کسی پرداخته شود که بیشترین جفا به نام او به مسلمانان و دیگر ابنای بشر می‌رود. اما، شوربختانه، در حالی نبودم و نیستم که چیزی در این خصوص به قلم آورم. اکنون مطلبی را که هفت سال پیش در سایت قدیم به مناسبتی نوشته بودم در اینجا بازنشر می‌کنم. این مطالب بخشی از یادداشتهای من بود برای طرحی که می‌خواستم درباره دین و خشونت به قلم آورم. امیدوارم بتوانم در این ایام آن را به جایی برسانم.  text/html شنبه، ۲۷ تير ۱۳۸۸ 11:18 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=311 اگر از کسی پولی بخواهید و به شما ندهد، چه می‌کنید؟ شکایت می‌کنید؟ با ارعاب و زور و تهدید او و خانواده‌اش به پولتان می‌رسید؟ اگر عذر شما را از کاری بخواهند، چه می‌کنید؟ با چنگ و دندان به کارتان می‌چسبید و تن به اخراج نمی‌دهید، رئیس‌تان را می‌کشید؟ اگر همسرتان شما را دیگر دوست نداشته باشد، چه می‌کنید؟ او را می‌کشید؟ کتکش می‌زنید؟ اگر محبوبتان شما را دوست نداشته باشد، چطور؟ می‌توان از این دست پرسشها بسیار کرد. در واقع، یکی از چیزهایی که می‌توان گفت بیرون آورندۀ انسان از حالت توحش و رسیدن او به حالت مدنیت است، پذیرش حل اختلاف بدون توسل به خشونت است. ما آدمهایی را که نمی‌توانند بدون دعوا و کتک‌کاری از دیگران جدا شوند یا اختلافات‌شان را حل و فصل کنند، مردمی‌ عقب‌مانده و به دور از تمدن می‌شماریم. در جامعۀ متمدن، وقتی طلبی از کسی داریم، آن را با استفاده از کتک یا تهدید و خشونت علیه خانوادۀ آن شخص به دست نمی‌آوریم. شکایت می‌کنیم تا قانون این کار را برای ما انجام دهد. در دیگر موارد نیز به همان‌گونه است. به همین دلیل است که ما فکر می‌کنیم دوتا آدم متمدن وقتی از هم خوششان نیامد به راحتی از هم جدا می‌شوند. وقتی کسی ما را برای کاری نخواست، ما با دعوا و کتک او را مجبور نمی‌کنیم ما را نگاه دارد. بنابراین، آنچه ما هرروز در صفحۀ حوادث روزنامه‌ها می‌خوانیم، در خصوص قتل یا خشونت علیه افراد، یا نشان از ناتوانی ذهنی و فکری افراد برای حل اختلافهای خودشان دارد یا نشان از ناتوانی جامعه برای حل احتلاف میان افراد و بازگرداندن آنان به حالت توحش. حالتی که هر فرد باید خود به دست خود عدالت را اجرا کند. اکنون می‌توان به همین قیاس به رفتار دولتها و نظامهای سیاسی با مردمان خودشان پرداخت. اگر برای انسان متمدن زشت است که به زور کتک همسرش یا فرزندش یا کارگر یا کارمندش را نگاه دارد، آیا برای دولتها شایسته است که شهروندان خود را به زور و با اعمال خشونت مطیع و منقاد خود کنند؟ آیا رفتار دولتها با شهروندان نباید بر اساس همان معیاری باشد که دولتها انتظار دارند شهروندان بر همان اساس عمل کنند؟ یک تفاوت جهان جدید با جهان قدیم را می‌توان در تفاوتی دید که رابطۀ شهروندان و دولتها را تنظیم می‌کند. اگر در جهان قدیم، به گفتۀ هابز، مردمان در نظامهای استبدادی ترجیح می‌دادند که یک نفر تو سر همه بزند و همه تو سر هم نزنند، و به همین دلیل تا پایان قرن نوزدهم هنوز پادشاهی تنها شکل حکومت در جهان بود، با قدمتی چندهزارساله، در جهان جدید دیگر همان یک نفر هم نمی‌تواند چنین رابطه‌ای را با شهروندان برقرار کند. از همین رو بود که نظامهای پادشاهی، مبتنی بر حق الهی فرمانروایی، برافتاد. بنابراین، می‌توان گفت اگر در جایی از این جهان هنوز کشورهایی وجود دارند که رابطۀ میان شهروندان و حاکمان یا شهروندان با شهروندان به گونه‌ای شده است که تنها اعمال خشونت می‌تواند بازدارنده از ستم یا ایفاکنندۀ حق باشد، چنین جامعه‌ای هنوز به مدنیت کامل نرسیده است. در این میان، نقش حکومتها در مقام صاحبان انحصاری ابزارهای خشونت، با استفاده از ابزارهای مدرن، می‌تواند به سبعیتی بینجامد که تاریکترین قرون بشری در عصر دیوانه‌ترین خودکامگان نیز از آن یاد نداشته باشد. ظهور فاشیسم در قرن بیستم و فجایع حکومتهای به اصطلاح انقلابی افریقایی و خاور دور و اروپای شرقی گواهی بر خشونتهای بی حد و مرز عصر ماست. text/html پنجشنبه، ۲۵ تير ۱۳۸۸ 4:02 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=310 دیشب به تماشای چندبارۀ فیلم «پهلوان» (۲۰۰۲)، ساختۀ ژانگ ییمو، فیلمساز چینی، نشستم. از هر چیز چینی که ناخشنود باشم از «حکمت چینی» و «هنر چینی» و «بت چینی» ناخشنود نیستم، بلکه آنها را بسیار نیز دوست دارم. سینمای چین در این یکی دو دهه یکی از شگفت‌انگیزترین جهانهای فرهنگی را به نمایش گذاشته است. نمی‌دانم این چندمین بار بود که داشتم این فیلم را می‌دیدم. ولع و شیفتگی‌ام هربار بیشتر می‌شود. با این همه، در هربار دیدن، چیزی در این فیلم هست که آزارم می‌دهد. چیزی عمیقاً شرقی که هنوز انگار نمی‌خواهد سایه‌اش را از سر اندیشۀ شرقی کم کند. «پهلوان» (۲۰۰۲) پرخرجترین فیلم چینی تاکنون بوده است. یک فیلمبردار و کارگردان توانا از تمامی تواناییهای فنی و فکری بهره برده است تا هرچه در خیال می‌گنجد به تصویر بکشد. بی‌گمان در این کار بسیار موفق بوده است، اما وقتی به پای اندیشۀ سیاسی می‌رسد هنوز در چنبرۀ اوهام دوهزاره پیشتر گرفتار است. نمی‌دانم این «تز» را تصویب‌کنندگان حکومتی پیش پای او و فیلمنامه‌نویسش گذاشته‌اند یا اندیشۀ واقعی خودشان بوده است. به هر تقدیر، این چیزی است که من نمی‌توانم بپذیرم و در تماشای هربارۀ فیلم رنجم می‌دهد و آن را تا سطح فیلمی تبلیغاتی و حکومتی برایم تنزل می‌دهد. اما چیست آن «تز» یا «اندیشه»؟ text/html شنبه، ۲۰ تير ۱۳۸۸ 8:05 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=309 همواره در شرح ماجرای ابراهیم در این آیه به حیرت رسیده‌ام: «وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِي قَالَ لاَيَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ (بقره، ۱۲۴﴾»؛ «و چون ابراهيم را پروردگارش با كلماتى بيازمود و وى آن همه را به انجام رسانيد [خدا به او] فرمود من تو را پيشواى مردم قرار دادم [ابراهيم] پرسيد از دودمانم [چطور] فرمود پيمان من به بيدادگران نمی‌رسد (بقره، ۱۲۴)». آیۀ شگفت‌انگیزی است. این آیه ظاهراًً هم این معنا را به ذهن می‌آورد که پیامبران «پیامبر» آفریده نمی‌شوند و به اصطلاح «از ازل» برای پیامبری برگزیده نشده‌اند و شاید به آن معنا که متکلمان و نظریه‌پردازان مذاهب می‌گویند «معصوم» نیستند، چون «آزموده» می‌شوند و «برگزیده» می‌شوند، و هم این معنا را به تأکید می‌گوید که خداوند با کسی عهد و پیمان نبسته است که در همه حال از او حمایت و پشتیبانی کند. خداوند هیچ‌گاه اصل «عدالت» را زیر پا نمی‌گذارد. هرگز. او «اصول» را فدای هیچ چیز نمی‌کند. اما در این آیه باز چیز دیگری نیز هست. ابراهیم همچون هر انسان دیگری فقط به فکر امروز خویش نیست. او به فکر آیندگانش نیز هست. او می‌خواهد فرزندانش نیز از این میراث برخوردار شوند. اما خدا چگونه می‌تواند به ابراهیم چنین وعده‌ای بدهد؟ پاسخ او بی‌هیچ ابهامی روشن است. خداوند به هیچ ظالمی یاری نمی‌کند. شاید از همین روست که امروز هیچ کسی را نمی‌شناسیم که بتواند ادعا کند فرزند ابراهیم یا نوح یا موسی و ... است. خدای ادیان توحیدی با هیچ شخص و قوم و ملتی پیمان ابدی نبسته است. او هرکه را بخواهد می‌آورد و هرکه را بخواهد می‌برد. «برانداز» واقعی اوست. «والله غالب علی امره ولکن اکثرالناس لایعلمون». و چنین می‌آورد و می‌برد همه را تا معلوم شود که راستگویان کیانند و دروغگویان کیان. زندگی آزمون است. آزمون. وقتی خدا به انبیا و اولیای خود چیزی را نبخشد، حساب بقیه روشن است. text/html جمعه، ۵ تير ۱۳۸۸ 11:25 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=308 بچه که بودم، وقتی می‌شنیدم که خدا می‌بیند و فرشته‌ها اعمال آدم را زیر نظر دارند و ثبت می‌کنند، باور می‌کردم و می‌ترسیدم. ترس از خدا در کودکی‌ام ترسی اساسی بود. در نوجوانی آموزگار درس تعلیمات دینی‌مان (مرحوم آستانه‌پرست) کوشش می‌کرد که این باور را با استفاده از فناوری روز برای‌مان توضیح دهد و توجیه کند. سخنان او گاهی باورنکردنی به نظر می‌آمد، با اینکه در آن زمان دوربین عکاسی و ضبط صوت وجود داشت. گاهی شک می‌کردیم، چون این همه فیلم و نوار چگونه و در کجا باید بایگانی می‌شد؟ امروز شاید کمتر بتوان شک کرد. شاید انقلاب دیجیتال جا گرفتن تمامی تصاویر عالم از ازل تا ابد را در چیزی به اندازه یک بند انگشت هم امکانپذیر کرده باشد. به هر حال، اکنون مدتهاست که به خدایی که می‌بیند عمیقاً باور دارم. گرچه شاید این اعتقاد دیگر عمومیت گذشته را در میان مردمان نداشته باشد. نیچه در قرن نوزدهم به این دلیل باور داشت «خدا مرده است» که معتقد بود دیگر کسی «حضور» او را احساس نمی‌کند و بنابراین چنان زندگی نمی‌کند که گویی او می‌بیند (همین اعتقاد را پیش از او کی‌یرکگور داشت). کسی که باور داشته باشد خدا «حاضر و ناظر» است و او در حضور خداست نمی‌تواند هرکاری انجام دهد، چون خدا می‌بیند. آرتور کستلر می‌گفت در قرون وسطی راهبه‌ها حتی در حمام هم رخت از تن نمی‌کندند، چون خدا را حاضر و ناظر می‌دیدند. مسیحیان چنان خوف خدا را در دل داشتند که به‌راستی به «ترسایان» مشهور بودند. نیچه، به دلیل همین «مرگ خدا» بود که پیش‌بینی کرد قرن بیستم قرن هولناکترین جنگها خواهد بود. و متأسفانه این پیش‌بینی درست هم از آب درآمد. text/html پنجشنبه، ۲۸ خرداد ۱۳۸۸ 4:37 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=307 خدایا، به تو پناه می‌برم از طغیان حرص و تندی خشم و غلبه حسد؛ و ضعف نیروی صبر و کمی قناعت و سوء خُلق و افراط شهوت و غلبه‌ عصبیت؛ و پیروی هوس و مخالفت هدایت و از خواب غفلت و اقدام بر تکلّف و گزیدن باطل بر حق و پافشاری بر گناه و خُرد شمردن معصیت و بزرگ شمردن طاعت و تفاخر توانگران و تحقیر درویشان و کوتاهی در حق زیردستان؛ و ناسپاسی به کسی که بر ما حقی داشته باشد. و از آنکه به ستمکاری کمک دهیم یا ستمدیده‌ای را خوار گذاریم. یا آنچه را که حق ما نیست بخواهیم. یا در علم از روی بی‌اطلاعی و برخلاف عقیده سخنی بگوییم. و پناه می‌بریم به تو از آنکه قصد خیانت با کسی داشته باشیم. و از آنکه در اعمال‌مان خودپسندی کنیم، و آرزوهای خود را دراز سازیم و پناه می‌بریم به تو از بدی باطن، و کوچک شمردن گناه خُرد، و از آنکه شیطان بر ما چیره گردد، یا سلطان به ما ستم کند. و پناه می‌بریم به تو از دست آلودن به اسراف، و از نایافتن رزق کفاف و پناه می‌بریم به تو از شماتت دشمنان و احتیاج به همگنان، و زیستن در سختی، و مرگ بدون آمادگی. و پناه می‌بریم به تو از عظیمترین حسرت و بزرگترین مصیبت و بدترین بدبختی که حسرت قیامت و مصیبت در دین و دخول به دوزخ است و از بدی عاقبت و نومیدی از ثواب و نزول عقاب. خدایا بر محمد و آل او رحمت فرست و مرا و همه مومنین و مؤمنات را از همه این شُرُور پناه ده، ای مهربانترین مهربانان. (با اندکی ویرایش از صحیفه سجادیه، ترجمه صدر بلاغی، انتشارات حسینیه ارشاد، ۱۳۵۵، دعای ۸، ص ۴۷–۱۴۳) text/html چهارشنبه، ۲۷ خرداد ۱۳۸۸ 1:09 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=306 آیا کارگزاری قدرت برای روشنفکران کاری بایسته و شایسته است؟؟وقتی از «قدرت» سیاسی سخن می‌گوییم، آن را چگونه چیزی می‌شمریم؟ آیا «قدرت» به خودی خود «خیر» است یا «شرّ»؟ آیا «قدرت» سیاسی «شرّ»ی است که تا جای ممکن می‌باید از آن اجتناب کرد؟ یا «خیر»ی است که آن را نه برای «منفعت شخصی» بلکه برای «منفعت عمومی» می‌باید خواست؟ چه انسان یا انسانهایی را شایسته داشتن «قدرت» می‌شمریم؟ کسانی که اهل «اندیشه»اند یا «ثروت» و «زور»؟ آیا کسانی که خود را به «قدرت» آلوده نمی‌کنند، مردمانی عادلتر و پاکتر و حکیم‌تر از کسانی‌اند که خود را بدان آلوده‌اند؟ و سرانجام، چه راههایی برای نظارت بر «قدرت» و مهار آن در اختیار جامعه قرار دارد؟ آیا کسانی که «در قدرت»اند افرادی شایسته‌ترند یا کسانی که «بر قدرت»اند؟ آیا می‌توانیم «قدرت» را به کس یا کسانی واگذار کنیم و خود دل‌آسوده در پی خواسته‌های شخصی‌مان روان شویم؟ اینها پرسشهایی است که دست کم ۲۵۰۰ سال ذهن انسان متفکر را به خود مشغول کرده است و پاسخی که به آنها داده شده است نظامهای فکری و فلسفی و سیاسی متفاوتی را به وجود آورده است. در اینجا، البته، قصد آن نیست که به این پرسشها پاسخ داده شود، فقط می‌خواهیم یادآور شویم که وقتی از رابطه‌ «روشنفکران» و «قدرت» سخن می‌گوییم، خواه ناخواه پاسخی ناگفته و نیندیشیده یا گفته‌شده و اندیشیده برای هریک از پرسشهای بالا داریم. اما قبل از اینکه به این پرسش بپردازیم که «روشنفکران» چه «رابطه‌»ای با «قدرت» دارند، می‌باید ابتدا روشن کنیم که روشنفکران کیستند؟ text/html سه شنبه، ۲۶ خرداد ۱۳۸۸ 1:10 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=305 از هنگامی که به نوجوانی قدم گذاشتم رفته رفته از تغییرهایی که در اطرافم در جریان بود بیشتر آگاه شدم. احساسم از وقوع چیزهایی خبر می‌داد که هنوز آماده پذیرفتن‌شان نبودم. زندگی دیگر مانند گذشته نبود و بسیار چیزها داشت تغییر می‌کرد. دوران خوش کودکی گذشته بود و من داشتم بزرگ می‌شدم و بسیاری آدمها یا چیزها همچون پدربزرگها یا مادربزرگها و دیگر بزرگترهای خانواده یا از این جهان رفته بودند یا داشتند می‌رفتند. وقتی ساواک، در سال ۵۴، دبیرستان‌مان (دبیرستان علوی مشهد) را تعطیل کرد احساس شومی از آینده به دلم نشست. دو سه سال بعد بود که توفان شروع شد. text/html يكشنبه، ۲۴ خرداد ۱۳۸۸ 7:32 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=304 سلام. نمی‌خواستم مزاحم شما بشم، ولی دارم می‌ترکم. بغض بزرگی تو گلوم گیر کرده، دلم می‌خواد خون گریه کنم. ما دیروز رفتیم که فقط حرفمون رو بزنیم. ما واسه حقی رفتیم که از آن ما بود، ولی نمی‌دونم دیدید یا نه که با ما چی کردن؟ من سگای وحشی گارد ویژه و مارمولکای لباس شخصی رو دیدم و دیدم که چطور زن و مرد بیگناه رو کتک زدن. من صورتهای پرخون رو دیدم. من شیطانهای خدانما رو دیدم که چطور یه ملت رو فریب دادن. من دیروز وحشت رو حس کردم و مرگ رو دیدم. کاش مرد بودم. اینو دیروز آرزو کردم، آن وقت دیروز تا آخرش می‌موندم. از بچه‌‌ هامون یکی رو دیدم. بدجور کتک خورده بود و الان نمی دونم حالش چطوره. نگران بقیه بچه‌هام هستم. به ما میگن برا چی می‌رین؟ اگه همه خفه شیم، اگه هیشکی کاری نکنه مجوز دادیم به این زالوها که بیشتر خون ما رو بخورن. دلم می‌خواد خون گریه کنم. روزنامه‌های امروز رو دیدین؟ نه خبری از اون همه اعتراض و نه اون همه خشونت، خفقان کامل. آیا مردن بهتر از این ننگ نیست؟ من دیگه نمی‌تونم خفه شم، مگه اینکه خودشون خفم کنن. بعد از این چی میشه؟ ملت از حق خودش می‌گذره یا نه؟ آیا دیروز ١۵ خرداد دیگه‌ای میشه واسه آینده؟ کاش امتحان نداشتم تا می‌رفتم بیرون. قرون وسطای ما عمرش چقدرمی‌شه؟ text/html يكشنبه، ۲۴ خرداد ۱۳۸۸ 2:01 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=302 سلام. به وبلاگتان سر زدم. دیدم شما هم حال و روز ندارید. نمی‌شود برایتان کامنت گذاشت؟ چه اتفاقی دارد می‌افتد واقعاً؟ در حالی که همه خطوط ارتباطی بسته است، دوشبه که از بهت و وحشت خواب نداریم، سایتهای اصلی بکلی تعطیله. فیس بوک فیلتر شده و همگی مجبوریم به شیوه انسانهای اولیه اخبار را با چت کردن یا ایما و اشاره پشت تلفن به گوش هم برسانیم، یکی از دوستانم بسختی کتک خورده و یکیشان گم شده و برای یکی دیگر چنان حادثه‌ تلخی اتفاق افتاده که از به یاد آوردنش حالم بد می‌شود، تلویزیون مثل یک بلای آسمانی هرچند لحظه یکبار سرمان نازل می‌شود و بیانیه‌های پوک اینها را درباره شیرین کامی ملت و خنثی شدن توطئه دشمنان تحویل می‌دهد، من از قضا در حال ترجمه این مقاله مفتش اعظم هستم! با خودم فکرکردم راستی راستی اگر همین لحظه پیامبری چیزی در همین پیاده‌روهای امیرآباد، به سبک سنگفرشهای شهر سویل اسپانیا! ظهور کند، وقتی کتک‌خورده و با صورتی متورم و تحقیرشده، او را پیش کاردینال اعظم ببرند، مفتش عزیزمان به او چه خواهد گفت؟:... خاموش باش و پاسخ مده. براستی اکنون چه می‌توانی بگویی؟ حق نداری کلمه‌ای به آنچه از قدیم گفته‌ای بیفزایی. مگر نه اینکه آن زمان گفتی آزادتان خواهم ساخت؟ اکنون این آزادمردان را دیده‌ای! ولی عاقبت به نام تو، ما، کار را به انجام رسانده‌ایم و با آزادی تو دست و پنجه نرم کرده‌ایم و اکنون دیگر دفترش بسته شده و کنار نهاده شده است. بگذار بگویمت که مردم امروزه بیش از پیش متقاعد شده‌اند که آزادی کامل دارند، با این همه آزادیشان را برای ما آورده‌اند و آن را فروتنانه مقابل‌مان نهاده‌اند. خوشبختانه به هنگام رفتنت کار را به ما وا گذاشتی. تو وعده داده‌ای، با کلامت مبنا گذاشته‌ای، به ما حق پیوستن و گسستن داده‌ای و البته حالا نمی‌توانی در اندیشه بازستاندش باشی. پس چرا آمده‌ای سد راهمان شوی...؟ می‌میرم که بدانم آن پیامبر کبود ومحترم چه پاسخی خواهد داد. پیوست: ۱. مع الوصف بر خود فرض می‌دانم همینجا از کاراکتر عظیم مفتش اعظم نوشته ایوان کارامازوف به خاطر این مقایسه عذرخواهی کنم! دست کم او به عمق آنچه می‌کرد و می‌گفت آگاه بود!  ۲. باید اساسا در قیر داغ ذوب کنند این سی سال پر افتخا ر را. * نویسنده این نامه دختری دانشجوست. text/html يكشنبه، ۲۴ خرداد ۱۳۸۸ 2:14 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=301 احمدی‌نژاد عجب گافی کرد. از رهبری تشکر کرد برای اینکه «راه را باز کردند». text/html شنبه، ۲۳ خرداد ۱۳۸۸ 11:31 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=300 وقتی حالم خوب نیست بیشتر به موسیقی گوش می‌دهم. این ترانه‌ی لئونارد کوهن از آن ترانه‌هایی است که شعرش را بسیار دوست دارم. مصرعهایی از آن واقعاً بی‌نظیر است. هر مصرعش می‌تواند یک شعار باشد. این دو مصرعش که شاهکار است به نظر من: Everybody knows that the boat is leaking Everybody knows that the captain lied   خب اگر بخواهید همه‌ی شعر رو بخونید در زیر می‌گذارم، آهنگش رو هم حتماً می‌توانید در اینترنت پیدا کنید. البته، گمون نمی‌کنم شما با او ناآشنا باشید.. text/html شنبه، ۲۳ خرداد ۱۳۸۸ 1:53 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=299 هگل جمله‌ی معروفی دارد که می‌گوید: «یکی از درسهایی که از تاریخ می‌توان آموخت این است که هیچ‌کس از تاریخ درس نیاموخته است». سخن هگل به واقعیتی دوگانه اشاره می‌کند. نخست اینکه، برخلاف آنچه متداول است و به افراد سفارش می‌شود از تاریخ درس بیاموزند، کسی از تاریخ درس نمی‌آموزد. دوم اینکه، اصلاً تاریخ در مقام علم چیزی برای درس گرفتن نیست، چون اصلا به معنایی تاریخ تکرار نمی‌شود. آنچه در این یکی دوهفته گذشت تا اینجایش برای من معلوم و مسلم بود، اما اینکه از امروز به بعد چه پیش می‌آید چیزی است که من نمی‌توانم پیش بینی کنم. من می‌توانستم دست یکی از حریفان را بخوانم و بگویم او چه کاری می‌خواهد انجام دهد، اما اینکه از امروز به بعد چه پیش می‌آید به این وابسته است که آن حریف دیگر چه می‌خواهد انجام دهد. ما اکنون وارد یک شطرنج سیاسی شده‌ایم که دیگر پایانش معلوم نیست. به هر حال، هر آغازی را پایانی است و آنچه امروز پیش آمد پایانی بود بر یک آغاز. از امروز باید به فکر آغازی دیگر بود. عصری بر ما تمام شد. عصری دیگر را آغاز کنیم. حجت بر ما تمام شد. text/html جمعه، ۲۲ خرداد ۱۳۸۸ 10:38 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=298 نیم ساعتی بود که در صف ایستاده بودم. خانمی میانسال آمد و به همه هشدار داد که در داخل ساختمان صندوق رأی برای «ریاست جمهوری» را در کنار صندوق رأی برای «مجلس خبرگان» گذاشته‌اند و فقط نوشته‌ی کوچکی در پایین این دو صندوق برای مشخص‌شدن‌شان گذاشته شده است که کمتر کسی به آن توجه می‌کند، به‌ويژه کهنسالان. در اینجا تقریباً هیچ کس برای انتخاب خبرگان رأی نمی‌دهد. او پس از اینکه به خانه رفته بود، در گزارشهای تلویزیونی دیده بود که در برخی حوزه‌ها بر روی این دو صندوق تابلوی نسبتاَ بزرگ و مشخصی گذاشته بودند. او دوان دوان از خانه آمده بود تا این را به همه بگوید. او خود دیده بود که برخی آرائشان را به اشتباه در صندوق خبرگان انداخته بودند. در صورت اشتباه مسلماً آراء بسیاری در اینجا باطل اعلام خواهد شد. واقعاً احمقانه است. آدم این همه تو صف بایستد بعد بخواهند رأی برای خبرگان بگیرند. کدام یک از این خبرگان خودش را به ملت معرفی کرده است که می‌خواهد از ملت رأی بگیرد؟ اینجا صف همچنان انبوه است و بعید می‌دانم که حتی تا ۱۲ شب هم تمام شود. text/html جمعه، ۲۲ خرداد ۱۳۸۸ 5:11 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=297 چنددقیقه‌ای است که از محل یکی از صندوقهای انتخاباتی نزدیک ‌خانه، یا بهتر بگویم نزدیکترین، برگشته‌ام. رفتم دبیرستان رسالت، در کوچه عدالت، خیابان ندا، چیذر. می‌تونم بگم تو این سی سال چنین صفی ندیده بودم. به صف نرسیده برگشتم. من و ایستادن در صف. با خودم که حساب کردم دیدم دست کم سه ساعتی باید تو صف باشم. تاکنون هرگز برای رأی دادن تو صف نایستاده‌ام. و اصولا عادت به انتظار کشیدن و ایستادن ندارم. از این بابت خیلی کم حوصله‌ام یا هرگز حوصله ندارم. یک دو سه ساعتی دیگر می‌روم یکی دوجای دیگر که احتمال می‌دهم خلوت‌تر باشند. به هر حال، ترجیح می‌دهم دو سه ساعتی راه بروم و به جایی برسم که خلوت باشد تا اینکه دو سه ساعت در صف بایستم، حتی اگر آن صف از مه‌رویان و شیرین دهنان نیز خالی نباشد. ولی می‌گم نکنه ملت را بی‌خودی علاف کرده باشند تا قید رأی رو بزنند؟ (این هم توطئه‌اندیشی به سبک ایرانی). هیچ بعید نیست. text/html چهارشنبه، ۲۰ خرداد ۱۳۸۸ 3:31 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=296 در فیلم «وقتی همه خوابیم» (۱۳۸۷) بهرام بیضایی دخترک خردسال قهرمان زن فیلم هر از گاهی از مادرش می‌پرسید: «مادر، لجن‌مال یعنی چی؟» و مادر هربار از شنیدن این کلمه برافروخته می‌شد و تا عمق وجودش می‌سوخت و نمی‌دانست این کلمه را چگونه برای دختر خردسالش معنا کند. این کلمه را او با تمام وجودش می‌فهمید، چون احساسش می‌کرد، با این همه کلمه‌ای دیگر برای بیانش نمی‌یافت. شاید برای او این کلمه اصلاً ترجمه‌پذیر یا معنا کردنی نبود. اما آدم وقتی آن قدر نگونبخت بوده باشد که عمری را در این جامعه گذرانده باشد، آن وقت گاهی نه تنها کلمه‌ی «لجن‌مال» بلکه کلمه‌ی «لجن» را بیش از هر کلمه‌ی دیگری برای توصیف محیط و فضا و آدمهای دور و برش رسا خواهد یافت. برای درک این فضا فقط باید کمی تا قسمتی «آدم» بود تا فهمید، وگرنه بسیاری چنان با این لجن خو گرفته‌اند که خود اکنون بخشی از این «لجن» فراگیرند. حالم اصلا خوب نیست. ذهنم فلج شده است. آن‌قدر نشانه‌های بد می‌بینم و تأویل‌های بد دارم که نمی‌دانم بنویسم یا ننویسم. اصلا بوی خیر از این اوضاع نمی‌آید. هفته‌ی پیش «شیطان» را دیدم. تاکنون این قدر از نزدیک او را ندیده بودم. چهره‌اش را شناختم. مرا به یاد نقاشیهایی می‌انداخت که مسیحیان قرون وسطی از شیطان می‌کشیدند. نمی‌دانم چه می‌توان کرد. در تردیدم. خرداد، تیر، مرداد، شهریور. ماههای خوبی نیستند. همیشه بوی خون می‌دهند. بسم الله الرحمن الرحیم. قل اعوذ برب الفلق، من شر ماخلق، و من شر غاسق اذا وقب، و من شرالنفاثات فی‌العقد، و من شر حاسد اذا حسد. text/html پنجشنبه، ۷ خرداد ۱۳۸۸ 2:12 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=295 سلام من پیوستی را که به یادداشت مسلمان یا محمدی نوشته بودید و در آن نظر آقای منتظر مهدی را آورده بودید خواندم و چند نکته ای درباره ی آنچه که ایشان درباب صفت محمدی در زبان فرانسه گفته بودند به نظرم رسید. مرجع ایشان «فرهنگ لاروس» بوده برای جستجو، که گویا مدخلی به این عنوان نداشته، با این همه در «فرهنگ گراند روبر» این واژه وجود دارد و توضیحی که برایش آمده این است: MAHOMÉTAN, ANE [maómetä, an] n.. et adj. - Vx. Personne qui professe la religion de Mahomet, l'islamisme*. - Islamite (vx), musulman.  که ترجمه اش این می شود: محمدی، اسم و صفت، قدیمی:شخصی که اعتقاد به دین محمد دارد، اسلامیسم، اسلامیت (قدیمی)، مسلمان. و در بخش ریشه شناختی همین واژه نامه آمده: XVIIe; mahométiste, moyen âge et XVIe; de Mahomet, forme francisée de l'arabe Muhammad یعنی که این واژه در قرن هفده زبان فرانسه رایج شده اما پیشتر در قرون وسطی و قرن شانردهم هم به کار می رفته ، از نام محمد گرفته شده و شکل فرانسوی شده ی نام عربی محمد است. بنابراین فرانسویان از همان آغاز آشنایی با اسلام و محمد، و در کتاب «کتابخانه  ی شرقی دربلو»، Bibliothèque orientale de d'Herbelot، که بنا به گفته ی ادوارد سعید کتابی بود که به اروپاییان شرقی کردن شرق را آموخت،  این دین را به نام محمدی می خوانده اند. در مدخل اسلام و محمد و اصولاً هرجای دیگری که از این دین و پیروانش یاد شده همین واژه به کار رفته است، که نشان از رواج آن در میان عامه و نیز اهل دانش دارد. به گمان من باید از استدلال ادوارد سعید هم یاد کرد که کاربرد این واژه را خالی از توهین و تحقیر نسبت به مسلمانان نمی داند. در صفحه ی 83 ترجمه ی فرانسوی کتاب شرقشناسی، سعید با اشاره به مدخل محمد در کتابخانه ی شرقی، می نویسد: "Mahometan" est la désignation européenne appropriée (et insultant); "islam" qui se trouve être le nom musulman correct, est relégué à une autre entrée (E. Saïd, L'Orientalisme, l'Orient crée par l'Occident, éd. Seuil, p. 83) محمدی کاربرد اروپایی مناسب (و توهین آمیز) است، اسلام که به نظر می رسد نام مسلمانی صحیح باشد به مدخلی دیگر رانده شده. با احترام سلیمه مقصودلو text/html پنجشنبه، ۳۱ ارديبهشت ۱۳۸۸ 12:13 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=294 سه‌شنبه دهم دی ماه ۸۷ در «نقش جهان» فرهنگستان هنر درباب «رویکردهای هرمنوتیکی به هنر اسلامی» سخنرانی کردم. مقاله‌ی کامل این سخنرانی را به فرهنگستان تحویل داده‌ام که به زودی در مجموعه «مقالاتی درباب تبیین هنر اسلامی» به همت فرهنگستان هنر منتشر خواهد شد. با اجازه‌ی اولیای فرهنگستان نسخه‌ی کامل این سخنرانی را اکنون در اینجا منتشر می‌کنم. text/html دوشنبه، ۲۸ ارديبهشت ۱۳۸۸ 11:54 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=293 یکی از دوستان سالها پیش می‌گفت: «یکی از چیزهایی که آدم را به حیرت می‌اندازد علاقه‌ی این "نظام" به انباشتن تنفر از خودش در دلها و دشمن درست کردن برای خودش است». این نکته چیزی است که دست کم از همان سال ۵۷ شاهدهای بسیاری برای آن می‌توان آورد. اما جدیدترین شاهدش متعلق به همین چندروز پیش است. یکی دوتا از دوستان دانشجو خبرم کردند که بسیج بولتنی منتشر کرده است و اسم مرا هم در صدر آورده است. گویا کم کم دارم ناخواسته به یکی از افراد مشهور اپوزیسیون تبدیل می‌شوم، بی‌آنکه واقعاً کاری کرده باشم یا خواسته باشم. به هر حال، من نمی‌خواهم وارد سیاست بشوم، اما اگر برخی دوست دارند مرا هم «دشمن» نظام کنند، این دیگر به پای خودشان. امروز در اینترنت گشتی زدم تا ببینم باز چه دسته گلی به آب داده‌ام. به اینها رسیدم: ۱) خبرگزاری جمهوری اسلامی: «نگاهی گذرا به تخريب "فرهنگ انقلاب" در دوران حاکميت "اصلاح طلبان"»؛ ۲) بسیج دانشجویی پردیس دانشکده‌های فنی دانشگاه تهران؛ ۳) نگاهی به نقش آفرينی «مضلين» در دوران اصلاحات. اما جریان چه بوده است و من چه حرفی زده‌ام. نوشته‌اند: «تهاجم به امامان معصوم (ع): تراژدی حسين بن علی (ع) مشابه تراژدی‌های آنتيگونه، تامس مور و جان پروکتور است». حنایی کاشانی، کيان فروردين ۷۸. خب. حیرت‌آور است. اما وقتی قرار باشد «بسیج» برای آدم پرونده درست کند از این بهتر نمی‌شود. پس ببینیم همین گفته چه می‌گوید: ۱) من کجا گفته‌ام «تراژدی حسین بن علی (ع) مشابه تراژدی‌های آنتیگونه، تامس مور و جان پروکتور است»؟ ۲) اما فرض کنیم گفته باشم، عیب این سخن چیست و چرا این سخن می‌تواند تهاجم به امام معصوم باشد؟ به قول خودتان من گفته‌ام که «تراژدی» حسین بن علی (ع) شبیه به «تراژدی» آن اشخاص است نه اینکه خود او شبیه این اشخاص است؟ و باز «تراژدی» عنوانی است برای یک نوع نمایشنامه، نه اینکه صفتی برای شخص باشد. ۳) تازه خود این عنوان هم ربطی به فرهنگ اسلامی ندارد؟ اصلا چطور می‌شود درباره‌ی امام حسین (ع) صحبت از تراژدی کرد؟ و بعد، چطور می‌شود با «شبیه دانستن» نحوه‌ی مواجهه‌ی کسی با قدرت به آن شخص توهین کرد؟ خب من که نمی‌دانم. خدا عاقبت همه را به خیر کند. دوستان گرامی برای پاسخ دادن به یک مقاله نیازی به دادن نسبتهای ناروا به کسی نیست، شما هم قلم به دست بگیرید و از اعتقادات‌تان دفاع کنید، وگرنه با دادن این گونه نسبتها به دیگران بزرگترین ظلم را به همان امامانی می‌کنید که با تمام وجودشان به بشر درس آزادگی دادند. و متأسفانه شما هیچ شباهتی به آنان ندارید و اگر تعالیم آنان همانی باشد که ما خوانده‌ایم، تعالیم و رفتار شما به سپاه یزید شبیه‌تر است تا سپاه حسین (ع). text/html چهارشنبه، ۲۳ ارديبهشت ۱۳۸۸ 8:35 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=292 عصر دوشنبه در اتاقم در دانشکده نشسته بودم تا زمان شروع جلسه‌ای اداری برسد که قرار بود از ساعت ۱۶:۳۰ تا ۲۰:۰۰ در دانشکده برگزار شود. لختی از اتاق بیرون آمدم تا آبی بنوشم. در راهروهای دانشکده کسی در رفت و آمد نبود. کسی که تا پیش از این او را ندیده بودم در اطراف گروه تاریخ اعلانی را می‌کند یا می‌چسباند. سلامی کرد. پاسخش گفتم. به اتاقم که رفتم به درون آمد و خواستار گفت و گو شد. پذيرفتم. خودش را دانشجوی تاریخ و از بسیجیان و حزب‌اللهی‌های دانشکده معرفی کرد. به قیافه‌اش می‌خورد. می‌خواست نظرم را درباره‌ی هنر پایداری و جبهه بداند و نشانه‌شناسی آنها. ظاهراً دکتر عباسی، از همکاران گروه فرانسه، برای آنها سخنرانیهایی کرده بود. کمی در این‌باره برایش حرف زدم. در وسطهای حرف ناگهان پرسید، آیا من کتاب «شوالیه‌های ناتوی فرهنگی» را دیده‌ام؟ گفتم، نه. درباره‌ی چیست؟ گفت درباره‌ی رامین جهانبگلو و دوستانش است و من هم در آنجا از دوستان او شمرده‌ شده‌ام. گفتم نویسنده‌اش کیست؟ ابتدا نامی را گفت که هرگز نشنیده بودم. بعد از چنددقیقه‌ای یادش آمد که اشتباه کرده است و نویسنده‌ی کتاب پیام فضلی‌نژاد است. خب، با احوال این نویسنده از طریق اینترنت آشنا بودم و گرچه کتابش را ندیده بودم، و هنوز نیز ندیده‌ام و نمی‌دانم درباره‌ی من یا رامین چه نوشته است، اما همان یکی دوسال پیش یکی از دوستان مرا در جریان این کتاب گذاشته بود. از او خواستم شرحی از محتوای کتاب بدهد. و او گفت که در آن کتاب گفته شده است که رامین جهانبگلو و دوستانش از عوامل بیگانه‌اند و می‌خواهند براندازی نرم انجام دهند و از این قبیل سخنان. از او پرسیدم، «این چیزها را باور می‌کند؟» لبخندی زد و پاسخی نداد. بعد ادامه دادم که خب اگر این حرفهایی که نویسنده‌ی این کتاب نوشته است درست است چرا من هنوز اینجا نشسته‌ام و چرا رامین جهانبگلو بازداشت شده است و بعد با دو وثیقه‌ی سنگین آزاد شده است؟ آیا شناسایی و دستگیری جاسوسان و براندازان وظیفه‌ی سازمان اطلاعات است یا موضوعی است که در کتابها و روزنامه‌ها نوشته می‌شود؟ چگونه است که کسی را به جرم جاسوسی بازداشت می‌کنند و بعد رهایش می‌کنند تا به خارج برود؟ و کسی دیگر را بی‌هیچ جرمی از سفر به خارج منع می‌کنند و در خانه می‌نشانند؟ بعد به او گفتم که من هرگز در خارج از کشور نبوده‌ام و جز دعوت به چند سخنرانی و مصاحبه‌ هیچ ارتباط دیگری با رامین جهانبگلو نداشته‌ام. چگونه می‌شود نام این چیزها را تبانی و همدستی و برنامه‌ریزی گذاشت؟ آیا سخنرانی درباره سارتر و ریکور (در خانه هنرمندان) و مصاحبه درباره‌ی هایک و آرنت (در رادیو بی بی سی) براندازی محسوب می‌شود؟ بعد از او پرسیدم به امام زمان (ع) اعتقاد دارد؟ سری به تأیید جنباند. گفتم، آیا می‌تواند مردمی را که معتقدند امام‌شان عربی است از سرزمین حجاز و برای رهایی آنان قیام می‌کند، بیگانه‌پرست و طرفدار سعودی‌ها و برانداز بخواند؟ پاسخی برای گفتن نداشت. من هم دیگر چیزی نگفتم. text/html يكشنبه، ۲۰ ارديبهشت ۱۳۸۸ 2:06 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=291 وقتی امشب به لطف مهدی باخبر شدم که به همت بنیاد دکتر محمود افشار در بنیاد دایرة‌المعارف بزرگ اسلامی از استاد نجیب مایل هروی تقدیر شده است بسیار شاد شدم. در عمرم هرگز مردی چنین نجیب، مؤدب، رنجکش، پرمطالعه، پرحوصله، کتابدوست، صادق، صمیمی و فداکار ندیده‌ام. آشنایی من با او نیز به لطف مهدی بود، در سال ۶۹ در مشهد. برای او شادکامی و تندرستی آرزو می‌کنم. text/html جمعه، ۱۸ ارديبهشت ۱۳۸۸ 7:00 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=290 «فحش یکی از اصول ايجاد تعادل در آدميزاد است، اگر فحش وجود نداشته باشد، بله، آدمی دق می‌کند. بيشتر از تعداد و نوع فحش ًهر زبانی می‌شود از اوضاع مردمی که در يک ناحيه زندگی می‌کنند، سر درآورد، رابطه‌ی بين‌شان را کشف کرد. زبان فارسی اگر هيچ نداشته باشد "فحش آبدار" زياد دارد. ما که سر اين ثروت عظيم نشسته ايم چرا ولخرجی نکنيم؟» (صادق هدايت) یکی از بهترین و محققانه‌ترین نوشته‌هایی که دیروز خواندم نوشته‌ای بود به قلم حسین سخنور، در «اعتماد» چهارشنبه ۱۶ اردیبهشت ۸۸، که این نقل قول را از آن برداشتم، با عنوان: «در باب بی‌ادبی شریعتی و پرخاشگری سروش». نمی‌دانم شما روزانه چندبار دشنام می‌دهید یا چندبار آرزو می‌کنید که کاش هفت‌تیر یا مسلسلی داشتید و، مثلاً، وقتی ماشینی پشت سرتان بوق می‌زند، یا کسی برایتان ترقه می‌اندازد، یا رئیس‌ یا کارمند فلان اداره که حق‌تان را پایمال می‌کند و شما را سر می‌دواند و آزار می‌دهد به درک واصل می‌کردید. اما می‌دانم بسیاری بدجوری آرزوی داشتن یک مسلسل می‌کنند. و، مثلاً، اگر در مملکت گل و بلبل ما به اندازه‌ی امریکا اسلحه دست مردم بود، آن وقت می‌دیدید که روزی چندتا رئیس یا کارمند یا کاسب یا معلم یا دانش‌آموز راهی قبرستان می‌شدند! اما، حالا که اسلحه را از ما گرفته‌اند، فحش را که از ما نگرفته‌اند. همین است که ما را بددهن‌ترین مردم دنیا ساخته است. اما واقعاً فحش دادن از کشتن بهتر نیست؟ امروز به لطف مصطفی خلجی به مقاله‌ی خوبی از خانم دکتر بلوکی، همکارمان در گروه فرانسه، نیز دست یافتم: «ژان ژنه و نگرشی متفاوت بر مضمون آينه». تحلیل خوبی بود که به درد یکی از کارهای خودم هم می‌خورد. برای ایشان آرزوی شادکامی و موفقیت می‌کنم. پیوست: این مقاله را که در نقد سخنان تقی رحمانی بود و حسین سخنور نیز به آن ارجاع داده بود ببینید: «دشنه دشنام در زبان شریعتی». text/html سه شنبه، ۱۵ ارديبهشت ۱۳۸۸ 11:03 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=289 دیروز ترجمه‌ای از یکی از شعرهای شاعر عرب نزار قبانی چشمهایم را به روی زندگی گشود. چیزهایی هست که آدم یا خیلی دیر می‌فهمد یا وقتی که تجربه‌ای ندارد اصلاً نمی‌فهمد. بعضی چیزها وقتی که آمد دیگه بیرون نمی‌رود: يك مرد برای عاشق شدن به يك لحظه نياز دارد و برای فراموش كردن به یک عُمر! عشق به چه قیمتی؟ نزار قبانی دست کم ده پانزده تا زن تو زندگی‌اش بود (در آن کتابی که مرحوم دکتر غلامحسین یوسفی درباره‌ی شعر و زندگی‌اش ترجمه کرد از زنهای زندگی‌اش سخن گفته است) و ناکام از دنیا نرفت. اما او هم شاید هنوز کسی را داشت که نمی‌توانست فراموشش کند، وگرنه چگونه می‌توانست از چیزی سخن بگوید که فقط عاشقها می‌دانند درست است! زهد و اخلاق نگاه نکردن را می‌آموزند و رهایی را. آیا باید به زهد آفرین گفت؟ ندیدن یا کور بودن بهتر است از عاشق شدن؟ در «تار زندگی» چن کایگه، نوازنده‌ی نابینا به شاگرد نابینایش می‌گفت وقتی نبینی دلت هم نمی‌خواهد! شاگرد که عاشق شده بود می‌گفت: استاد چشمم نمی‌بیند، اما دلم می‌خواهد! زهد بر خطاست که همه چیز از نگاه است. text/html دوشنبه، ۱۴ ارديبهشت ۱۳۸۸ 10:00 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=288 باخبر شدم که صاحب وبلاگی به نام «ایمایان» چیزی نوشته است درباره‌ی نام «بلاگ – سایت» من: «فَلُّ سَفه». من در ابتدای تأسیس این «بلاگ – سایت» یکی دوباری در بخش فقید «شما بنویسید» سایت قدیمم درباره‌ی نام سایتم مطلبی کوتاه نوشتم و منبع خودم را برای این نام ذکر کردم. اکنون با توجه به آنچه پیش آمده است به‌طور مشروح در این باره سخن می‌گویم. گاهی آدم باید مدتها منتظر پرسشی یا فرصتی بماند تا چیزی را که نمی‌خواهد بگوید بگوید! text/html سه شنبه، ۱ ارديبهشت ۱۳۸۸ 7:29 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=287 یکی از چیزهایی که هر انسانی را رنج می‌دهد «تنهایی» است. با این همه، «تنهایی» همواره نیز ناخوشایند نیست. چه بسیار لحظاتی که آدم آرزو می‌کند «تنها» باشد و نمی‌شود. تأملی در احوال انسان چنین به نظر می‌آورد که گویی او نه می‌تواند همواره «تنها» باشد، و نه همواره «با دیگران». با این همه، آدم در طول زندگی‌اش یاد می‌کرد که چگونه از تنهایی خود بکاهد و تا جایی که ممکن است اوقاتی از روز را به کار یا گفت و گو و همنشینی با کسانی بپردازد که بیشترین لذت را از وجود آنها می‌برد. البته، او همچنین یاد می‌گیرد که چگونه در صورت لزوم هرپیوندی را بگسلد تا باز تنها شود. بنابراین، شاید کمتر انسانی باشد که در تمامی ساعتهای روز و شب او را بتوان «تنها» نامید. مگر اینکه این «تنهایی» به دلیلی خودخواسته یا کیفری یا مرضی باشد. برای گریز از «تنهایی» به راههای بسیاری می‌توان متوسل شد: «کار»، «دوستی»، «عبادت»، «سرگرمی»، «ورزش»، «مطالعه» و ... هرچیز دیگری که یک «دیگری» واقعی یا مجازی را مخاطب آدم سازد. «ازدواج» نیز یکی از همین راههاست. شاید اگر «نیاز جنسی» را از «ازدواج» حذف کنیم تنها دلیلی که بتوان برای انجام آن، به‌ويژه در دوران کهنسالی، آورد همین گریز از تنهایی باشد: «آدم به همدم نیاز دارد». این سخنی است که آدم زیاد از کهنسالان می‌شنود. بنابراین، شاید بد نباشد از همان ابتدای جوانی به زوجها اندرز داد که بیش از آنکه به دنبال چیزهای زودگذر ازدواج باشند، اگر به دنبال ازدواجی پایدار هستند، به این سخن حکیمانه گوش فرا دهند: در هنگام ازدواج می‌باید از خود بپرسی: آیا تا رسیدن به کهنسالی می‌توانم از گفت و گو با این زن لذت ببرم؟ هر چیز دیگری در ازدواج گذراست، چرا که بیشترین وقتی را که با هم هستید به گفت و گو می‌گذرانید. (نیچه، انسانی بس بسیار انسانی، «انسان در جامعه»، ش ۴۰۶) text/html يكشنبه، ۳۰ فروردين ۱۳۸۸ 1:40 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=286 از فیلمسازان توقع می‌رود که فیلم بسازند، و نه اینکه سخنان نغز یا حکمت‌آمیز بگویند. اما اگر کسی را با اندیشه سر و کار باشد، هر پیشه‌ای هم که داشته باشد، لاجرم زبان به سخن خواهد گشود. سخن گفتن چیزی همچون نقاشی کردن یا نواختن موسیقی نیست. چراکه زبان را به همه داده‌اند. و البته اندیشه را. اما، مثلاً، هرکس را توان نقاشی کردن یا نواختن موسیقی نیست. باری، در میان فیلمسازان اندیشمند کم نیست سخنان نغز یا حکمت‌آمیزی که هم می‌توان آنها را به‌منزله‌ی اندرزها و قواعدی درباب سینما دانست و هم گاهی حکمتهایی در باب زندگی. آلفرد هیچکاک، روبر برسون، اینگمار برگمان، ژان لوک گدار، آندری تارکوفسکی و بسیاری دیگر را از این سخنان نغز و حکمت‌آمیز (aphorisms) بسیار است. گدار در جایی در اشاره به تفاوت سینمای تجاری و سینمای اندیشه‌برانگیز می‌گوید: «مردم فاحشه‌‌ها را دوست دارند، چون در هنگام عشقبازی مجبور نیستند با آنها حرف بزنند». به گمان من این سخن خوب توضیح می‌دهد که چرا بسیاری دوست دارند هیچ چیز نفهمند و در خواب خوش فرو روند. و البته آدمی را به خوابهای خوش نیاز است. با این همه، هیچ آدمی دوست ندارد همیشه بخوابد. سرانجام، بیداری هم سر می‌رسد. text/html جمعه، ۲۸ فروردين ۱۳۸۸ 1:34 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=285 این روزها در خبرها دائم تکرار می‌شود که فیلم فلان رکورد فروش را شکسته است و به مقام پرفروش‌ترین فیلم تاریخ سینمای ایران رسیده است. گذشته از اینکه خود این امر تا چه اندازه می‌تواند برای یک فیلم تبلیغ باشد و جمع دیگری را به سینماها بکشاند تا ببینند این چه تحفه‌ای است که چنین اقبالی کسب کرده است، یک نکته فراموش می‌شود و آن اینکه این فیلم پرفروش‌ترین فیلم تاریخ سینمای ایران نیست؟ مورخان بدانند و آیندگان بخوانند که پرفروش‌ترین فیلم تاریخ سینمای ایران فیلم کوتاه و مستندی است منسوب به یکی از هنرپیشگان سینما و نامزدش که فقط به طور زیرزمینی ۴ میلیارد فروخت، بی‌آنکه هیچ هزینه‌ای از بابت بازی و دیگر تدارکات برای آن شده باشد. شاید آن پسرک بی‌معرفت حتی یک شام هم به آن بانو نداده باشد! باری، کسانی که به دنبال کشف پسند خلایق هستند اکنون می‌توانند محاسبه کنند که ۴ میلیارد فروش زیرزمینی به ازای هر سی دی ۵۰۰ تومان یا ۱۰۰۰ تومان، و به ازای هر سی دی چند بیننده (؟)، در چند سال پیش، تا چه اندازه می‌تواند گویای سطح فرهنگی و ذوق هنری و اخلاق اجتماعی و دیانت اسلامی در جامعه‌ی انقلابی و مقدس ما باشد. خلایق را هرچه لایق! text/html سه شنبه، ۲۵ فروردين ۱۳۸۸ 8:46 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=284 چند روز پیش که این عکس رو دیدم دلم هوس دریا کرد. نمی‌دونم امسال می‌تونم برم کنار دریا یا نه. اگر عمری بود دست کم نیمی از این تابستون رو کنار دریا سر می‌کنم. خدایا من نمی‌دونم بهشتت چه شکلیه ولی خداییش همین زمینت هم کم بهشت نداره. ای خدا، من به یک پنجره و یک گلدون و یک دریا و یک وجب خاک راضی‌ام. به من می‌دی؟ قربونت برم. text/html جمعه، ۲۱ فروردين ۱۳۸۸ 8:50 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=283 خواننده‌ی عزیزی دیشب (Thursday, April 09, 2009 11:33 PM) درباره‌ی مطلب من نامه‌ای فرستاده است که در زیر می‌آورم: با سلام، من متن شما رو در وبسایت: http://www.fallosafah.org/main/weblog/item_view.php?item_id=280  خوندم و چون نمی‌شد نظر بذارم. اینجا برای شما ارسالش می‌کنم. من تازگی یه تحقیق راجع به دکتر حسابی انجام دادم که هنوز تکمیل نشده ولی یه قسمتشو براتون می‌گم: اسمی که دکتر حسابی ازش توی مقالش استفاده می‌کرده به این صورت نوشته میشه: "M. HESSABY". می‌تونید این مقاله شو پیدا کنید: "CONTINUOUS PARTICLES" chap shode dar:"Proc Natl Acad Sci U S A. 1947 June; 33(6): 189–194". بعد از اینکه نتایج تحقیقم کامل تر بشه یه مقاله‌ی کوتاه راجع بهش می‌نویسم. به نظر من درس نیس که بدون تحقیق کامل از یه نفر که در حد خودش برای ایران زحمت کشیده این طوری گفته بشه. چاپ مقاله در رشته‌های پایه مثل فیزیک کار سختیه و من مطمئنم که دکتر حسابی مقاله‌های بیشتری داره. در هر حال کسایی هستن که عمرشون رو روی این چیزا گذاشتن و معمولا هدفشون اعتلای کشور بوده و درس نیس راجع بهشون این طوری حرف بزنیم. اگه دوست دارید بهم ایمیل بزنید و من مقاله‌شو براتون اتاچ می‌کنم. Best, MHF پاسخ: دوست گرامی، همان‌طور که در نوشته‌ی من خواندید حتما متوجه شدید که من مطالبی را از شخصی که دانشجوی فیزیک است نقل کردم و او هم ضمن سخنش گفته بود که جست و جو کرده است: بهرام شاکرین. ضمناً من متذکر شدم که این حرفها را ده بیست سال پیش همان موقع که این مسأله مطرح شد من از زبان استادان دانشگاه صنعتی شریف در مرکز نشر دانشگاهی شنیدم. از قضا، امروز دیدم که در مجله تخصصی فیزیک، مرکز نشردانشگاهی، به سردبیری رضا منصوری، مطلبی در همین خصوص با عنوان «اسطوره حسابی» نوشته شده است (حدود شش ماه پیش این مقاله منتشر شده است. بنابراین، این خبر که دوستان دارند درباره‌ی آن حرف می‌زنند تقریباً سوخته است. هرچند از بیست سال پیش هم معلوم بود!). دوستان دیگری نیز در این چندروز در این خصوص مطلب نوشته‌اند که از دانشجویان فیزیک یا علاقه‌مند به مطالب علمی‌اند: حامد قدوسی و سیما. بنابراین، اکنون تعجبی نمی‌کنم که چرا این مسأله مطرح شده است. احتمالا مسأله آن‌قدر در دانشکده‌ها مطرح شده است که حالا همه دارند درباره‌ی آن حرف می‌زنند. و باز اگر توجه کرده باشید دیده‌اید که من سخنی درباره‌ی مرحوم حسابی و دانش او نگفتم بلکه درخصوص «حماسه‌سازی‌های» دولتی سخن گفتم که نه مختص به دوره‌ی کنونی بلکه مختص به همه‌‌ی ادوار تاریخی ما، از جمله نظام قبلی، است. و من گفتم چگونه این نوع حماسه‌سازی‌ها حتی اگر مبتنی بر واقعیت هم باشد دست آخر تا چه اندازه به سخافت می‌گراید. دوست من، احترام «امام‌زاده» همیشه احترام «امام‌زاده» نیست، چون او مرده است و دیگر نصیبی از این احترام نمی‌برد. احترام «امام‌زاده» احترام «متولی» است. این است که گاهی در تاریخ مشاهده می‌شود برخی برای خودشان دکان درست می کنند. نه برای علم، نه برای تقوی، نه برای آدمی برجسته، بلکه برای خودشان. و فقط خودشان. امیدوارم مقاله‌ی شما نکته‌های تاریک را روشن کند و حق آن مرحوم ادا شود. شادکام و پیروز باشید. text/html جمعه، ۲۱ فروردين ۱۳۸۸ 1:56 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=282 میان خیال و واقعیت چقدر فاصله است؟ میان دروغ و حقیقت نیز؟ آیا هنر، و به‌ويژه هنر سینما، جهانی خیالی را برای ما به تصویر می‌کشد که با زندگی واقعی ما فرسنگها فاصله دارد؟ چگونه می‌توانیم از «هنر»، علاوه بر لذت و احساس شادی و وجد یا غم و اندوه، به عنوان آیینه‌ای برای جامعه و فهم و شناخت و تزکیه و رهایی نیز استفاده کنیم، اگر «هنر» فقط دروغی نباشد که خود را با آن سرگرم می‌کنیم و از تنگناها و فشارهای زندگی روزانه رها می‌شویم؟ آیا در «دروغ» بیش از «حقیقت» رهایی هست؟ پیکاسو می‌گفت که «هنر دروغی است که حقیقت را می‌گوید!» اگر هنر «ذاتآً» دروغ باشد، چگونه می‌تواند حقایق را به ما بگوید؟ «وقتی همه خوابیم» بهرام بیضایی شاید می‌خواهد یکی از همین دروغهایی را به ما بگوید که ما را به حقیقت می‌رساند. اما چطور؟ text/html سه شنبه، ۱۸ فروردين ۱۳۸۸ 1:32 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=281 دیدن این عکس کلی به من مزه داد امروز. از اینجا برداشتم. یادم رفت پیوند خودش را بردارم. بعد هم دیگه پیداش نکردم. text/html يكشنبه، ۱۶ فروردين ۱۳۸۸ 1:39 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=280 چندروز پیش از دوست کانادایی‌ام پیوندی دریافت کردم به نوشته‌ای درخصوص کامران وفا و محمود حسابی. دوستم در عنوان نامه‌اش از این نوشته بسیار با خشنودی یاد کرده بود. نویسنده‌ی این وبلاگ در خصوص کامران وفا و محمود حسابی نوشته بود: دیروز کامران وفا، در مرکز تحقیقات فیزیک نظری و ریاضیات سخنرانی داشت. از بحث در مورد کامران وفا و جایگاه رفیع او بگذریم. اما تنها چیزی که می توانم بگویم این است که کامران وفا مسلط ترین فردی است که تا به امروز دیده ام. دیدار دیروز جدای از انگیزه و جذابیتی که داشت، یک نکته تفکر برانگیزی داشت. سالهاست تلاش می شود از مرحوم دکتر محمود حسابی، یک غول علمی ساخته شود. من نمی گویم ایشان زحمت نکشیده اند. چرا زحمت کشیده اند، اما ایشان یک فیزیکدان سطح بالا که هیچ، حتی یک فیزیکدان معمول در سطح فیزیکدانان امروز ایران هم نبودند. ایشان بیشتر تلاش در ساخت زیربنای علمی کشور، مانند ایجاد نهاد ها و ارگان های علمی، داشتند. اما یه یقین فردی که در علم فیزیک صاحب جایگاه باشند، نبودند. شاهد مثال هم،فقدان مقالات علمی از جانب ایشان است. به زحمت می توان مقاله یا نامی از ایشان و یا نقشی از ایشان در فیزیک دید. همگان می دانند که امکان ندارد فردی که تولیدی در علم ندارد، یک مهره تأثیرگذار در متن علم باشد. تنها چیزی که موجود است، چند خاطره اغراق آمیز است از یک سخنرانی در موسسه عالی پرینستون. اینکه آیا چنین جلسه ای اتفاق افتاده است یا نه، به قولی تنها در محدوده دانش خداوند امکان جستجو دارد. اما چند سوال ذهن مرا به شدت به خود مشغول کرده است. مدعیات این نوشته در خصوص محمود حسابی چیزی نبود که من از آن مطلع نباشم، نه اینکه آنها را به‌تازگی خوانده باشم، و گمان نمی‌کنم دوستم نیز چنین بوده باشد، چراکه در همان روزهایی که «اسطوره‌ی حسابی» عَلَم شد، در «مرکز نشر دانشگاهی» فیزیکدان و استاد دانشگاه صنعتی شریف کم نداشتیم و همه‌شان می‌دانستند که چه بازی مسخره‌ای راه افتاده است. اما پرسش اینجاست که چرا آن روز کسی در «نشر دانش» یا جایی دیگر چیزی ننوشت؟ چرا رضا منصوری و بسیاری دیگر چیزی نگفتند؟ چرا همیشه منتظریم که دیگرانی که ظاهراً در بازی نیستند بیایند و پته‌ی همه‌چیز را روی آب بریزند؟ چرا اهل دانش خود دست به کار نمی‌شوند و در پی آواز حقیقت نمی‌دوند؟ آیا «علم» را با حقیقت کاری نیست؟ سالها پیش، در سال ۱۳۴۷، کامران شیردل فیلم کوتاهی ساخته بود به نام «حماسه‌ی روستازاده‌ی گرگانی». داستان واقعی مشابهی با آن در کتابهای درسی ابتدایی آن زمان وجود داشت و وقتی باز مشابهی برای آن پیدا شد، کامران شیردل سعی کرد در فیلم نیمه مستندی نشان دهد که پشت این «حماسه‌سازی‌ها» چه بهره‌برداری‌های دیگری نهفته است. نتیجه، توقیف فیلم به مدت پنج سال بود. امروز نیز هستند روشنفکران و نویسندگان باصلاحیتی که تن به «چهره‌ی ماندگار» و «استاد نمونه» و «ممتاز» شدن نمی‌دهند و در کنج عزلت نان قناعت می‌خورند و آبروی فقر نمی‌برند. نامشان بلند باد. text/html سه شنبه، ۱۱ فروردين ۱۳۸۸ 11:04 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=279 سالی گذشت. سال خوبی نبود، مثل همه‌ی سالهای دیگر. البته، از هر حیث مثل سالهای دیگر نبود. کمی پیرتر شدم. این سال هم ماجراهای خودش را داشت. برای من این سال کمی بهتر از سالهای دیگر بود. شاید به خاطر یکی دو سفر که رفتم و یکی دو سفر که نرفتم. امیدوارم امسال هم مثل سال قبل سال سفر باشد. سفرهایی بهتر و بیشتر و طولانیتر. امسال هم کارهایی کردم و کارهایی را همچنان ناتمام گذاشتم. آخر سالی ناگهان بریدم و حوصله‌ام سر رفت. امسال باید پرحوصله‌تر و قویتر شوم. شاید زودتر از این می‌باید به حساب سالم می‌رسیدم. کاسبها رسم دارند در پایان هر سال به حساب دخل و خرج خودشان برسند و ببینند در چه سود کردند و در چه زیان. کار من که از سود و زیان گذشته است. فقط باید بشمرم و ببینم چه کردم. خب، از وقتی که این سایت را راه انداختم هیچ کار درست و حسابی انجام نداده‌ام. شاید به این دلیل که راه افتادنش مصادف شد با قبضی عظیم. حالا بهترم. امیدوارم این سال سال کارهای بسیار باشد برایم. و همه‌ی بدهی‌های کتابی‌ام را بتوانم پرداخت کنم. پیوست: عکسهایی در آغاز این سال، در مشهد. text/html چهارشنبه، ۱۴ اسفند ۱۳۸۷ 4:01 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=278 مدتهاست که سعی می‌کنم چیزی برای روزنامه‌ها ننویسم و به اصطلاح دوستان از «حضور رسانه‌ای» خودم بکاهم. اما موفق نمی‌شوم. یکی به این دلیل که شاید «نه گفتن» برایم سخت است. قول می‌دهم و انجام نمی‌دهم. کارهای زیاد به عهده می‌گیرم. خسته می‌شوم و به هیچ کاری نمی‌رسم. برخی بر این گمان‌اند که «دوستان» زیادی در مطبوعات دارم و آدم «بانفوذی» هستم. در حالی که بسیاری از این دوستان را که به من زنگ می‌زنند، و نمی‌دانم شماره‌ام را از کی می‌گیرند، هرگز ندیده‌ام. و البته اصولاً نیز آدم رفیق‌بازی نیستم و دوستان زیادی ندارم. اما خب شاید دوستان نادیده‌ی زیادی داشته باشم. باری، وقتی یکی از همین دوستان نادیده از «اعتماد» زنگ زد تا مطلبی درباره‌ی استاد آیتی و ترجمه‌‌‌اش از قرآن بنویسم با خود و با او گفتم، «چرا من؟» من البته، ترجمه‌هایش را خوانده‌ام و غالباً هرجا که به ترجمه‌ای از قرآن می‌خواسته‌ام استناد کنم به ترجمه‌ی او ارجاع داده‌ام، اما آخر همه‌ی اینها دلیل نمی‌شود چیزی در این باره بنویسم. با این همه، باز هم پس از مدتی راضی شدم چیزی بنویسم به عنوان خواننده‌ای که مدیون قلم نویسنده و مترجمی است که به او چیزها آموخته است. چندسال پیش از روی اتفاق مطلبی درباره‌ی ترجمه‌ی کلمه‌ای در ترجمه‌ی قرآن آیتی نوشته بودم: ترجمه‌ای از آيه‌ای از قرآن: «بيزار از زنان»؟ اما این بار تصمیم گرفتم چیزی بنویسم درباره منش مترجمی که انسانی والا، مردی پرکار، با ذهن و قلمی توانا و دلی گشاده است. مطلب این کمترین چیز دندانگیری نیست، اما در این ويژه‌نامه بسیار چیزها هست که به خواندن می ارزد: ويژه‌نامه اعتماد درباره‌ی عبدالمحمد آیتی. text/html يكشنبه، ۲۰ بهمن ۱۳۸۷ 10:41 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=277 صبح جمعه دوست کانادایی‌ام مطلبی برایم فرستاده بود که دیروز در «روزآنلاین» منتشر شده بود. بر اساس آنچه در این خبر آمده بود، بعد از هفتادسال، در «قباله‌نامه»های ازدواج تغییری کوچک صورت گرفته است که زیان بزرگی برای زنان در پی خواهد داشت و آن تغییر این است که در «قباله‌نامه‌ها»ی جدید به جای تعبیر «عندالمطالبه» برای پرداخت مهریه گذاشته شده است «عندالاستطاعة». تفاوت این تغییر این است که دیگر زن نمی‌تواند مقدار مهریه‌ی خود را هر وقت خواست مطالبه کند و مرد، بنا به تشخیص دادگاه، و با توجه به توانایی مالی خود ملزم به پرداخت آن می‌شود. «مهریه» از آن مسائلی است که آدم گاهی نمی‌داند چگونه باید از آن بحث کند. مثلاً، گاهی به نظر می‌آید که «مهریه» مسأله‌ای کاملاً قدیمی و منسوخ‌شده و غیرانسانی و غیرروشنفکرانه و غیرمدرن است و گاهی به نظر می‌آید که برای جامعه‌هایی مانند «جامعه‌ی ما» یا برای برخی «زنان ما» خیلی هم خوب است و برای برخی دیگر هم به نظر می‌آید که این حکمی شرعی است که تا قیام قیامت ادامه دارد و این را هم باید مانند هر امر شرعی دیگری به هر صورت ادامه داد و فقط سخت گرفتن یا آسان گرفتنش است که می‌توان با استناد به سنت آن را کم یا زیاد کرد. اما امروز وقتی پای دولت و مراجع قانونگذاری در مسأله‌ای مانند «مهریه» به میان می‌‌آید می‌توان یک نظر چهارمی را هم به آن افزود و آن اینکه دولت، چه اسلامی و چه غیراسلامی، تا چه اندازه حق دارد در چنین مسأله‌ای دخالت کند؟ بدین ترتیب، گمان می‌کنم بتوانیم از «مهریه» با چهار عنوان بحث کنیم: (۱) «مهریه» به‌منزله‌ی رسمی غیرمدرن و منسوخ و در امروز بی‌اعتبار؛ (۲) «مهریه» به‌منزله‌ی امری فرهنگی و مربوط به جامعه‌ای خاص؛ (3) «مهریه» به منزله‌ی امری شرعی و (۴) «مهریه» به منزله‌ی امری شخصی و به دور از تصرف دولت. و اما مهریه به منزله‌ی رسمی غیرمدرن و منسوخ و در امروز بی‌اعتبار. text/html پنجشنبه، ۱۷ بهمن ۱۳۸۷ 9:01 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=276 مدتها بود که می‌خواستم درباره‌ی این داستان اونامونو، «سنت امانوئل، کشیش نیکوکار»، چیزی بنویسم. کشیش‌ها در داستانها و رمانهای اروپایی یکی از به یاد ماندنی‌ترین شخصیتهایند. بعید است بتوانیم شخصیتهایی همچون کشیشهای رمانهای سیلونه، و حتی آن نمایشنامه‌اش، یا کازانتزاکیس یا حتی دن کامیلوی گوارسکی را فراموش کنیم. «سنت امانوئل» اونامونو هم یکی از همان کشیشهاست، کشیشی که سخت در معمای دین مانده است و تقریباً ایمانش را از دست داده است، اما از اینکه می‌بیند مردم به ایمان او «ایمان» دارند از راز درون خود پرده برنمی‌دارد تا آنان که هنوز به رستگاری امید دارند ناامید نشوند. به‌راستی، چرا می‌باید مردمان ساده‌ای را که تمامی رنج و درد زندگی‌شان را فقط خدایی می‌تواند تسکین دهد از این «مرهم» نیز ناامید کرد؟ کشیش امانوئل، کشیش ساده‌ی شهری کوچک با همین رازپوشی خود جوانی را از زندگی بی‌معنا و بزهکاری نجات می‌بخشد و آن جوان نیز مایه‌ی نجات شهر خود می‌شود. بدین سان است که بعدها کشیش حکم یکی از اولیای خدا را می‌یابد. کشیش خود ایمان نداشت اما ایمان دیگران را نیز به باد نداد. این داستان اولین بار، پیش از انقلاب، در مجموعه‌ داستانی با عنوان «هابیل و چند داستان دیگر» منتشر شد. text/html چهارشنبه، ۱۶ بهمن ۱۳۸۷ 6:47 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=275 دیروز دوست نادیده‌ای مطلبی در خصوص یادداشت قبلی من فرستاد که با کسب اجازه از خود ایشان آن را برای اطلاع دیگر دوستان در اینجا منتشر می‌کنم. از این دوست گرامی سپاسگزارم. با عرض سلام. غرض از مزاحمت این که من یادداشت شما را درباره‌ی اصطلاح muhammadan خواندم و چند نکته به نظرم رسید که به اطلاع شما برسانم.  اول این‌که به نظر می‌رسد این اصطلاح به جای صفت islamic هم استفاده می‌شده است. یعنی در بعضی از متون قدیمی‌تر به شکل muhammadanism برای دین محمد آمده است. همان‌طور که نویسنده‌ ویکی‌پدیا نوشته تا اواسط دهه شصت میلادی هنوز بعضی از این اصطلاح استفاده می‌کرده‌اند. جالب است که عنوان کتاب‌هایی که با این مشخصات می‌شناسم در دو دهه اخیر تغییر کرده است. مثلا کتاب بسیار معروف گلدزیهر Muhammedanische Studien به Muslim Studies ترجمه شده است. یا عنوان کتاب نه چندان قدیمی شاخت با نام The Origins of Muhammadan Jurisprudence که کتاب بعدی‌اش را با عنوان An Introduction to Islamic Law نوشته است. اما در مورد این که چرا اسلام و مسلمانان را به این نام می‌خوانده‌اند به نظر می‌رسد که این به قیاس Christianity ساخته شده است. به خصوص با لحاظ کردن این‌که اولین آشنایی اروپاییان با اهل سنت بوده ‌است و در تسنن وزن شخصیت حضرت محمد بسیار بیشتر از ورژن‌های دیگر آن است. دوم این‌که اروپاییان قرآن را نوشته محمد می‌دانستند. من این استدلال به نظرم معقول‌تر می‌رسد. من این مطلب را در منبعی در مورد مسلمانان خوانده‌ام ولی متأسفانه یادم نمی‌آید که کجا بوده‌است. احتمالاً در این کتاب. من الآن به آن دسترسی ندارم ولی احتمال می‌دهم در این مورد آن‌جا خوانده باشم. در زبان فرانسه اما چیزی شبیه این ندیده‌ام چون آن‌ها به مسلمان musulman می‌گویند که برگرفته از مسلم عربی است. فرهنگ لاروس هم مدخلی به عنوان mahometan که به نظر نسخه فرانسه این واژه باشد ندارد. مجید منتظرمهدی text/html يكشنبه، ۱۳ بهمن ۱۳۸۷ 2:29 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=274 سالها قبل وقتی می‌دیدم که در متون انگلیسی مسلمانان را Mohammadans یا Muhammadists می‌نامند از خودم می‌پرسیدم که چرا اروپاییان مسلمانان را بدین نام می‌خوانند و حال آنکه مسلمانان خود چنین نامی بر خود نمی‌نهند؟ از آنجا که این نام را ابتدا بیشتر در آثار نویسندگان مارکسیست، از جمله ماکسیم رودنسون، دیده بودم گمان می‌کردم که آنان بر وفق نگرش خود چنین کاری می‌کنند، یعنی «اسلام» را ایدئولوژی می‌دانند. اما بعد دریافتم که نه، این استعمال عمومیت بیشتری دارد. سال پیش که کتابهای شریعتی را باز‌خوانی می‌کردم دیدم که چیزی شبیه به همین نکته توجه شریعتی را نیز جلب کرده بود. شریعتی در جایی درباره‌ی مارکسیسم و نقد آن گفته بود: text/html چهارشنبه، ۲ بهمن ۱۳۸۷ 11:22 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=273 دیشب نتوانستم از دنبال کردن مراسم تحلیف اوباما چشم بپوشم. اعتراف می‌کنم که بسیار تحت تأثیر قرار گرفتم. مدتها بود که به سخن یا گفتار هیچ سیاستمداری گوش نداده بودم. چه سخنرانی شگفت‌انگیزی بود. چه قدرتی در بیان، و چه انتخابی در کلمات وجود داشت. پاسداشت بزرگی از سنت و تاریخ، و هشیاری تاریخی و اجتماعی بزرگی در آن بود. خطابه‌ای حماسی بود. رئیس جمهورهای امریکا، از نیکسون تا بوش، همواره این تصور را در آدم به وجود می‌آوردند که نه مقام ریاست جمهوری مقامی مهم است و نه مردم امریکا انتخاب‌کنندگان هوشمندی. آخر چگونه می‌توان به ریاست کسانی همچون ریگان، در مقام ریاست جمهوری، یا شوارتزنگر، در مقام فرمانداری، نام «سیاستمداری» داد؟ با انتخاب چنین افرادی، همواره انتقادهای افلاطون از دموکراسی به خاطر می‌آمد. اما دیشب وقتی سخنرانی اوباما را شنیدم، واقعاً احساس کردم که سیاستمدار بودن و استاد دانشگاه بودن و سناتور بودن و روشنفکر بودن و «آدم» بودن را چطور می‌توان با هم جمع کرد. در بیان اوباما ذره‌ای از تظاهرهای فضل‌فروشانه‌‌ی مردی دانشگاهی وجود نداشت. نه به کسی می‌خواست چیزی یاد بدهد، و نه به کسی می‌خواست بگوید چیزی بلد است. خوب تهدید می‌کرد، خوب وعده می‌داد، خوب امید برمی‌انگیخت، خوب غرور می‌بخشید، خوب انتقاد می‌کرد، خوب تسکین می‌داد، خوب به اتحاد دعوت می‌کرد، بی‌ذره‌ای خودستایی و دیگرآزاری. از هیچ‌کس یا هیچ گروهی نامی نبرد. با این هم از همه چیز گفت و به همه کس تاخت، بی آنکه کسی را بیازارد، یا نفرتی برانگیزد. درسی بزرگ بود این سخنرانی. این خطابه‌ای است که هر دانش‌آموزی می‌باید بیاموزد: text/html شنبه، ۲۸ دی ۱۳۸۷ 1:15 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=272 امشب وقتی شنیدم دکتر فرهاد حکیم‌زاده به دلیل دزدی صفحاتی از نسخه‌های خطی کتابخانه‌ی موزه‌ی بریتانیا به دوسال زندان محکوم شد، تصمیم گرفتم چیزی را بنویسم که در ابتدای شنیدن این ماجرا از خاطرم گذشته بود. «عشق کتاب» هم مثل «عشق فیلم» یا «عشق کفتر» یا هر «عشق» دیگری دیوانگیهای خودش را دارد. و البته توجیهات خودش را هم. جوئل ل. کرمر در مقاله‌ای که با عنوان «تحقیقی مقدماتی در باب انسان‌گرایی در عصر رنسانس اسلامی» (به پیوست احیای فرهنگی در عهد آل بویه، ص ۴۱۸، یادداشت ۵۰) منتشر کرده بود از نویسنده‌ای در باب خصوصیاتی که یک «انسان‌گرا» یا «ادیب» ممکن است داشته باشد نقل کرده بود: «‘انسان‌گرا’ (از جمله) کسی است که تصحیح‌های انتقادی را مزین به حواشی می‌کند و چنان شوقی به کشف نسخه‌های خطی دارد که از دریوزگی یا عاریه گرفتن یا دزدی آنها ابایی ندارد». او به این نویسنده استناد کرده بود: E. K. Rand, Founders of the Middle Ages, New York: 1957, p. 102. اگر «عشق» نتواند شخص را از انجام دادن عمل مجرمانه تبرئه کند، دست کم می‌تواند توضیح دهد که چرا شخصی بدون هیچ انگیزه‌ی مالی دست به سرقتی می‌زند که برای خود و هم‌میهنان سابقش می‌تواند پیامدهای ناگواری داشته باشد. text/html سه شنبه، ۲۴ دی ۱۳۸۷ 10:10 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=271 دیروز که خواندم روزنامه‌ی «همشهری» به دلیل مصاحبه‌ای با داریوش (خواننده‌ی آهنگهای مردمی) از وزارت ارشاد اخطار گرفته است بی‌اختیار به یاد او افتادم و یکی دو ترانه از او که در سالهای نوجوانی بسیار دوست داشتم. در آغاز سالهای پنجاه ترانه‌ای از داریوش ورد زبان بسیاری از همسالان و همکلاسانم بود، البته آنهایی که بیشتر تمایلات روشنفکری داشتند: کوچه‌ی بُن بست. سُراینده‌ی این شعر ايرج جنتی عطایی بود. و شعر این ترانه چنین بود: text/html جمعه، ۲۰ دی ۱۳۸۷ 8:12 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=270 نه، انگار نه انگار. نیمه‌ی چله‌ی بزرگ است و هوا چنان بهاری و آفتابی است که همین امروز و فرداست که درختان شکوفه کنند: «نابهنگام بهارم که به دی می‌شکفم». البته، زمان خواجه نیز گویا چنان بهارهای نابهنگامی بوده است. می‌گویند که در برخی شهرهای اروپا دمای هوا به ۳۰ درجه زیر صفر رسیده است. ولی خدایی‌اش اگر یکی از آن برفها اینجا ببارد چه مصیبت عظمایی خواهد شد. یکی دو هفته پیش که برفکی بارید چه محشر کبرایی درست شد. برخی مسیرهای نیم ساعته را ملت ۵ ساعته رفتند. مشکل‌مان کم است که آب و برق هم نداشته باشیم. یادش به خیر زمستان. چه زمستانهای خوبی داشتیم، در آن سالهای دور. چه روزگار خوب و شیرینی بود. دوست دارم همه‌ی سالهای خوش ۴۵ تا ۵۸ را. و بعد از آن دیگر هیچ نبود. text/html سه شنبه، ۱۷ دی ۱۳۸۷ 2:27 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=269 هایدگر جستار خود در باب «عصر جهان - ‌تصویر» را با این جمله آغاز می‌کند: «در مابعد‌الطبیعه در باب آنچه هست تأمل می‌شود و تصمیمی نیز دربارۀ ماهیت حقیقت اتخاذ می‌شود. مابعد‌الطبیعه بنیان عصری را پی می‌ریزد، یعنی از رهگذر تفسیر خاص آنچه هست و از رهگذر فهم خاص حقیقت، پایه‌ای برای آن عصر تدارک می‌بیند که [آن عصر] بر مبنای آن ذاتاً شکل می‌گیرد. این پایه بر تمامی پدیده‌هایی که وجه ممیزه‌ی آن عصرند تسلط دارد. از طرف مقابل، برای آنکه تأملی کافی در مورد خود این پدیده‌ها صورت گیرد، پایۀ مابعد‌طبیعی آنها باید خود را وانهد تا در آنها باز شناخته شود. تأمل، همان شجاعتی است که با آن حقیقت پیش‌فرض‌هایمان و قلمرو هدف‌هایمان را به چیزهایی بدل سازیم که از برای مورد پرسش قرار گرفتن سزاوارترین‌اند». (ترجمه‌ی یوسف اباذری، ارغنون، ۱۱ و ۱۲، پاییز و زمستان ۱۳۷۵، ص ۱.) هایدگر در ادامه‌ی جستار خود از ۵ پدیداری سخن می‌گوید که به زعم او می‌تواند آشکار‌کننده‌ی خصلتهای تاریخی عصر ما باشد: (۱) علم، (۲) تکنولوژی؛ (۳) زیباشناسی؛ (۴) فرهنگ؛ (۵) فقدان خدایان. هایدگر در خصوص پدیدار «پنجم» توضیح می‌دهد که مقصود او از فقدان خدایان «بی‌دینی» یا «الحاد» نیست، بلکه «عدم تصمیم‌گیری در مورد خدا و خدایان است». (همان، ص ۲). پنجشنبه شب هفته‌ی گذشته که باز خواندم «دختری به خاطر مخالفت با ازدواج به آتش کشيده شد»: با خود اندیشیدم که چه توضیح فلسفی می‌توان برای این «پدیدار» یافت، اگر ما می‌توانیم تغییر یک عصر را در تغییر نگرش و رفتار انسانهای آن عصر بیابیم چگونه می‌توانیم پدیداری را تفسیر کنیم که چنین ویرانگر بر هر کوی و برزنی می‌وزد و قربانی می‌گیرد. به‌راستی این چه روحی است که اکنون در کالبد هر مرد و زنی دمیده شده است؟ مردمان امروز چه تفاوتی با گذشتگان کرده‌اند و این دگردیسی را چگونه می‌توان توضیح داد؟ اگر به سخن هایدگر باور داشته باشیم که «نیچه واپسین ارباب بزرگ مابعدالطبیعه در غرب» است و هیچ‌کس مانند او روح عصر نو را بیان نکرده است و نشناخته است، آن‌گاه شاید بتوانیم پی‌ببریم که چه چیزی در شُرُف وقوع است. text/html پنجشنبه، ۱۲ دی ۱۳۸۷ 10:03 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=268 برای من، اگر تصمیم بگیرم روزنامه بخوانم، مهمترین صفحه‌هایش صفحه‌های حوادث و ورزش و صفحه‌ی آخر است. شنبه و یکشنبه‌ی این هفته دو خبر در صفحه‌ی حوادث روزنامه‌ی اعتماد برایم بسیار تکاندهنده بود: کودک دوساله قربانی یک عشق خونین شد؛ دختری برای فرار از ازدواج اجباری نامزدش را کشت. سالها درج چنین اخباری در روزنامه‌ها یا ممنوع بود یا اثری از آنها نبود. اوایل سالهای هفتاد را به خاطر می‌آورم که دوستی برایم از تعداد زیاد زندانیان متهم به زنا با محارم سخن گفت. سالهای بعد از ۷۶ خواندن این گونه اخبار دیگر چیزی عادی شده بود. چندسال پیش، گمان می‌کنم «شرق» بود که گزارش داده بود پدربزرگی از نوه‌اش به دادگاه شکایت کرده است: به جرم آبستن کردن دخترش — خواهرزاده و خاله. خبرنگار گزارش کرده بود که آن دو بی‌هیچ شرمندگی گفته‌اند که یکدیگر را دوست دارند و می‌خواهند بچه‌شان را نگه دارند. دیگر نفهمیدم بر سر این پرونده چه آمد. در این مملکت آن‌قدر خبر تکاندهنده هست که اخبار دیروز را به راحتی فراموش کنی. باری، گمان من بر این است که اینها «درد‌نشانه‌ها» (Symptoms)ی جامعه‌ی مایند. جامعه‌ی ما بیماری رو به مرگ است. و بی‌شک بزرگترین علتش هم نداشتن طبیب است. از «سفیه» چه کاری برای این جامعه ساخته است؟ خب، به نظر شما علت اتفاق افتادن این چیزها در این جامعه چیست؟ چرا باید همسرکشی در رتبه اول جنايتهای خانوادگی باشد؟ text/html دوشنبه، ۹ دی ۱۳۸۷ 1:51 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=267 بعد از ظهر سه‌شنبه ۱۰ دی ۸۷، ساعت ۱۶:۰۰، در «مرکز هنرپژوهی نقش جهان»، وابسته به فرهنگستان هنر، جنب پارک ساعی، درباره‌ی «رویکردهای هرمنوتیکی به هنر اسلامی» سخنرانی می‌کنم. چکیده‌ای از چیزی که می‌خواهم بگویم چنین است. text/html يكشنبه، ۸ دی ۱۳۸۷ 12:52 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=266 شب پنجشنبه به طور اتفاقی توانستم «امریکا امریکا» (۱۹۶۳) ساخته‌ی الیا کازان را با زیرنویس يونانی و صدای اصلی تماشا کنم. البته، نصفه نیمه. فیلم را شبکه‌ی یونانی αιδερ پخش می‌کرد. از ابتدای جوانی به دنبال تماشای این فیلم بودم، اما در سال ۵۸ فقط توانستم چاپ جیبی و قدیمی (گمان می‌کنم متعلق به آغاز دهه‌ی ۴۰) ترجمه‌ی ساعدی و براهنی را از داستان این فیلم به دست آورم و بخوانم. این فیلم بر اساس داستان بلندی به قلم خود کازان ساخته شده است. این داستان در آن سالها برایم گیرایی بسیار داشت. داستان خشونتهای قومی و دینی در ترکیه. میان یونانیها و ارمنیها و ترکها. مرگ و فلاکت و مهاجرت. و بعد حتی رؤیای از تهی سرشار امریکا. فیلمبرداری سیاه و سفید، مکانها و فضاها، صحنه‌ها، شخصیتها و گفت و گوها، بازیها، همه تحسین‌برانگیز بود. از فیلمی کلاسیک در سینما هیچ کم نداشت. در برخی صحنه‌ها به یاد سرگی آیزنشتاین می‌افتادم. کشتار ارمنی‌ها و یونانیها غم‌انگیز بود و کات کردن سوختن کلیسها به مناره‌ها و صدای مؤذنان روحم را می‌آزرد. این آسمان چه فجایع که به خود ندیده است.  از خود می‌پرسیدم که چه شده است که یونانیها در این ایام عید این فیلم را پخش می‌کنند؟ بعد متوجه شدم که ظاهرا این شبکه فیلمهای سیاه و سفید و قدیمی زیاد پخش می‌کند. امروز که عکس جنازه‌های غزه را می‌دیدم از خود می‌پرسیدم که این فلاکت کی به پایان می‌رسد. تا به کی باید سزای این حماقت را پرداخت؟ آیا هنر می‌تواند کمکی بکند. این جنگ صلیبی را پایانی هست؟ text/html دوشنبه، ۲ دی ۱۳۸۷ 2:58 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=265 با پایان سال ۲۰۰۸ در بخشی بزرگ از این سیاره، می‌توان منتظر بود که اهل فرهنگ هم به حساب سال خود برسند و از پسنديده‌ها، و احیاناً ناپسندیده‌های خود، سخن بگویند. پسندهای این بلاگنویس فلسفی انگلیسی‌زبان برای من خواندنی بوده است، همان طور که بسیاری از یادداشتهای دیگرش. شاید شما هم پسندیدید.      text/html يكشنبه، ۱۷ آذر ۱۳۸۷ 6:45 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=264 اینترنت هم همچون هر موجود دیگری دارای سودها و زیانهایی است. و اما سودهایش: جهان پهناور و در عین حال کوچکی است که دورترین فاصله‌ها را به لمحة‌البصری نزدیک می‌کند، بیگانه‌ترین و دورترین افراد را آشنا می‌سازد، و همه‌چیز چنان است که گویی در مشت توست. اینترنت پر از دوستان نادیده است. و اما زیانهایش: هاویه‌ای است که چون گردابی تو را در خود فرو می‌کشد و مجال تفکر و اندیشه و تنهایی به تو نمی‌دهد. آنچنان سرشار است که همۀ هوسهای تو را بیدار و پربار می‌کند و چنان بر صندلی میخکوبت می‌کند که تنها بوی سوختگی غذایت می‌تواند تو را از جا بر کند. از بیگانگان آدمی‌خوار و راهزنان مزور و دروغزن و دوستان نیرنگ‌باز و دغل نیز سرشار است. من طعم همۀ اینها را چشیده‌ام. بانویی فرهیخته از شیراز، و البته نادیده، مهندس شیمی و نقاش و عکاس (این دوتای آخر نه به صورت حرفه‌ای)، چند سالی است که هر از گاهی با فرستادن نقاشیها و عکسهای خود از طبیعت دلربای شیراز مرا مرهون محبت خود ساخته است. دیروز دو سه تایی عکس از جمعه‌ی هفته‌ی قبل شیراز برایم فرستاد. دریغم آمد در اینجا نگذارم. عکسهای ماندانا را ببینید.   text/html جمعه، ۱۵ آذر ۱۳۸۷ 7:31 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=263 امروز را تنبلی کردم و نشستم خانه. پشیمانم. اما دیگه گذشت. جمعه‌ی پیش تا نیمه راه «کلک‌چال» رفتم. شب باران باریده بود و ابرها تازه داشتند می‌رفتند. هوا هنوز خیس بود و سنگفرشهای جمشیدیه نیز. جمشیدیه خلوت بود، اما کوه شلوغ بود. همه از کوچه‌ی پشتی می‌رفتند. رفتم کنار آبگیر و کمی نشستم. مرغابیها نبودند. میله‌های دور تا دور آبگیر را زشت کرده‌ بود. رفتم باغ سنگی و کمی قدم زدم و بعد سرازیر شدم تو جاده‌ی کوه. گاهی ابر بود و گاهی آفتاب. به نیمه‌راه که رسیدم برگشتم. حوصله نداشتم بالاتر بروم. کار داشتم. همیشه کار دارم. ولی هیچ کار هم نمی‌کنم. کوه و دریا تنها جایی است که زمین و آسمان به هم می‌رسند. در کوه که هستم از این احساس که به ابرها نزدیک شده‌ام لذت می‌برم. خیال می‌کنم که می‌توانم به این پنبه‌ها برسم و به آنها دست بزنم. در بازگشت هوا آفتابی شده بود و رنگهای پاییزی در زیر آفتاب می‌درخشید. خدایا تو چه نقاش ماهری هستی. خدایا شکر. تصویرها: همه‌ی آلبومها آلبوم کوه‌پیمایی text/html پنجشنبه، ۱۴ آذر ۱۳۸۷ 5:00 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=262 یکی از دانشجویان ورودی امسال برایم نامه‌ای نوشته بود. چون هنوز نتوانسته‌ام سر و صورتی به بخش نظرهای خوانندگان در این صفحه بدهم، نامه‌اش را در اینجا منتشر می‌کنم و پاسخ می‌دهم. او نوشته است: به نام حق با سلام خدمت استاد حاجی من یک سؤال یا یک انتقاد یا یک لقمه گستاخی یا...داشتم در مورد پست "یاد"تان. من در دروازه‌ی ورودی به جاده‌ی پرحیرت فلسفه به انتخاب خود ایستاده‌ام. از بقال محل‌مون تا معلم فلسفه (ی بسیار محبوبم) تا خانواده و تا همه، همگی مرا از این مسیر نهی کردند، یکی از کمی کار و حقوق می‌گفت، یکی از سختی و  پیچیدگی درسها یکی از گمراهی معنوی و دینی می‌گفت.... اما من آمدم، چون فکر می کردم خدا هرکس را برای چیزی ساخته و علاقه‌ی آن چیز را هم در دلش گذاشته تا راه را پیدا کند... من هم اگر آمده‌ام فلسفه به همین خاطر است و مطمئنم شما هم همین‌گونه‌اید. پس چرا شما ناگهان باید جلو ما بنویسید: "سالهای تحصیلی دیگر آن رازآمیزی و افسونگری خود را برایم از دست داده‌اند. نمی‌دانم چرا هرچه می‌گذرد علاقه و کششم نسبت به این محیط روز به روز کمتر می‌شود. از کارم و از زندگی‌ام متنفرم..." من مطمئنم مرحوم علوی نیا — که گویا مثل ما فقیر بوده — هم عاشق فلسفه بوده‌اند و الا که...عمرشان را هدر کرده‌اند: "عاشق شو ار نه روزی کار جهان سر آید ناخوانده نقش مقصود از کارگاه هستی" (حافظ) پس چرا چرا اینگونه می‌گویید؟؟؟ چرا الآن؟؟؟ ببخشید سرتان را درد آوردم و گستاخی کردم باز هم به وبلاگ من، ...، سر بزنید. اگر خواستید یک یادگاری هم بگذارید. یاعلی فقیر ... دوست عزیز. آنچه من در اینجا می‌نویسم بیانگر حالات آنی و افکار درونی و احساسات عاطفی خودم است که شاید چند لحظه بعد از نوشتن آنها نیز پشیمان شوم. اما آنها را می‌نویسم تا «راحت» شوم. بنابراین، شما، در مرتبه‌ی نخست، آنچه را من می‌نویسم جدی نپندارید، و در مرتبه‌ی دوم، بر سر و عواطف و احساسات کسی با او بحث نکنید. احوالات هرکسی در هر وقت و مقامی و در هر سنی متفاوت است. من این چیزها را برای شما ننوشته‌ام که بگویم شما راه درستی را در زندگی نرفته‌اید. من هرگز مخاطبم را در ذهن نیاورده‌ام. من دارم با خودم صحبت می‌کنم. شما نمی‌خواهید بدانید من در درونم گاهی چی فکر می‌کنم؟ خب، اگر نمی‌خواهید بدانید، چرا مرا هم می‌خواهید از بیان باز دارید؟ می‌توانید به بسیاری از همتایان و همسالان و همکاران من نگاه کنید و از آنها سرمشق زندگی موفق را بیاموزید. دست کم بگذارید این نمونه‌ی «بد» پیش چشمتان باشد تا در راه خود استوارتر باشید. شادکام و پیروز باشید. text/html سه شنبه، ۱۲ آذر ۱۳۸۷ 12:24 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=261 وقتی آدم می‌شنود که کسی گفته است با «نفت بشکه‌ای ۵ دلار هم می‌تواند کشور را اداره کند»، تنها چیزی که از ذهنش می‌گذرد این است که این بابا یا نمی‌داند یک بشکه نفت چندلیتر است یا نمی‌داند که ۵ دلار چقدر پول است؟ راستی شما می‌دانید یک بشکه نفت چند لیتر است و ۵ دلار چند تومان است؟ خب، یک بشکه نفت حدود ۱۵۹ لیتر است و ۵ دلار هم با نرخی که امروز وجود دارد به طور میانگین چیزی حدود ۵ هزارتومان؟ خب، این یعنی اینکه شما می‌توانید ۱۵۹ لیتر نفت بدهید و یکی دو کیلو برنج بخرید، یا چند کیلو گندم؟ — حالا دیگر لازم نیست حساب کنید که بر این مبنا اگر ۱۵۹ لیتر نفت بدهید چند لیتر بنزین می‌توانید بخرید؟ اما آیا وقتی نفت را ۵ دلار بخرند، معنایش این است که این ۵ دلار خالص به دست دولت ما می‌رسد؟ نفت برای اینکه از چاه بیرون آورده شود و در کشتی بارگیری شود و به دست خریدار برسد خودش چقدر هزینه برمی‌دارد؟ هیچ فکر کرده‌اید؟ از کسی پرسیده‌اید؟ آیا خود وزارت نفت که نفت را می‌فروشد تا حالا حساب کرده است که استخراج نفت برای ما هر بشکه چقدر تمام می‌شود و در واقع از قیمت فروش نفت چقدر را باید بابت هزینه‌های جاری خود آن کسر کرد؟ من که چیزی نشنیده‌ام. چه خوب است خبرنگاری در این خصوص تحقیقی بکند یا کارشناسی برای ما توضیحی بدهد. آن وقت شاید معلوم شود که چه سرنوشتی در انتظار این کشور است. شاید معلوم شود که اگر شما نفت را بشکه‌ای ده دلار هم بفروشید باید یک چیزی از جیب تان هم بدهید تا آن را ببرند. خدایا به این ملت بدبخت رحم کن. text/html جمعه، ۸ آذر ۱۳۸۷ 6:57 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=260  در روز دوشنبه ۴ آذر نتوانستیم مجلس بزرگداشت همکار فقیدمان دکتر سهراب علوی‌نیا را برگزار کنیم، چرا که این روز مصادف شد با خاکسپاری همکار عزیز دیگرمان دکتر ابوالقاسم ذاکرزاده. با سپاس از سخنرانان ارجمند و خانواده‌ی محترم و گرامی دکتر علوی‌نیا این مراسم در هفته‌ی آینده، روز دوشنبه ۱۱ آذرماه، برگزار خواهد شد.  text/html پنجشنبه، ۷ آذر ۱۳۸۷ 1:24 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=259 امشب بعد از اینکه یکی دو ساعتی قدم زدم و هوایی خوردم، در هنگام گذر از کنار میوه‌فروشی محله، «حاجی ارزونی چیذر»، گفتم پرتقالی بخرم و این یکی دو روز آخر هفته را جشن بگیرم. به سوی پیشخوان کوچک کنار مغازه‌ی اصلی، دهنه‌ی اول، رفتم که پرتقالهای تامسون ارزان‌قیمتی را در طبق ریخته بود. خلوت بود و کسی نبود. گفتم دو کیلو پرتقال. جوانی که بیکار آنجا ایستاده بود آمد و کیسه‌ای را پر از پرتقال کرد و روی ترازو گذاشت. به اعداد و ارقام روی ترازو نگاه کردم. قیمت را زده بود: ۱۲۹۰. نگاهی دوباره به قیمت پرتقالها که روی چوبی با خط درشت نوشته بود انداختم. نوشته بود: ۱۰۸۰. به ترازودار که جوانکی خیکی بود، گفتم: «۱۲۹۰ حساب کردی؟» گفت: «آره». گفتم: «اونجا که نوشته ۱۰۸۰!» نگاهی به جوانک کناری انداخت و سریع قیمت را عوض کرد و حساب کرد. دو کیلو بیشتر نمی‌خواستم. چندتا پرتقال را به سرعت در آورد و بی‌آنکه بتوانم ببینم وزنش چقدر شد، پولش را گرفت. ترازو هنوز آرام نگرفته بود. قبضی هم به من نداد. چندباری است که متوجه شده‌ام باید وقتی می‌روم خرید حواسم را حسابی جمع کنم. گاهی کالاها را زیادتر از آنکه هست حساب می‌کنند، در برخی جاهای شلوغ همیشه چند کالای اضافی هم به اسم آدم فاکتور می‌شود، یا قیمتها با برچسبها نمی‌خواند. در جاهایی مانند بالای شهر مردم عادت ندارند قیمت چیزی را بپرسند یا فاکتورها را نگاه کنند و خودشان جمع بزنند. هرچه گفتند می‌پردازند. پول خرد هم اصلا وجود ندارد. همه چیز به هزار یا پانصد ختم می‌شود. گاهی شاید اصلا سوء نیتی در کار نباشد. شاید صاحب مغازه اصلا در این میان مقصر نباشد. شاید صاحب‌ مغازه‌ی آینده است که دارد برای خودش پس‌انداز می‌کند. به هر حال، کسی را متهم نمی‌کنم. اما وقتی می‌روید خرید، اگر مثل من پولدار نیستید، حسابی حواس‌تان را جمع کنید، چون ممکن است همیشه چهار پنج هزارتومان بیش از خریدتان بپردازید. حالا که رسیدیم به اینجا یادی هم از دکتر ذاکرزاده‌ی عزیز بکنم. چند سال پیش با جمعی از همکاران رفتیم درکه که ناهاری بخوریم. دکتر ذاکرزاده می‌خواست مهمان‌مان کند. بعد از اینکه ناهار خوردیم، نوبت به صورت حساب رسید و دکتر ذاکرزاده پرداخت. در هنگام خروج از او پرسیدیم که پولش چقدر شد، با توجه به اینکه پول زیادی از جیبش خارج شده بود. گفت: ۸۰ هزارتومان (آن موقع زیاد بود، حالا پولی نیست. کی می‌گه ما در حال پیشرفت نیستیم! این همه ترقی را چطور نمی‌بینید!). با توجه به آنچه خورده بودیم و تعدادمان و قیمتهایی که در صورت غذا دیده بودیم جور در نمی‌آمد. در خیابان بودیم و می‌خواستیم سوار ماشین بشویم. دکتر ذاکرزاده بی‌اعتنا بود و می‌گفت مهم نیست، برویم. بالاخره، یکی از همکاران صورت‌حساب را گرفت و رفت پیش صندوقدار. بعد از چند دقیقه خندان آمد. بیش از ۴۰ هزارتومان پس گرفته بود! چیزهایی که ما نخورده بودیم به پای‌مان نوشته بود. text/html شنبه، ۲ آذر ۱۳۸۷ 11:34 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=258 بعد از هم اتاقی‌ام نوبت به همسایه‌ی کناری‌ام رسید که از دروازه‌ی مرگ بگذرد. آخرین باری که دکتر ذاکرزاده را دیدم ساعت ۱۰ بود، قبل از اینکه به کلاس بروم. ظهر که بیرون آمدم او دیگر نبود که با هم به ناهار برویم. حدود ۱۱ دکتر ایلخانی از جلوی اتاقش رد شده بود، سلامی کرده بود، جوابی نداده بود، رفته بود تا ببیند چرا جوابی نمی‌دهد، دیده بود دکتر ذاکرزاده نفسش بالا نمی‌آید، کمی به پشتش زده بود و تکانش داده بود، بعد دیده بود رنگ چهره‌اش دارد سرخ و کبود می‌شود، سراسیمه بیرون دویده بود، به نوریان گفته بود به درمانگاه دانشگاه زنگ بزند و دکتر خبر کند. دکتری در درمانگاه نبود. دانشجویان را به کمک خوانده بود و دویده بود ماشین بیاورد. او را به سرعت به بیمارستان طالقانی رسانده بود. پزشکان آمده بودند و معاینه‌اش کرده بودند، قلبش را بارها مالش داده بودند، شوک الکتریکی داده بودند، اما فایده‌ای نداشت. قلب او دیگر نمی‌زد. او دیگر باز نمی‌گشت. دکتر ذاکرزاده با یک دانشجوی دکتری در اتاق خودش کلاس داشت. دانشجو را فرستاده بود از کتابخانه کتابی بیاورد. برای همین در اتاقش باز بود و دکتر ایلخانی او را دیده بود. در همین اثنا دچار حمله شده بود. البته سابقه‌ی در بیماریهای قلبی نداشت. سالم و سرحال می‌نمود. اما خواهرش که آمد گفت فشار خونش زیاد بود، اما آن را پنهان می‌کرد و جدی نمی‌گرفت. دکتر ذاکرزاده از سال ۷۲ یا ۷۳ بود که به گروه ما پیوست. او از اوایل سالهای ۴۰ به آلمان رفته بود و در چند رشته تحصیل کرده بود و دکتری گرفته بود. مرد پرشور و بانشاطی بود. با شور و حرارت از اعتقاداتی که داشت دفاع می‌کرد. «حقیقت» را خیلی دوست داشت و می‌کوشید مانند آلمانیها «بی‌تعارف» و «صریح» باشد. همین حالت گاهی او را در نزد دیگران عصبی و پرخاشگر جلوه می‌داد. اما مردی بسیار مهربان و باصفا بود. بعد از هر بگو مگو با فروتنی عذرخواهی و دلجویی می‌کرد. او همسن دکتر علوی‌نیا بود. ۶۵ سالگی سن بازنشستگی از کار است، اما گویا برای همکاران من به سن بازنشستگی از زندگی تبدیل شده است. با این تفاصیل معلوم نیست که بزرگداشت دکتر علوی‌نیا را بتوانیم در روز دوشنبه برگزار کنیم. اگر فردا مراسم خاکسپاری دکتر ذاکرزاده انجام نشود، دوشنبه را احتمالا می‌باید به مراسم خاکسپاری او اختصاص دهیم. دانشجویان و همکاران اداری دانشگاه امروز همدلی و همدردی بسیاری کردند. هرگز گمان نمی‌کردم «مرگ» در محیطی عمومی بتواند این‌قدر دردناک باشد. به همه‌ی آنان تسلیت می‌گویم و برای دکتر ابوالقاسم ذاکرزاده‌ی عزیز از خداوند منان مغفرت و شادی روان و برای خانواده‌ی محترمش صبر و اجر طلب می‌کنم. آمین. text/html شنبه، ۲ آذر ۱۳۸۷ 2:55 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=257 امروز صبح رفتم دربند و بعد از سالها یکسره تا شیرپلا رفتم، چون تنها نبودم. با دایی‌ام قرار گذاشته بودم. دومین بار بود که در این یکی دوماه با هم کوه می‌رفتیم. یک ماه پیش رفتیم درکه و تا پلنگ‌چال یکسره رفتیم. اصلاً گمان نمی‌کردم طاقت این همه پیاده‌روی و کوه‌پیمایی را داشته باشد — یکی دو سالی از من بزرگتر است. اما خوب آمد و اصلا به روی خودش هم نیاورد. من هم پا به پایش رفتم. ۷ صبح قرار داشتیم. منتظر نشدم تا زنگ بزند. به موقع رفتم بیرون تا معطل کفش پوشیدن من نشود. هواعالی بود. آسفالتها از باران دیشب خیس بود و نم هوا تنفس را لذت‌بخش می‌کرد. چنددقیقه‌ای ایستادم و محو خیابان و هوا شدم. دوربین را در آوردم تا ثبت لحظات خوش امروز را از همان خیابان جلو خانه آغاز کنم. ساعت ۷:۰۵ بود که رسید. راه که افتادیم، پرسید: کجا بریم. گفتم: دربند. بار پیش درکه رفتیم. اگر موافقی هربار یک جا بریم. روی همین نوار حرکت کنیم. بعد می‌ریم «کلک‌چال» و بعد هم «دارآباد». موافقت کرد. سر راه نان سنگکی گرفتیم و ساعت از ۷:۳۰ گذشته بود که به دربند رسیدیم. دو طرف خیابان از میدان پایین دربند تا بالا تقریباً پر بود. تا بالا رفتیم. جایی نبود. پایین آمدیم و در راه برگشت از دربند، جایی نزدیک به پایان خیابان یکطرفه‌ ماشین را پارک کردیم. راه که افتادیم هوا داشت آفتاب می‌شد. اما هرچه بالاتر رفتیم هوا سردتر و ابری‌تر شد. گهگاه بارانی هم می‌گرفت. دائم نگران بودم که نکند مجبور شویم از نیمه‌راه برگردیم. اما دایی جان مشتاق و صبور و ماجراجو بود. این چنین بود که در مه و باران تا شیرپلا رفتیم. به شیر پلا که رسیدیم هوا آفتابی شده بود. ساعت از ۴ گذشته بود که به خانه بازگشتیم. (امشب یک ۹ تایی عکس از امروز گذاشته‌ام. اگر خدا بخواهد، فردا یک ۳۰ تای دیگر باز اضافه می‌کنم). text/html سه شنبه، ۲۸ آبان ۱۳۸۷ 8:16 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=256 text/html جمعه، ۲۴ آبان ۱۳۸۷ 10:32 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=255 یادداشت بی‌ارزش یک دانشجوی فلسفه که در مهرماه ٨٧، به دلیل عقاید مذهبی‌اش، از دانشگاه شهید بهشتی اخراج شد: جمعه ۱۷ آبان ساعت ۵ بعد از ظهر است. غروب دلگیر یک روز جمعه. هوا کم کم تاریک می شود. و چیزی سرد و سیاه که در هوا موج می زند... جمعه‌ای است با تصویری محو از زنی با چشمهای سبز که گفت: «حق نداری بیایی. گفته‌اند دیگر نمی‌توانی بیایی. دست من نیست. متأسفم. کاری نمی‌توانم برایت بکنم». جمعه‌ای است با تصویری از یک بعد از ظهر یکشنبه. و زنی که گفت: «خانم، وظیفۀ من نیست. نمی‌توانم کارنامه‌تان را برایتان مهر بزنم. در حیطۀ وظایف کاری من نیست. متأسفم». و چشمهایی که در آن روز یکشنبه تار شدند، و شاید داشتند تار می شدند... تصویری از مردی که روزی، شاید چند هفته قبل، با نگاهی ثابت، سرد و بی‌رحم گفت: «آقای فلانی جلسه دارند. شما نمی‌توانید به اتاقشان بروید. من وظیفه دارم که ..... نخیر خانم. سازمان سنجش مسئول ورود دانشجوهاست. خودش هم می‌تواند هر وقت خواست آنها را اخراج کند...» مردی که یکسره گفت و گفت.... تا اشکها، اشکهای واقعی دختر ٢٠ سالۀ رو به رویش، او را ملتفت کردند که قضیه جدیتر از اینهاست، که بحث نقص مدارک و اشتباهاتی در کنکور و غیره نیست. که کسی که رو به روی او ایستاده است یک «انسان» است. که این انسان در «رنج» است. زندگیی که وارونه شد. و دستی نامرئی که سر رسید، مثل خاطره ای در کودکی، سالها قبل: وقتی دستی در صبح یک روز سرد زمستانی لحافت را پس می زد: «شهرزاد، مدرسه‌ات دیر شد»، یا مثل وقتی که وسایل ساختمان بازی را روی فرش پهن کرده بودی و پسرکی، از آنهایی که چشمهایشان برق می‌زند، فرش را از زیرت می‌کشید، پایی لگوها را به هم می‌ریخت، و خانۀ «زنان کوچک»ات را خراب می‌کرد. دستی سر رسید و در یک چشم به هم زدن، دیگر هیچ چیز نبود. چیزی جز ویرانی، نابودی، آشفتگی،.... دست کارش را تمام کرد و رفت. و من هنوز اینجایم. دارم به لگوهای ویران شده‌ام، به خانۀ شکستۀ «زنان کوچک»ام، به جای لحاف روی پیراهنم نگاه می‌کنم. دست مدتهاست که رفته. ویران کرد و رفت. و من هنوز در حسرت خانۀ کوچکم، لحاف گرمم، و شاید دستهای مهربانی هستم که به کمکم بیایند. که خانه‌ام را دوباره برایم بسازند. که گرمم کنند. روزها می‌گذرند. و هوا سردتر و سردتر می شود. و من نمی‌خواهم بپذیرم، که باید بلند شد، آرام ، آرام... و در هوای سرد رفت. من کنار ساختمان ویرانم، در آرزوی لحاف گرمم، نشسته‌ام. و دنیا سردتر و سردتر و تاریکتر و تاریکتر می شود... text/html سه شنبه، ۱۴ آبان ۱۳۸۷ 1:24 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=254 دوشنبه‌ی قبل در کلاس ساعت ۸ صبح داشتم به همراه دانشجویان متنی انگلیسی را می‌خواندم که دیدم دوتن از دانشجویان بی‌آنکه متنی در پیش روی خود گذاشته باشند به من زل زده‌اند و دست به سینه نشسته‌اند. پرسیدم: «متن‌تان را به همراه نیاورده‌اید!» یکی از آنان گفت: «ما اخراج شده‌ایم. برای خداحافظی آمده‌ایم». بی‌اختیار پرسیدم: «چرا؟» و او گفت: «چی چرا؟ چرا اخراج شده‌ایم؟» شاید تعجب کرده بود که چرا چنین پرسشی کرده‌ام. مگر نمی‌دانم. می‌خواست توضیح بدهد که نگذاشتم ادامه دهد. گفتم: «خب، باشه ... مهم نیست». می‌دانستم. اما وقتی آنان را در کلاس دیدم با خودم اندیشیده بودم که شاید مسأله به خوبی و خوشی تمام شده است. همین بود که تردید کرده بودم. کلاس که تمام شد آن که مسن‌تر بود جلو آمد و گفت ما اخراج شده‌ایم، چون بهایی هستیم. فقط می‌خواستیم بگوییم که دلیل اخراج ما اعتقادات دینی بوده است و نه فساد اخلاقی. text/html پنجشنبه، ۹ آبان ۱۳۸۷ 1:04 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=253 سالهای تحصیلی دیگر آن رازآمیزی و افسونگری خود را برایم از دست داده‌اند. نمی‌دانم چرا هرچه می‌گذرد علاقه و کششم نسبت به این محیط روز به روز کمتر می‌شود. از کارم و از زندگی‌ام متنفرم. این روزها دارم با خودم حساب می‌کنم چندسال دیگر می‌توانم خودم را بازنشسته کنم. اگر تا سه سال دیگر، غیر از امسال، قوانین به همین وضع باشد، ۲۵ ساله خواهم شد. و می‌توانم بازنشسته شوم. در خیال شروع یک زندگی تازه هستم. کاری دیگر، شهری دیگر، شاید هم کشوری دیگر. بهتر بود چندسال پیش این کار را می‌کردم و قید همه‌چیز را می‌زدم. خب، نکردم. حالا، مهم نیست. چندسال دیگر هم صبر می‌کنم. از ابتدای سال تحصیلی به این صندلی که می‌نگرم جای خالی‌اش را احساس می‌کنم. شاد و سرحال بود و هرگز از چهره‌اش به راز درونش پی نمی‌بردی. همیشه می‌خندید. برای همین بود که این رباعی خیام را در زیر شیشه میزش گذاشته بود. گاهی که می‌دیدمش می‌فهمیدم که دیشب یادداشت مرا خوانده است. همیشه به یاد من بود. یادش می‌کنم.   text/html جمعه، ۱۹ مهر ۱۳۸۷ 12:04 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=252 آنچه «جهان مدرن» نامیده می‌شود برای همۀ انسانهای این کرۀ خاکی «نور» و «شادی» و «نیکبختی» و «آزادی» و «رفاه» و برخورداری از «کرامت» انسانی و «حقوق مدنی» را به همراه نداشت. بخش بزرگی از جهان قرن بیستم، به‌ويژه اروپا، شاهد بی‌سابقه‌ترین جنایتهایی بود که تا آن روزگار در تاریخ بشر دیده یا شنیده شده بود. شاید از همین رو بود که در نزد برخی از بزرگترین روشنفکران اروپایی قرن بیستم شاهد تعابیری همچون «تاریکی» برای این دوره بودیم. در این میان کشورهایی همچون روسیه و آلمان و اسپانیا و ایتالیا، در سالهای قبل از جنگ جهانی دوم، و کشورهای اروپای شرقی و روسیه در فردای بعد از جنگ، بیشترین سهم را از این «تاریکی» و گسترش آن داشتند. و البته این «تاریکی» بیشترین قربانی را نیز از میان «روشنفکران» گرفت، روشنفکرانی که شاید خود زمانی بی‌هیچ آینده‌نگری، و به نام «ایدئولوژی»، در برقراری این «تاریکی» سخت از جان و دل کوشیده بودند. text/html چهارشنبه، ۳ مهر ۱۳۸۷ 12:32 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=251 سینما هنری ترکیبی است. در این هنر صدا و تصویر، رنگها و اشکال، نور و تاریکی، مکان و زمان، حرکت و سکون، و سرانجام، و نه کمتر از بقیه، کلمات از عناصر سازنده‌اند. هر کدام از این عناصر می‌توانند نشانه‌هایی حامل معنا باشند. معانی وقتی در اختیار مخاطب قرار می‌گیرند و برای او مفهوم می‌شوند که در سپهر یا جهان مشترکی بیان شده باشند که برای گوینده/مؤلف و شنونده/مخاطب آشنا و در دسترس باشند. این سپهر مشترک است که جهان فرهنگی گوینده/مؤلف و شنونده/مخاطب را می‌سازد. از آنجا که جهانهای فرهنگی متعدد و مختلفی وجود دارد، با زبانها و نشانه‌ها و معانی متفاوت، در انتقال معنای هرنشانه از یک جهان فرهنگی به جهان فرهنگی دیگر ممکن است نوعی دگردیسی و کژی و کاستی روی دهد. وظیفۀ ناقد در مقام تأویل‌کننده و مفسر آثار هنری این است که پلی باشد میان جهان فرهنگی مؤلف و جهان فرهنگی مخاطب برای ایجاد جهان مشترکی که شاید همواره آشنا و در دسترس نباشد. هنگامی که این جهانهای فرهنگی تفاوتهای زبانی و تاریخی و اجتماعی بسیاری داشته باشند و بیگانه از یکدیگر نیز باشند، این وظیفه البته دشوارتر خواهد شد، چون ناقد در مقام تأویل‌کننده و مفسر باید قادر باشد آنچه را «مطلقاً دیگر» است به چیزی مأنوس و آشنا و مفهوم در زیست‌جهان مخاطب خود تبدیل کند. بخشی از این کار باید به روشن کردن و مشخص کردن معنای «کلمات» و «نشانه‌»هایی اختصاص یابد که برای فهم متن مؤلف ضروری است، اگر کلمات و نشانه‌ها معانی دلبخواهی نداشته باشند و در سپهر خصوصی باقی نمانند. برای بحث از فیلم «شهسوار سیاه» ناگزیر بوده‌ام ابتدا به روشن کردن برخی مفاهیم اساسی و کلیدی زبانی بپردازم که ممکن است برای خواننده ناآشنا بوده باشد. شاید خوانندگانی با همۀ این مفاهیم آشنا بوده‌اند. از آنان برای تکرار مکررات پوزش می‌طلبم. آنان می‌توانند «درآمد» را نخوانند. text/html دوشنبه، ۱۸ شهريور ۱۳۸۷ 9:01 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=250 «جلال» مشهورترین نویسنده و روشنفکر دهه‌های ۴۰ و ۵۰ ایران بود. از همین رو بود که لزومی نداشت کسی نام او را کامل بگوید. انگار «جلال» فقط او بود، همان طور که سالها بعد، «دکتر» هم گویی فقط «شریعتی» بود. اما این مرد واقعاً که بود؟ نویسنده، مترجم، محققق، روشنفکر، مبارز، چریک، کمونیست، سوسیالیست، ملی، متدین، بی‌دین، هُرهُری.... شاید او همۀ اینها بود و شاید هم واقعاً هیچ کدام نبود، چنانکه امروز بسیاری می‌خواهند بگویند. اما او هرکه بود و هرکه شد، سنگی را برگرداند که دیگر کسی نمی‌تواند آن را به جای اولش برگرداند. شاید خودش هم هیچ تصوری از تأثیرش نداشت و شاید به فکرش هم خطور نمی‌کرد که اگر ۱۰ یا ۲۰ سال دیگر زنده می‌بود چه چیزهای شگفتی در این جهان می‌دید. شاید بهترین تقدیر برای آدمهایی مانند او و شریعتی همین بود که به ۵۰ سالگی هم نرسند. «روشنفکر»ی شغل نیست، همان‌طور که آموزگاری یا نویسندگی می‌تواند شغل باشد. بنابراین، در «روشنفکر» نامیدن کسی گاهی نمی‌توان پی برد که به‌راستی مقصود چیست. اما برای کسانی مانند جلال، یا سارتر و سعید، شاید نتوان کلمه‌ای توصیفی‌تر از همین «روشنفکر» یافت. بلی، جلال روشنفکر بود و برای همین خیلی دلش می‌خواست بداند که روشنفکر کیست؟ و شاید برای اینکه خیلی زور زده بود تا روشنفکر باشد. مردی که می‌خواست از همه‌چیز سر در بیاورد، مردی که می‌خواست همه چیز را بداند. مردی که می‌خواست «رهبر» باشد، مردی که می توانست «رهبر» باشد، چون خوب می‌توانست همه را دور خودش جمع کند. شاید برای همین بود که تکیه کلامش «رئیس» بود. جلال خواه و ناخواه امروز بخشی از تاریخ فکری این سرزمین است. شاید تندخو و عصبی بود. شاید شتاب زده و گستاخ بود. شاید بدزبان و هتاک بود. شاید ویرانگر و نابود‌کننده بود. شاید بیگانه و غریب بود. شاید همۀ اینها و خیلی چیزهای دیگر نیز بود. اما بالاخره جلال بود. ۴۰ سال از مرگ او گذشته است. اما کسی همتای او نبوده است. کسی دل شیر نداشته است. به نظر می‌آید که جلال «شیردل» بود. شاید همین بود که او را «رهبر» روشنفکری می‌کرد. شاید روشنفکران به «رهبر» نیاز داشتند وشاید تمام این شور و شرها برای «رهبر» شدن بود. و مگر به دست نیاورد؟ * به یاد چهل و یکمین سال درگذشت جلال آل احمد (۱۳۴۶-۱۳۰۲)، روزنامه سرمایه، دوشنبه، ۱۸ شهریور ۱۳۸۷، ش ۸۲۷، ص ۲۴. text/html دوشنبه، ۱۸ شهريور ۱۳۸۷ 3:23 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=249 امروز بعد از مدتها به اینترنت پرسرعت دست یافتم و توانستم بسیاری از فایلهای سنگینی را که دوستان هنرمند و خوش‌ذوقم و البته نادیده‌ام برایم می‌فرستند از درون صندوق به درون رایانه‌ام منتقل کنم. از م. ح. و پ. ل. که هردو نقاشان هنرمندی هستند، به‌ويژه، بابت پاورپوینتهای زیبایی که برایم می‌فرستند، سپاسگزارم. در میان یکی از این نامه‌ها که چندان پرحجم نبود، اما لای بقیه گیر کرده بود، سخنان حکیمانۀ زیبایی بود که سخت به دلم نشست: در زندگی به نقطه‌ای می‌رسی که پی می‌بری: چه کسی برایت اهمیت دارد، چه کسی هرگز اهمیت نداشته است، چه کسی از این پس اهمیت نخواهد داشت .... و چه کسی همیشه اهمیت خواهد داشت. بنا براین، نگران کسانی که در گذشته‌ات بوده‌اند نباش، حتماً دلیلی وجود دارد که آنان نتوانستند ترا تا آینده‌ات همراهی کنند. گاهی ما تنها زمانی به معنای یک دوستی واقعی پی می‌بریم که دیگر بسیار دیر شده است. بنابراین، از آنجايی که من دلم نمی‌خواهد بگذارم چنین اتفاقی رخ دهد، ریسمان ترا به قلبم گره میزنم تا هرگز از دستت ندهم. گاهی به اندازه‌ای در گیر این مسئله می‌شویم که چه کسی درست و چه کسی غلط می‌گوید که از یاد می‌بریم درست و غلط چیست؟ گاهی اوقات به‌قدری به زندگی و مسائل خود مشغول می‌شویم که ممکن است حتی توجه نکنیم که اجازه داده‌ایم دوستان‌مان از دستمان بروند. دوستان انسان مانند بادکنک هستند، اگر بگذاری از دستت بروند، دیگر ممکن است نتوانی دوباره بدست‌شان آوری. هرگاه برای بار دوم فرصتی در برابرت قرار گرفت، آن را با هردو دست بقاپ، و اگر آن فرصت زندگی‌ات را عوض می‌کند بگذار عوض کند. همین. text/html جمعه، ۱۵ شهريور ۱۳۸۷ 7:48 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=248 دارم پوست می‌اندازم. از چهارشنبه‌شب وقتی وارد سونای بخار شدم ریزش پوستم شروع شد. ابتدا از سر شانه‌هایم شروع شد، و رفته رفته سوزش نه چندان شدیدی را در آنجا حس کردم؛ در هنگام خشک کردن خودم سعی می‌کردم هوله روی پوستم کشیده نشود. هنوز آثار سفر از روی پوستم پاک نشده است، حتی در عکسی هم که در مهمانی شنبه‌شب گرفتم پیدا بود که آفتاب‌خورده‌ام. اما این تمامش نیست. نه، واقعاً. دارم به دورانی دیگر قدم می‌گذارم. شاید برمی‌گردم به همان حال و هوایی که در سالهای دور داشتم. شاید این تجربۀ دهساله دیگر به پایان خودش نزدیک شده است. به هر حال، دیگر خواهم شد. پوست خواهم انداخت. مطمئنم. text/html يكشنبه، ۳ شهريور ۱۳۸۷ 10:17 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=247 دوستان عزیزی با نام و نشان واقعی مرا به حلقه‌های دوستانۀ خود در سایتهای مختلف مانند «یاری»، «گودریدر»، «فلیکستر» و .... دعوت می‌کنند. اما من متأسفم که نمی‌توانم به درخواست این دوستان جواب دهم. من از نظر اتصال به اینترنت در تنگنایم، چون خط تلفنم «پی سی ام» است و بیش از ۲۶ کیلو بایت بیشتر کشش ندارد، تازه این هم به لطف اولیای «سرور» دانشگاه هر روز گلوگاهش تنگتر می‌شود و جز در ساعاتی از روز حتی نمی‌شود یک ای میل گرفت. نیم ساعت طول می‌کشد تا من صندوقم را فقط ببینم. مسنجرها هم تقریباً در اکثر اوقات باز نمی‌شوند. باری، به دلیل نارسایی خط تلفنم از ADSL نیز نمی‌توانم استفاده کنم و هربار اتصال به اینترنت برایم مصائبی دارد که ترجیح می‌دهم از آن صرف نظر کنم و به فرسودگی روان و اعصابم یاری نکنم. تغییر محل مسکونی و در نتیجه تغییر خط تلفن نیز در حال حاضر برایم مقدور نیست. بنابراین، از همۀ دوستان تقاضا دارم مرا به هیچ «انجمن» اینترنتی دعوت نکنند، به مسنجرها اضافه نکنند و آفلاین برایم نفرستند. از همۀ دوستانی که پاسخی دریافت نکرده‌اند و چندبار این دعوتها را انجام داده‌اند صمیمانه پوزش می‌خواهم. text/html يكشنبه، ۲۷ مرداد ۱۳۸۷ 2:12 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=246 یک هفته‌ای سفر بودم. هرگز فکر اتصال به اینترنت را به ذهنم راه ندادم و فراموش کردم همه‌چیز و همه‌کس را. تمام این تابستان به تدارک سفر گذشت. در واقع، می‌باید اواخر این هفته به یک سفر دانشگاهی مفت و مجانی در آن سوی آبها می‌رفتم، دست کم یک هفته‌ای مجانی بود، اما تصمیم داشتم دو سه هفته‌ای هم خودم بگردم. فرصت پیش‌بینی‌نشده‌ای بود. اما نگذاشتند. من هم بیکار ننشستم و بالاخره به وعده‌ای که به خودم برای امسال داده بودم عمل کردم و زدم به آب. «آب» برای متولد تیر حیاتی است. بد نبود. خیلی خوش نگذشت، چون تجربۀ کمی داشتم. اما برایم بسیار درسها داشت: دربارۀ خودم و دربارۀ جهان. در نخستین روز بازگشت، وقتی خواندم که فریدون فاطمی، سرویراستار نشر مرکز و مترجم، مرده است بُهتم زد. مرد نازنینی بود. گشاده‌رو و خندان بود و مانند همۀ اهل فرهنگ زجردیده و رنج‌کشیده. رحمت خدا بر او باد. مرگ مهرداد فخیمی، فیلمبردار «غریبه و مه» بیضایی، نیز مایۀ تأسف بود. فیلمبرداری‌های درخشان او در سالهای دهۀ ۵۰ حادثه‌ای در سینمای ايران بود. قبل از سفر نیز خبر درگذشت محمد مهدی فولادوند، پدر دوست نازنینم حامد فولادوند را خوانده بودم. برای همۀ آنها شادی ابدی آرزو می‌کنمو به بازماندگان‌شان تسلیت می‌گویم. text/html چهارشنبه، ۹ مرداد ۱۳۸۷ 2:53 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=245 دربارۀ عکس: پلیس نیروهای کمونیست را در برابر دیدگان سربازان کومینتانگ اعدام می‌کند، پیش از آنکه شانگهای در ۲۵ مه به دست سربازان مائو بیفتد. خیابانهای شهر سراسر صحنۀ قتلهای دیوانه‌واری بود که به دست ملی‌گرایان انجام می‌شد. با فرا رسیدن پاییز ۱۹۴۹ مبارزۀ کومینتانگ در جنگ داخلی به متفرق کردن آخرین گروههای مقاومت کاهش یافت. اغلب سربازان شیانگ کای – شک در حالی به جزیرۀ فورموسا (تایوان امروزی) گریختند که بیشتر اندوختۀ طلای کشور و نیز ادوات دریایی و هوایی ارتش را با خودشان بردند. در واقع، این مسأله راه را برای مائو هموار کرد تا تولد جمهوری خلق چین را در یکم اکتبر ۱۹۴۹ اعلام کند. عکس فوق برگرفته از مجموعۀ «عکس قرن» است.٭ ٭ توضیح دربارۀ عکس از دبیر بخش «شهروند امروز» است. من در حالی دربارۀ این عکس این مطلب را نوشتم که این چیزها را درباره‌اش نمی‌دانستم. ضرب‌المثلی چینی می‌گوید: «یک تصویر گویاتر از هزار کلمه است». در این سخن بی‌شک حقیقتی هست. پس چه نیازی هست درباره‌ تصویری که گویاتر از هزار کلمه است ششصد کلمه نوشته شود؟ شاید برای اینکه تصویر فقط می‌نمایاند، هرچند گویا، اما تحلیل نمی‌کند. شاید تصویرها را باید به مفاهیم تبدیل کرد و مفاهیم را باید به دست اندیشه‌ها سپرد تا بگویند چرا چنین می‌شود که شده است، آیا اجتناب‌پذیر بود يا اجتناب‌‌ناپذیر؟ اما این تصویر چه می‌گوید؟ این تصویر را به سه سطح یا لایه می‌توانیم تقسیم کنیم: (۱) جلویی؛ (۲) میانی؛ (۳) پشتی. در نزدیکترین لایه به ما (۱) جلاد و محکومان قرار دارند. سپس (۲) حامیان جلاد که با لباسی متمایز از او، اما همچون او با لباسی همنواخت و تیره‌تر؛ و سرانجام (۳) «نظارگان تماشا»، خیل مردمان، انبوه و در هم فشرده، ترسیده و مبهوت، نظاره‌گر آنچه در شُرف وقوع است. اما همه‌ اینها در کجا رخ می‌دهد؟ عناصری دیگر در این تصویر هست که به ما بگوید: آسفالت کف خیابان، کامیون پارک‌شده در کنار خیابان، ساختمانی با در بزرگ و ستونها و راهروها. ساختمانی عمومی است. مدرسه عالی یا دانشگاهی. و اما پرسش. چه کسی یا چه چیزی این حق را به کس یا کسانی داده است که دست کسانی را از پشت ببندند و بی‌دفاع به آنان شلیک کنند؟ چه کس یا کسانی به اندکی از افراد این حق را داده است که انبوهی را به پشت دیوارها برانند تا تماشاگر بی‌اختیار مرگ همقطاران خود باشند؟ به دستها بنگریم؟ آنان که لباسی یکرنگ به تن دارند هرکدام تفنگی در دست دارند. جلاد نیز هفت تیری در دست دارد. قربانیان دست‌بسته و بی‌دفاع‌اند و انبوه مردمان تماشاگر نیز. نه دادگاهی است و نه هیئت منصفه‌ای. هرآنکه در خیابان است محکوم است. شاید اکنون بتوان فهمید که چرا مائو تسه تونگ گفته بود: «قدرت از لوله‌ تفنگ می‌روید». این سخن شاید گاهی درست بنماید، آن‌گاه که ستمدیدگان تفنگ به دست می‌گیرند تا دیگر کسی نتواند دستهایشان را از پشت ببندد و به سرهایشان شلیک کند، تا دیگر کسی نتواند آنان را به عقب براند تا تماشاگر باشند. اما اگر این دور باطل همچنان ادامه یابد، چنانکه گاهی به نظر می‌آید تمامی تاریخ بشر همچنان در این دور باطل است، آن‌گاه بعید می‌نماید که در تمامی تاریخ تمدن بشری چیزی وجود داشته باشد که بتواند با آیین جوانمردی اعصار کهن برابری کند: روزگاری که هر انسان آزاد برای خود اسبی و شمشیری داشت.٭٭ ٭٭ شهروند امروز، يکشنبه ۹ تیر، ۸۷ text/html جمعه، ۴ مرداد ۱۳۸۷ 4:27 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=244 دکتر علوی‌نیا صبح پنجشنبه در قطعۀ ۲٥۴ بهشت زهرا به خاک سپرده شد. مجلس ترحیم او در روز شنبه ٥ مرداد ماه، ساعت ۱۴:۳۰ تا ۱۶:۰۰ در مسجد نور، میدان فاطمی، برگزار خواهد شد. text/html چهارشنبه، ۲ مرداد ۱۳۸۷ 7:22 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=243 دکتر سهراب علوی‌نیا، استاد و همکار و هم‌اتاقم، دیروز بر اثر سکتۀ قلبی درگذشت. مهندس علوی‌نیا در سالهای ٦۳ و ٦۴ استاد متون فلسفی (به زبان انگلیسی) ما در دورۀ کارشناسی فلسفۀ دانشگاه تهران بود. در آن زمان او از اعضای هيأت علمی انجمن فلسفه بود. مهندس علوی‌نیا دانش‌آموختۀ دانشکدۀ فنی دانشگاه تهران بود و سالها در شرکت نفت کار کرده بود. اما علاقه‌اش به فلسفه و تصوف راه زندگی او را تغییر داده بود. او در میانۀ دهۀ ٥۰ به انگلستان رفته بود و دورۀ کارشناسی ارشد فلسفۀ فیزیک یا ریاضی را در آنجا به پایان برده بود. اما سپس به دلیل وقوع انقلاب و قطع منابع ارزی به کشور بازگشته بود و دیگر امکان ادامۀ تحصیل نیافته بود. او در سال ٧٥ دوباره به انگلستان بازگشت و رسالۀ دکتری خود را در دانشگاه ویلز انگلستان نوشت. دکتر علوی‌نیا مردی خوش‌ذوق و دوست‌داشتنی و مهربان بود. او از این دنیا دو چیز را پسندیده بود: فلسفۀ تحلیلی و عرفان ابن عربی. در آخرین روزهای همین نیمسال بهاری پیشنهاد کرد که چندروزی با هم به استانبول برویم. چندباری به ترکیه رفته بود و استانبول را دوست داشت. با او موافقت کردم. اما برنامۀ تابستانم به راهی دیگر رفت. رحمت خدا بر او باد. درگذشت او را به خانوادۀ ارجمندش و همکاران و دانشجویان فلسفه و دیگر دوستدارانش تسلیت می‌گویم. برای آشنایی با سوابق و آثارش. پی‌نوشت (۶ مرداد): کارنامۀ علمی و شرح حال دکتر علوی‌نیا به زبان خودش، در روزنامۀ ایران، ١۰ آبان، ١٣٨۴. text/html چهارشنبه، ۲۶ تير ۱۳۸۷ 10:05 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=242 یکی از خصوصیات اروپاییها که همواره تحسین مرا برانگیخته است میل به جست و جو و تجربۀ هرچیز بیگانه و ناشناخته با علاقه و وسواس و آگاهی است. مسلماً، مقصودم این نیست که اروپاییها به‌طور طبیعی ذاتاً مردمانی متفاوت با دیگر مردمان جهان‌اند، چرا که اثبات این امر آسان است که اروپاییها نیز در همۀ اعصار تاریخ خود بدین گونه نبوده‌اند. و البته، اکنون هم نمی‌خواهم بحث کنم که چرا چنین شده‌اند و چگونه باید چنین شد و آیا خوب است چنین بودن یا بد. فقط می‌خواهم یک نمونه از هزاران نمونه‌ای پیش روی شما بگذارم که شاید خود بارها دیده‌اید و شاید این یک را نیز. دوستی عزیز و فرهیخته، چند روز پیش، پیوند به صفحه‌ای را برایم فرستاد که اسلایدشویی بود از عکسهای هنرمندانۀ استادی ایتالیایی در زبان و ادب و فارسی و ایرانگردی مشتاق به ثبت چشم‌اندازهای طبیعی و زندگی سادۀ مردمان این نواحی: عکسهای فرانکو زیپولی را ببینید و صدایش را بشنوید. text/html سه شنبه، ۱۸ تير ۱۳۸۷ 2:59 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=241 پنجشنبه ۶ تیر با دوستم رفتیم به دارآباد. این یکی دو سالی که با هم کوه رفتن را شروع کردیم تقریباً هرهفته به یکی از این چهارتا کوهی که در اطراف‌مان هست می‌رویم: دارآباد، کلک چال (جمشیدیه)، شیرپلا (دربند)، ایستگاه ۵ (توچال) و درکه — و البته یک بار هم رفتیم گلابدره که جای مزخرفی بود و دیگر هرگز حاضر نیستم پایم را آنجا بگذارم. من دوست دارم صبحها و در روزهای تعطیل بروم کوه تا «آدم» و «ازدحام» هم ببینم، اما دوستم صبحها نمی‌تواند زود از خواب بیدار شود، چون شبها را بیدار می‌ماند. اما من، به عکس، اصلا تحمل شب‌زنده‌داری ندارم. من اگر شبی نخوابم، چندبرابر آن در روز هم نمی‌تواند جبرانش کند. من کم می‌خوابم، اما خوب می‌‌خوابم. باری، من برای کوه رفتن و خیلی چیزهای دیگر اصلا نیاز به «پا» ندارم و این جور جاها را به راحتی به تنهایی می‌روم، حتی اگر انگشت‌نما باشم — تنها جایی که خجالت می‌کشم تنها بروم رستورانهای گرانقیمت است، و چقدر دوست دارم بروم و نمی‌روم، اگر اروپا بود حتماً یکی از این اسکورتهای دیپلماتیک روس کرایه می‌کردم! اما دوستم، به عکس، کوه رفتن مجددش را مدیون من است و کم پیش می‌آید که تنها به کوه یا استخر برود. باری، در این مدتی که با هم کوه رفته‌ایم، من خیلی چیزها را از همراهی او به دست آورده‌ام. یکی از آنها رفتن به کوره‌راهها و ماجراجوییهای است که من به‌تنهایی هیچ‌وقت به طرف آنها نمی‌رفتم. و در این کشفها چه لذتی است. پنجشنبه‌ی دوهفته پیش یکی از این راههای تازه را از مسیری ناهموار در پیش گرفتیم و به آبشار کبوترخان رسیدیم. در طی این مسیر نخستین بار من از پایین رفتن از دیواره‌ای عمودی سرباز زدم. چون واقعاً از ارتفاع کمی دچار ترس می‌شوم. در عوض راه طولانیتر و نفس‌گیر‌تری را رفتم که حسابی حالم را گرفت. این دو عکس را در آبشار گرفتیم که البته عکسهای موبایلی خوبی نیست. شاید این هفته یک دوربین خوب و گرانقیمت خریدم. text/html دوشنبه، ۱۷ تير ۱۳۸۷ 12:51 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=240   text/html شنبه، ۲۵ خرداد ۱۳۸۷ 2:58 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=239 این ایتالیا همیشه دل آدم رو خون می‌کنه تا به یک جایی برسه. این بازیکنها انگار نه انگار که هرکدوم آدمی بودند برای خودشون. این تیم اصلا جون نداره بازی کنه. اما بازی بد ایتالیا یک طرف، این گوشه و کنایه‌های فردوسی‌پور هم یک طرف. واقعاً اینا چه جور مفسر فوتبالی‌اند که هیچ اطلاعی از چیزی ندارند و همین طوری به حدس و گمان حرف می‌زنند. ایتالیا چطوری تونسته کانناوارو را بنشونه رو نیمکت، در حالی که او اصلا عضو تیم نیست؟ خب، باج نداده! کار مافیا هم نبوده! یک راه حل قانونی براش پیدا کرده. یکی از فیزیوتراپهای تیم رو گذاشته کنار و کانناوارو به جای او نشسته رو نیمکت. به همین سادگی. این هم مأخذش: Canna to be on Italy bench. text/html شنبه، ۲۵ خرداد ۱۳۸۷ 12:00 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=238 امروز با گوگل جست و جویی می‌کردم که به یک شرح حال جالب توجه از یکی از هموطنان فیلسوف و نقاش‌مان رسیدم: پوران لاشینی. کارشناسی ارشد فلسفه از دانشگاه تهران در سال ۲۰۰۱/ ۱۳۸۰. از سال ۲۰۰۴/۱۳۸۳ به انگلستان و از سال ۲۰۰۶/۱۳۸۵ به امریکا رخت سفر بر بسته است. خوشحالم که نسلی از زنان کشورمان هرطور شده راه خودشان را باز می‌کنند و به آنچه دوست دارند می‌رسند. بیش از همه، اینکه نمی‌گذارند استعدادهايشان نابود شود. خارج از کشور، شاید برای نخستین مهاجران روشنفکر ایرانی، محیطی يأس‌آور و کشنده بود. اما امروز گویا روشنفکران دیگر تقدیر تنهایی و مبارزه برای برخورداری از حق زندگی مستقل را پذیرفته‌اند. دیگر نباید تسلیم يأس شد. باید زندگی کرد. دیگر مهم نیست کجا. وطن آنجاست که آزاری نباشد/کسی را با کسی کاری نباشد. یکی از مینیاتورهای خانم لاشینی، در سال ۲۰۰۷، از آثار راه‌یافته به مسابقه‌ای نهایی درباره‌ی آثار هنرمندان زن امريکا بوده است. تصویری از اثر ایشان را با عنوان «دلشکسته» در زیر می‌بینید. برای ایشان آرزوی شادکامی و موفقیت دارم. text/html جمعه، ۲۴ خرداد ۱۳۸۷ 2:00 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=237 امشب خبردار شدم که خانم دکتر نوشین شاهنده (نویسنده‌ی زن در تفکر نيچه، روشنگران - قصيده‌سرا، چ اول، ۱۳۸۲؛ چ پنجم، ۱۳۸۴؛ و نیز مترجم کتابی از کريستين دوپيزان، شهر زنان، روشنگران، ۱۳۸۵) نیز مدتی است که به اصحاب وب پیوسته‌اند. نمی‌دانم باید به ایشان تبریک بگویم و برایشان آرزوی موفقیت کنم یا به ایشان بگویم که خود را در برابر «باد» قرار ندهند. امیدوارم ایشان اشتباه مرا تکرار نکنند. آدم هرچه بی نام و نشان‌تر باشد راحت‌تر است. باری، نوشته‌ی یکی دو روز پیش ایشان مرا سخت متأثر کرد: دختران دشت، دختران انتظار. خانم شاهنده تحصیلات فلسفی کاملی دارند و زنی خودساخته به معنای واقعی کلمه‌اند، برای ایشان آرزوی موفقیت و شادکامی می‌کنم. text/html پنجشنبه، ۲۳ خرداد ۱۳۸۷ 7:41 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=236 برای هفته‌نامه‌‌ی امروز «اعتماد» چیزی درباره‌ی شریعتی نوشته‌ام. آن را در اینجا نیز منتشر می‌کنم. در چندروز آینده شاید باز چیزهایی درباره‌ی شریعتی نوشتم. text/html سه شنبه، ۲۱ خرداد ۱۳۸۷ 12:05 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=235 دوست دارم امشب ایتالیا برنده باشه و پينتوریکو یا تونی یکی دوتا گل بزنند. همین. text/html شنبه، ۱۸ خرداد ۱۳۸۷ 2:41 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=234 نادر ابراهیمی نویسنده‌ی محبوب سالهای نوجوانی ما بود. می‌گویم «ما»، چون من و دیگر همکلاسانم در دوره‌های آغازین و پایانی دبیرستان، در سالهای آغازین دهه‌ی ۵۰، همگی خواننده‌ی کتابهايش بودیم. کتابهایش را به یکدیگر قرض می‌دادیم، نایابهایش را پیدا می‌کردیم و در کلاسهای ادبیات و نوشتن انشا از شیوه‌ی نویسندگی‌اش تقلید می‌کردیم. اما مسلماً او نمی‌توانست نویسنده‌ی همه‌ی عمر من باشد. با قدم گذاشتن به سالهای جوانی چندان طولی نکشید که فقط از نوشته‌های او خاطره‌ای برایم باقی ماند. خاطره‌ای شیرین. سال ۵۹–۵۸، در درکه زندگی می‌کردم. هرجمعه صبح، وقتی حدود ۸ صبح راه «پلنگ‌چال» را در پیش می‌گرفتم، نادر ابراهیمی را می‌دیدم که تنها از کوه برمی‌گشت. معلوم بود که کوهنوردی حرفه‌ای است. سلامش می‌کردم و او با خنده‌ای پاسخ می‌گفت. هنوز هم، البته گاهی، وقتی نویسنده‌ یا هنرمندی را می‌بینم که دوستش دارم بی‌اختیار سلامش می‌کنم. چیزی که گاهی در این شهر سخت دهاتی می‌نماید. انقلاب همه‌ی رشته‌های فکری مرا [یا ما را] با نسل بزرگتر از خودم گسست، دیگر نه شعر، نه داستان، نه نمایشنامه، نه سینما، نه ترجمه، نمی‌توانست تصویری از وضعیت معاصر کشورم به من بدهد. خلئی دهشتناک بود. يأسی مطلق. تنهایی سرنوشت ما شده بود. در آن سالها فقط می‌توانستی بپرسی کی کجاست، مرده است یا زنده، کدام کشور است، چه می‌کند، خانو‌اده‌اش چطور است، از هم پاشید، خودکشی کرد ... دیگر کسی به هیچ چیز نیندیشید. یاد گرفتیم به هیچ چیز نیندیشیم. روزگار «روشنفکران» سپری شده بود. روزگار «دکانداری» رسیده بود. روشنفکرانی که گرانترین بها را برای «سقوط» نظام قدیم پرداخته بودند. بعد از سقوط نیز بهایی بس گرانتر برای «تحکیم» نظام تازه پرداختند. دهه‌ی ۴۰ و ۵۰ عصر طلایی فرهنگ و ادبیات ما بعد از مشروطیت بود. اکنون سی سال از انقلاب گذشته است. کجاست ادبیات و فرهنگ‌مان؟ حتی بزرگترین نویسندگان‌مان نیز نتوانستند بعد از انقلاب چیزی همسنگ آثار گذشته‌ی خود پدید آورند. باری، نادر ابراهیمی بسیار تلاش کرد برپا و استوار بماند. بسیار نوشت و بسیار کوشید. همین برای بودن کافی است. يادش گرامی باد.چند سالی پیش یکی دو داستان از او را در سایت قدیم آوردم: دعوت به شراب کهنه؛ کوی، کوی دانشگاه text/html پنجشنبه، ۱۶ خرداد ۱۳۸۷ 3:35 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=233 از بخت‌یاری‌ها و عظمتهای مترجم یکی همین است که کاشف فروتن جانهای بزرگی باشد که در سرزمینهای دوردست می‌زیند. زنده‌یاد احمد میرعلایی از زمره‌ی همین بخت‌یاران و کاشفان فروتن بود که سه نویسنده‌ی بزرگ جهانی را به ما شناساند: بورخس، پاز، کوندرا. شادروان میرعلایی با ترجمه‌ی مجموعه‌های «الف و داستانهای دیگر» و «ویرانه‌های مدور» و «مرگ و پرگار» در سالهای آغازین دهه‌ی ۵۰ خدمتی بزرگ به ادبیات کشورش انجام داد. میرعلایی در همان سالها از دو دفتر نخست ترجمه‌‌های بورخس مجموعه‌ای در یک جلد منتشر کرد که «هزارتوهای بورخس» نام گرفت و زنده‌یاد هوشنگ گلشیری نیز مقدمه‌ای بر آن نوشت. اما، از بخت نامساعد روزگار، میرعلایی در سالهای بعد به سراغ دیگران رفت و اهتمامی به ترجمه‌ی همه‌ی آثار بورخس نکرد. او بر این اعتقاد بود که همه‌ی کارها را خودش نباید انجام دهد. او می‌یافت و می‌گذاشت برای دیگران. اما چه بد کرد. در این جور مواقع می‌باید خودخواه بود. و، اما بعد، آدم می‌باید بسیار بخت‌یار باشد تا در نخستین سالهای جوانی خورخه لوئیس بورخس را همدم خود بیابد. برای من بورخس نشانه‌ای از «بازگشت به خویشتن» بود. بازگشتی که در همه جا مشهود بود. فقط آل احمد و شریعتی نبودند که از «بازگشت به خویشتن» سخن می‌گفتند. «ملکوت» بهرام صادقی و معصومهای گلشیری و «بره‌ی گمشده‌ی راعی» او نیز از این حس سرشار بودند. گویی شرقشناسی و رویکرد به مضامین شرقی در نویسندگان اروپایی و امریکای لاتین می‌توانست حسی از اعتماد به نفس به آدم ببخشد. حسی که می‌پنداشت مدتها از دست داده است. باری، قصه‌ی زیر را از مجموعه‌ی «باغ گذرگاههای هزارپیچ: الف، ویرانه‌های مدور، مرگ و پرگار»، برگزیده‌ام که عنوان کلی داستانهای بازگفته را دارد و در ذیل آن بورخس چهار داستان برای ما می‌گوید: «جادوگر مردود»، «مرگ یک فقیه»، «آیینه‌ای از مرکب» و «تالار تندیسها» و «حکایت آن دوتن که خواب دیدند». «جادوگر مردود» در آن سالها برای من از این جهت بسیار جذاب بود که در همان سالهای دوره‌ی دبیرستان داستانی درباره‌ی شیخ بهایی و پیر پالان‌دوز شنیده بودم. شیخ بهایی در مواجهه‌ای که با پیر پالان‌دوز و درخواست آموزش علم کیمیا از وی دارد در آزمونی رؤیایی شکست می‌خورد و پیر به او نشان می‌دهد که او مردی نیست که وقتی به قدرت رسید بتواند به عهد خود وفا کند. این داستان را با همان مضمون اکنون از زبان بورخس می‌خوانیم.           text/html يكشنبه، ۱۲ خرداد ۱۳۸۷ 2:33 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=232 دیدن چهره‌ی کارگردان و بازیگر فقید سیدنی پولاک/پالک در فیلم دیشب «سینما ۴»، «مایکل کلیتون» (۲۰۰۷)، بر آنم داشت که یادی از این مرد بکنم، مردی که لحظات شیرینی را با فیلمهایش نصیبم کرده است. فیلمهای پولاک را بسیار دوست داشته‌ام، چون ساده و روان است، بازیهای خوبی دارد و موضوعاتش معاصر و سیاسی است، حتی گاهی به نظر می‌آید «متعهد» است — شاید گاهی بتوان گفت که کوستا گاوراس امریکاست. اما، در این ده پانزده‌ سال اخیر، فیلمی از او را که بسیار دوست داشته‌ام «هاوانا» (۱۹۹۰) است. خب «هاوانا» یک «کازابلانکا»ی اانقلابی در آغاز دهه‌ی ۹۰ است. و من هم چون خودم ذاتاً «رومانتیک» هستم و «رومنس» هم دوست دارم و «رومنس» هم دارم و «انقلابی» هم بوده‌ام و هنوز هم گاهی هستم این فیلم برایم سرمستی همیشگی است. text/html يكشنبه، ۵ خرداد ۱۳۸۷ 10:24 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=231 جنایت و اعمال تبهکارانه چیزی نیست که منحصر به افراد و گروهها و اقوام و ملتهایی خاص باشد يا تنها در دوره‌هایی خاص از تاریخ وجود داشته باشد. با این همه، چیزی وجود دارد که در میان این افراد و گروهها تفاوت به وجود می‌آورد. انگیزه‌ها و اهداف و آیین و اخلاق از جمله‌‌ی اینهاست. «مافیا» از آن دسته گروههای تبهکاری است که نامش امروز تنها نمودگار تبهکاری سازمان‌یافته در زمینه‌‌ی جرمهایی همچون باجگیری و قمار یا مواد مخدر نیست بلکه نمودگار نفوذ گروههای تبهکار یا پرنفوذ در سیاست و اقتصاد و هنر و ورزش و حتی دین نیز هست. بدین ترتیب، شاید بتوان گفت که گاهی حتی «مافیا» نه یک واقعیت بلکه اسطوره‌ای باشد برای اعتقاد به وجود گروههایی پرنفوذ در سیاست و اقتصاد و صنعت فرهنگ و ورزش حرفه‌ای یا هرجایی که پای پول و قدرت در میان باشد («نظریه‌ی توطئه»)، و بنابراین، هدف از آن شاید گاهی بیشتر تلقین ناتوانی به انسان عامی باشد تا به مقابله با چنین گروههای قاهر و قدرتمندی برنخیزد و به اطاعت و تسلیم تن دهد. text/html جمعه، ۲۰ ارديبهشت ۱۳۸۷ 7:54 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=230 چهارشنبه بعد از ظهر رفته بودم «خانه‌ی هنرمندان». نویسنده‌ای سوییسی و فرانسه‌زبان (و البته مانند اکثر سوییسی‌ها چهارزبانه؛ صبح هم آمده بود به دیدار گروه آلمانی دانشگاه ما؛ ظهر که با همکاران از ناهار برمی‌گشتیم او را دیدم که داشت سوار ماشین سفارت می‌شد و نمی‌دانم چرا همین‌طوری حدس زدم که او باشد و یکی از همکاران نیز تأیید کرد) برای شرکت در نمایشگاه کتاب به ایران آمده بود. دکتر حامد فولادوند، از استادان و دوستداران ادبیات و فلسفه‌ی فرانسوی، به همین مناسبت برنامه‌ای فراهم کرده بود و از داود رشیدی، تحصیلکرده‌ی سوییس و فرانسه‌دان، و دکتر ذات‌علیان، ظاهرا استاد ادبیات فرانسه، و نیز آقای دانیل دو روله برای برگزاری نشستی درباره‌ی کتابی از ایشان دعوت کرده بود. سعی کردم به موقع برسم. وقتی به ورودی خانه‌ی هنرمندان رسیدم ساعت حدود ۱۷:۴۵ بود و جناب فيلیپ ولتی، سفیر سوییس، داشت با همراهانش آرام آرام از پله بالا می‌رفت. در تالار بتهوون چندان جمعیتی حضور نداشت. ظاهراً چندان تبلیغی برای این مراسم نشده بود و اکثر مهمانان خصوصی دعوت شده بودند. بعد از خوش و بشی با حامد و یکی دو تن دیگر از دوستان رفتم کنار علی دهباشی در ردیفی کاملاً خالی نشستم. ابتدا شاید باید به او توضیح می‌دادم که چرا به این جلسه آمده‌ام، و حال آنکه به بسیاری از جلسه‌های دیگر که دعوتم کرده‌اند نرفته‌ام. دهباشی، به گفته‌ی خودش، در اینجا ۵۴ شب در بحث و گفت و گو و بزرگداشت از نویسندگان مختلف برگزار کرده بود، اما دیگر به او اجازه نداده بودند و او تاکنون ۶ شب دیگر را در «نقش جهان» فرهنگستان هنر (جنب پارک ساعی) برگزار کرده است. سه‌شنبه‌ی آینده (۲۴ اردیبهشت) هم شبی را در بزرگداشت فریدریش دورنمات برگزار خواهد که عزت‌الله فولادوند و حمید سمندریان از سخنرانان آن خواهند بود. باری، جلسه با نیم ساعتی تأخیر آغاز شد. و اما چه بود داستان سخنان نویسنده و گویندگان آن شب. text/html جمعه، ۲۰ ارديبهشت ۱۳۸۷ 2:30 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=229 مجددا سلام عرض می‌کنم، از آنجا که اشتباهات مرا دانه به دانه برشمرده‌اید، من هم شماره‌وار نظر خودم را در مورد فرمایشات حضرتعالی می‌نویسم: ۱) فرموده‌اید: " تعریف در مرتبه‌ی نخست برای خلق کردن نیست، برای شناختن است. می‌باید اشیاء را به شناخت در آورد، ولو به‌طور موقت. این کار نیازمند نام‌گذاری و برشمردن خصوصیاتی است که یک شیء را از شیء دیگر متمایز می‌کند و علاوه بر آن همه‌ی اشیائی را که ذیل خصوصیاتی مشترک قرار می‌گیرند از دسته‌ی دیگری از اشیاء متمایز می‌کند." این سخن شما در نگاه اول بدیهی به نظر می‌آید، ولی به نظر من خلطی دارد که توجه شما را بدان جلب می‌کنم. تعریف "برای شناختن" نیست، بلکه نتیجه شناختن است. شما نمی‌توانید اول چیزی را تعریف کنید تا بدان وسیله آن را بشناسید. اول باید چیزی را بشناسید، سپس آن را تعریف کنید، تا دیگران نیز به واسطه آن تعریف شما آن شی یا پدیده را بشناسند. پس با تعریف کردن، شناختی در ما حاصل نمی شود. با تعریف کردن، تلاش می‌کنیم که دیگران را هم به شناختی که خود به دست آورده‌ایم نزدیک کنیم. آن چیزی که مایه شناخت شئ می شود‌، ربط دادن آن به چیزهای دیگری است که در عرصه شناخت ما قبلا حضور داشته‌اند. طبقه بندی اشیاء هم چیزی جز این نیست. ابتدا شیئ مورد شناخت واقع می‌شود، سپس بقیه اشیا نیز با آن وجه مشترکی پیدا می کنند و آنگاه است که ما نسبت به آنها همان حسی را پیدا می کنیم که نسبت به آن چیزی که از قبل می‌شناختیم، و بنابراین ادعا می کنیم که آن چیز را می‌شناسیم. این که نخستین حلقه این زنجیره شناخت چیست بحث دیگری است که در نوع خود خردسوز و شگفتی بخش است. text/html يكشنبه، ۱۵ ارديبهشت ۱۳۸۷ 1:00 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=228 با سلام مجدد، از بین ارجاعاتی که داده بودید، مقاله شیلز و مصاحبه خودتان را خواندم. تامل شما در این موضوع، کاملا ستودنی است. واقعیت این است که در مصاحبه خود هیچ سخنی را ناگفته نگذاشته‌اید. روشنفکر را به خوبی تعریف کرده‌اید و بر اساس آن، جمع روشنفکری و دین را منتفی نداسته‌اید. البته مانند همه تعاریف دیگر، رسیدن به تعریفی عام و شامل از روشنفکر، مقدر و میسور نیست و عاقبت از گلوی عقل آدم پایین نمی‌رود. این مشکل، نظیر مشکلی است که ما در ساختن مدل از عالم واقع داریم، که هیچگاه کامل نمی‌شود. خصوصا اگر قرار باشد که این مدل، همه نمونه‌های عالم واقع را در خود جای دهد. برای مدلسازی، معمولا آسانتر است که توجه خودمان را به دامنه‌های کوچکتری معطوف کنیم. مثلا برای رسیدن به تعریف دین، اگر بخواهیم همه ادیان را در تعریف خود جا دهیم، ظرفش آنقدر گشاد می شود که همه چیز در آن جای می گیرد. تعریفی که از بودا و کنفسیوس، تا عیسی و محمد را در خود جای دهد، آنقدر کلی شده است که یک مکتب فکری بدون رهرو را نیز در خود جای می دهد. این تعاریف کلی، در مقام طبقه بندی، به کار می آیند ولی معمولا چندان سودی نمی‌رسانند. مثلا دانستن اینکه شیر، حیوان است، مورچه هم حیوان است، چیزی بر شناخت ما نسبت به شیر و مورچه نمی‌افزاید. دانستن اینکه مسیحیت دین است و بودیسم نیز هم، چیزی بر فهم ما نسبت به مسیحیت و بودیسم نمی‌افزاید. از این رو بد نیست که بر اشتیاق خود نسبت به یافتن تعریفی کلی که همه اجزا را در خود جای دهد غلبه کنیم و تعریفی به دست آوریم که اجزای مورد نظر ما را توضیح و تبیین کند. text/html چهارشنبه، ۱۱ ارديبهشت ۱۳۸۷ 8:06 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=227 دیشب به مجلسی رفته بودم که گروهی از نوازندگان ایرانی برنامه‌های مختلفی را در آن اجرا می‌کردند. مجلس در فضای باز بود، در اقامتگاه باشکوه سفیر یکی از کشورهای خارجی. در فواصلی از برنامه تنفسی ده دقیقه‌ای نیز داده می‌شد که علاوه بر پذيرایی با آب‌میوه و نوشابه‌های غیرالکلی امکان دیدار و گفت و گو با دوستان و آشنایان سالهاندیده را نیز فراهم می‌کرد. با دوستانی به گفت و گو ایستاده بودم که یکی از مترجمان سپیدموی به جمع‌مان نزدیک شد و هنوز خوش و بشی تمام نکرده بودیم که رو به من کرد و با خنده گفت: «کراوات خیلی به شما می‌آید، چرا همیشه کراوات نمی‌زنید، همیشه کراوات بزنید، مخصوصاً وقتی که می‌آیید پشت تلویزیون!». لبخندی زدم و چیزی نگفتم. خانمی که در کنارمان ایستاده بود گفت: «کراوات به همه‌ی مردها می‌آید، چه خوب می‌شد اگر مردها همیشه کراوات می‌زدند». در این گونه مواقع آدم حاضرجوابی نیستم و معمولاً لبخندی می‌زنم و می‌گذرم. اما اگر می‌خواستم جوابی بدهم می‌گفتم: «دوست عزیز، من حاضرم با کراوات جلو دوربین قرار بگیرم ولی آنها حاضر نیستند!». بهار سال ۸۲ بود، به گمانم، که دوستی از من خواست در دانشگاه خواجه نصیرطوسی برای دانشجویان انجمن اسلامی سخنرانی کنم. فقط به یک شرط پذیرفتم: با کراوات می‌‌آیم. آن دوست با شگفتی پذیرفت. و من هم این کار را کردم. این اولین باری بود که اصلا حاضر شدم بروم سخنرانی کنم. می‌توانستم سالها قبل، در سال ۷۵، این کار را بکنم. دیروز وقتی آن خانم از میل خود به خوش‌لباسی آقایان سخن گفت، به یاد چندسال پیش افتادم که خانمی دیگر نیز در دانشگاه همین آرزو را کرده بود: «می‌شود روزی را ببیند که مردها لباسی آراسته داشته باشند!» لباس هم از آن لذتهای زندگی است که ما سهمی از آن نبرده‌ایم. چندروز پیش نیز وقتی با دوستی سخن می‌گفتم، وقتی سخن به برنامه‌ی تعطیلات تابستانی رسید، گفت: «من اگر سالی یکی دو ماه از این مملکت بیرون نروم دچار افسردگی شدید می‌شوم. برای ما که سالهایی را در آن محیط سپری کرده‌ایم اینجا همه‌چیزش غم‌انگیز است. فکرش را بکن. تو اینجا جز یک نسکافه، که یکی دو مارک از آن بیشتر تو بازار نیست هیچ چیز دیگری از مزه‌ی قهوه نمی‌فهمی و هرجا می‌روی یکی از همین قهوه‌های فوری را می‌گذارند جلویت. حتی وقتی به قهو‌ه‌خانه‌های اینجا هم می‌روی باز وضع بر همین منوال است. اصلاً، اینجا کسی بلد نیست قهوه درست کند. اما در اروپا تو به هر قهوه‌خانه‌ای قدم بگذاری قهوه‌اش طعمی و بویی دارد که یکی دیگر ندارد. می‌توانی صدها نوع قهوه در فروشگاهها پیدا کنی که هرکدام طعمی و بویی خاص خود دارد. و اما لباس. هیچ چیز مانند لباس آدم را سر ذوق نمی‌آورد. تنوع آدمها در لباس‌ پوشیدن‌شان چنان شادت می‌کند که هرگز به یاد نمی‌آوری روز قبل چه آدمهایی را دیده بودی. ... تا حالا فکر کرده‌ای در کافه‌ای بنشینی و اندکی شراب را مز‌مزه کنی و بعد ساعتها درباره‌ی تاریخ و محل و نوعش بحث کنی ....» text/html دوشنبه، ۹ ارديبهشت ۱۳۸۷ 2:58 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=226 با سلام، آیکون "شما بنویسید" وبلاگتان کار نکرد مجبور شدم ایمیل بزنم. به نظر من مقایسه نقاش دینی با روشنفکر دینی اشتباهی بوده که از جانب آقای جهانبگلو سر زده. ولی این مقایسه اشتباه نباید ما را به اشتباه بودن اصل گفته ایشان رهنمون کند. بین نقاشی و روشنفکری تفاوت اصولی هست. نقاش دینی کسی است که موضوعات دینی بکشد که فراوان هم پیدا می شوند. اما روشنفکر دینی به کسی نمی‌گویند که فقط در مورد موضوعات دینی فکر کند. در این صورت همه علمای مذهبی از شیخ کلینی و علامه مجلسی و آیت الله بروجردی و آیت الله منتظری و مصباح یزدی، همه می شوند روشنفکر دینی، در حالی که هیچکدام از روشنفکران دینی خود را در این طبقه نمی گذارند. البته برای پرداختن به روشنفکری دینی باید مفهوم روشنفکری و دین، به طور کاملا دقیق و تمام تعریف شود و سپس در باره امکان جمع آنها بحث شود. اما اگر عجالتا از این تعریف مستقل از مصداق، طفره برویم، و به خود مصادیق روشنفکری دینی برسیم، جمع‌ناپذیری این دو را آشکارا می‌بینیم. واقعیت قضیه این است که روشنفکری یک مقوله انسان محور است و بنابراین بر محور عقل خطاپذیر و تجربه ابطال‌ی پذیر استوار است، در حالی که دین مقوله ای است خدا محور. روشنفکران دینی ما تا زمانی روشنفکر دینی محسوب می‌‌شوند که بحث های درون دینی بکنند و از دایره خارج نشوند. در حالی که روشنفکر برای خود مرزی قائل نیست و از خارج شدن از مرز دین هراسی ندارد. البته روشنفکران دینی ما برای اینکه متصف به بی‌دینی نشوند، دارند مرزهای دین را گشاد می‌کنند که تفکرات آنها را در خود جای دهد. این کار آنها یک کار غیردینی است، چرا که دین آمده است که به بشر بگوید چکار بکن، نه اینکه بشر بخواهد خطوط دین را ترسیم کند. مگر اینکه دین را از ابتدا محصولی بشری بدانیم و اشکالی در تغییر مرزهای آن نبینیم، در حال که مقصود از دین و دینداری این نیست. اگر دین را محصول تجربه بشر بدانیم، دین و فکر هر دو یکی می‌شوند و جدال از میانه بر می خیزد.خلاصه بگویم: روشنفکر، بر سر دو راهه انتخاب بین فکر خودش و فرموده‌ی دین، جانب فکر خودش را می گیرد ولو اشتباه از آب در بیاید. دیندار، بر سر این دو راهه ، جانب دین را می گیرد. تا زمانی که دو راهه‌ای نیست، و عقل بشری و دین هر دو یک چیز می‌گویند، مشکلی نیست. مشکل بر سر این دو راهه‌هاست که روشنفکری و دینداری هر کدام راه خود را می‌روند و دیگر در یک پیکر واحد نمی گنجند. و این است لب کلام آقای جهانبگلو. پاینده باشید علی پاسخ: text/html شنبه، ۷ ارديبهشت ۱۳۸۷ 9:19 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=225 خب، با «چشمان شعله‌ور» و «نگاه شعله‌ور» آغاز کنیم. نمی‌دانم شما چه حدسی زده‌اید. اما من حدس می‌زنم که «شعله‌ور» ترجمه‌ای برای “flame” باشد. ترجمه‌ی معمول برای این کلمه «شعله» است، اما این کلمه نیز مانند هرکلمه‌ی دیگری می‌تواند معانی متعدد حقیقی و مجازی داشته باشد: «برق»، «درخشش»، «از کوره در رفتن»، «ابراز شدید احساسات»، «شور»، «عشق»، «تب و تاب»، و حتی در زبان عامیانه، «عاشق». شما در تجربه‌ی شخصی خودتان وقتی به چشم کسی نگاه می‌کنید و در آن احساسی شدید می‌بینید چه چیزی می‌گویید؟ شعله‌های آتش؟ آیا تاکنون در توصیف چشمان کسی گفته‌اید: چشمانش شعله‌ور بود؟ شاید گفته باشید: چشماش آتیش داشت، اما نگفته‌اید چشمانش شعله‌ور بود؟ خب، شما احساس می‌کنید این صفت ابهامی برای شما به وجود می‌آورد: شعله‌ور بودن چیزی به معنای در آتش سوختن چیزی است. آیا چشمان یا نگاه شعله‌ور جز چشمان و نگاهی که در آتش می‌سوزند می‌تواند معنای دیگری در زبان فارسی داشته باشد؟ برای چنین کلمه‌ای جز همین کتاب یا همین دست ترجمه‌ها چه مرجع دیگری می‌توانید بیابید؟ زبان طبیعی شما، یعنی زبانی که با آن بار آمده‌اید و برای هر احساس و مشاهده و تجربه‌ی خودتان به‌طور طبیعی از آن استفاده می‌کنید، چه واژگانی برای توصیف گرمای سوزانی که ممکن است از چشم کسی به قلب شما وارد شود و شما آن را احساس کنید در اختیار شما می‌گذارد؟ text/html شنبه، ۷ ارديبهشت ۱۳۸۷ 12:23 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=224 کلمه‌ی «روشنفکر» کلمه‌ای مبهم و گاه بی‌معناست. برای تعریف یا معنای کلمه‌ای مانند «روشنفکر» فقط کافی نیست به فرهنگ لغت یا دایرة‌المعارف‌های عمومی و تخصصی رجوع کنیم. زبان هرروزی ما نیز از این واژه سرشار است و می‌توان با توجه به تداول آن در میان مردم نیز معنایی برای آن یافت. شما به کدام دختر/زن یا پسر/مردی می‌گویید «روشنفکر»؟ مثلاً، افرادی که مقید به دین نیستند؟ افرادی که رفتاری مخالف با آداب و سنن متداول جامعه‌ی خود دارند؟ دختر یا پسری که سیگار می‌کشد و شراب می‌خورد و به‌راحتی با هرکسی رابطه دارد؟ دختر یا پسری که از روی عشق ازدواج می‌کند یا با کسی رابطه دارد و ازدواج او صرفاً به خواست پدر و مادر یا برای رسیدن به تأمین دائمی نیازهای زندگی روزانه یا رؤياهای خود به قیمت واگذاری خود به مردی دیگر نیست؟ از میان پسرها کدام؟ مردی که به زنها احترام می‌گذارد و حقوق‌شان را رعایت می‌کند؟ مردی که برایش دوشیزگی یا نادوشیزگی همسرش در ابتدای ازدواج مهم نیست؟ مردی که آرمانی دارد و برایش می‌جنگد؟ افراد درس‌خوانده یا دانشگاهی؟ نویسندگان و هنرمندان؟ خب، «روشنفکر» می‌تواند در تداول عام معانی مختلفی داشته باشد. مردم در هر زمانی از «روشنفکر» به معنایی استفاده می‌کنند. اين کلمه حتی می‌تواند برای استهزا و دست انداختن و تحقیر کسی به کار رود. text/html جمعه، ۶ ارديبهشت ۱۳۸۷ 5:41 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=223 آيا در هنگام خواندن نوشته‌ای بیشتر به معنای آن توجه دارید يا شیوه‌ی نوشته شدنش؟ چه کلمات یا تعابیری شما را مجذوب خود می‌سازد؟ چه لحنی را در نوشتار می‌پسندید، ملایم و آرام، یا توفانی و پرخروش؟ دوست دارید بر سر تک تک کلمات درنگ کنید و آنها را مزمزه کنید یا به یک دم هم را از پیش چشم بگذرانید و به یک نفس سرکشید؟ به نظر شما چشم‌ را باید به دیدن چه چیزهایی در نوشته‌ها عادت داد؟ آیا به چیزی به نام «تربیت زیبا‌شناختی» باور دارید؟ خب، هم اینک می‌توانید خود را بیازمایید. اگر این جملات را بخوانید: «با چشمان شعله‌ور به من نگاه می‌کرد، و منتظر بود ببیند در جواب این چه می‌گویم. ... نورما با نگاهی شعله‌ور برخاست. و در آن حال که دور می‌شد...» و بعد از شما بپرسند از «نگاه شعله‌ور و چشمان شعله‌ور» چه می‌فهمید، چه پاسخی دارید؟ آیا چنین تعبیری در فارسی برای شما آشناست؟ مترجم انگلیسی یا نویسنده‌ی آرژانتینی از این تعبیر چه مقصودی داشته است؟ آیا این هم مانند «پاسخ قله‌ای» یا «قله‌ای در پاسخ» (معادلی برای to the point به قول غربی‌ها! آیا همه‌ی غربی‌ها انگلیسی زبان‌اند!) استعاره‌ای است که معنایش در بطن شاعر است؟ خب، می‌توانید تا روز بعد در این باره فکر کنید و اگر دوست داشتید جواب‌تان را برای من بفرستید یا در وبلاگهای خودتان منتشر کنید. اما به نظر شما، اگر این متن ترجمه باشد، حتماً نیازی به اصل آن هست تا بفهمیم این متن چه می‌گوید؟ من می‌گویم، نه، اگر شخصی که این متن را نقل کرده است دانشجوی دکتری یا ناقد ادبی و مترجم و اهل زبان باشد، او نیازی به متن اصلی ندارد. حالا، داستان چیست و چه فایده از این حرفها؟ text/html پنجشنبه، ۵ ارديبهشت ۱۳۸۷ 2:24 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=222 سلام سعید جان به صبر و حوصله‌ات غبطه می‌خورم. ولی از ماجرای مباحثات ویرگولی اخیر نتیجه می‌گیرم که یک معذرت‌خواهی اساسی به خودت بدهکار می‌باشی. وارد شدن در فضایی که بدزبانی در آن حاکم مطلق است به روشن شدن یا تاریک شدن چیزی کمک نمی‌کند. به گمان من مشکل ما در زبان فارسی این است که حرف‌های خوبی نمی‌زنیم نه اینکه خوب حرف نمی‌زنبم. مشکل این خانه‌ی از پای بست ویران از حوالی "شوخی با منطق و بازی با دانشگاه" شروع شد و گویا اخیراً خبر شوری آش به خان هم رسیده است. تو اگر مطلبی که درمورد "زبان و تفکر" در آن وبلاگ نوشته شده خوانده بودی دنبال ویرگول اضافی نمی‌گشتی. بعد خودت و خوانندگانت را درگیر آن معرکه‌ای نمی‌کردی که در آن جای دسته صدفی زنجانی سخت خالی بود. text/html شنبه، ۳۱ فروردين ۱۳۸۷ 9:32 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=221 خب، گویا من نمی‌خواهم از «نقدنویسی» و «اشاره و ارجاع به معاصران» دست بردارم، آن هم معاصرانی که حاضر و آماده نشسته‌اند تا سزای هرگستاخی به ساحت خویش را با سنگین‌ترین پاسخها تلافی کنند. هرچه باشد، از نظر من، این بهتر از رفتن به سراغ غایبان یا مردگان است. اما واقعاً چرا بر کسی خُرده گرفتن یا خطایی را به او گوشزد کردن این همه گران است؟ مگر ما انسانها خطاکار نیستیم و مگر «حق خطا» را نباید برای انسانها محفوظ داشت و مگر از راه همین «آزمون و خطا» نبوده است که ما به جایی رسیده‌ایم که اکنون رسیده‌ایم؟ گمان می‌کنم برای هرکس که خواهان شناخت روحیات ملی و قومی و روان‌شناسی اجتماعی و سیاسی ما باشد، راهی بهتر از بررسی همین واکنشهای فکری و قلمی درس‌خواندگان و روشنفکران ما وجود نداشته باشد. این نمونه‌ی اخیر می‌تواند تازه‌ترین نمونه باشد. باری، نمی‌دانم طبع من جنگجوست یا زمانه آن‌قدر غدار است که مجالی برای آرامش و آسایش به من نمی‌دهد؟ و اما داستان «ویرگول» و «نقطه». وقتی آدم دفتری گشوده داشته باشد و بخواهد تأثرات روزانه‌ی خویش را از جهان اطرافش بازگو کند، طبعاً بخشی از آن هم به دیده‌ها و شنیده‌ها و خوانده‌هایش بازمی‌گردد. اگر این دفتر، کم و بیش، دفتر یادداشتهای روزانه‌ی من است؛ من هیچ پروایی ندارم که آنچه را احساس می‌کنم و می‌یابم، تا جایی که از حدودی تجاوز نکند، با صدای بلند بر زبان نیاورم. بنابراین، من نه با کسی سابقه‌ی قبلی دشمنی دارم که بخواهم او را خوار و سرافکنده کنم و نه بر این گمانم که نوشتن این چیزها چیزی بر قدر من می‌افزاید یا چیزی از قدر دیگران می‌کاهد. باری، ماجرای نوشته‌ی خانم آروین نیز از همین گونه بود، اما از آنجا که ایشان ظاهراً بسیار طناز و دانا تشریف دارند و می‌توانند فرق کتابهای خوب و بد و نوشته‌های خوانا و ناخوانا را معلوم کنند، کمی بیشتر بر سر نوشته‌ی ایشان درنگ می‌کنم. ابتدا متن کامل نوشته‌ی ایشان را می‌آورم، با تأکیدات و اضافاتی که با رنگی متمایز از متن آمده است و از من است. text/html شنبه، ۳۱ فروردين ۱۳۸۷ 3:21 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=220 یکی از چیزهایی که چشم مرا در هنگام خواندن نوشته‌های بسیاری کسان آزار می‌دهد ویرگولهای زیادی متن است که نه تنها مانند میخ چرخهای چشم مرا در هنگام دویدن بر روی کلمات پنچر می‌کنند بلکه مجبورم می‌کنند چند بار عقب و جلو بروم تا بفهمم نویسنده واقعاً چه می‌خواهد بگوید. اما بدتر از اين وقتی است که می‌بینم همین بلا بر سر نوشته‌های خودم نیز آمده است، به لطف دوستان روزنامه‌نگاری که لازم دیده‌اند نقطه‌گذاری یا رسم‌الخط نوشته‌ی مرا اصلاح کنند! خدا را شکر اکنون شغل جدیدی، که پیشترها به اهتمام انتشارات امریکایی فرانکلین در ایران پا گرفت و منشأ تحولی بسیار در صنعت نشر ایران شد، و بعدها «مرکز نشر دانشگاهی» نیز بدان ادامه داد، جایگاه به رسمیت شناخته‌‌شده‌ای يافته است: ویراستار. بله، اما وای به وقتی که ویراستار فقط اسمش ویراستار باشد و عملاً دیکتاتوری باشد که همه‌ی دم و دستگاه حامی خود را نیز در پشت سر داشته باشد و آدم مجبور باشد یا رضایت بدهد که نوشته‌اش به میل ایشان منتشر شود، و تا مدتها شرمسار نوشته‌ی خود باشد، یا نوشته‌اش را به جایی بدهد که یا ویراستار نداشته باشد، يا ویراستارش آدم باشد. باری، غرض از همه‌ی اینها چه بود؟ امروز که داشتم نوشته‌ی این خانم دکتر جوان و اخمو و عصبانی را می‌خواندم بدجوری چشمهایم آسیب دید: امر شخصی، سیاسی است. بله، درست می‌بینید ایشان لازم دیده‌اند که میان «نهاد» و «گزاره» با ویرگول فاصله‌ای بگذارند تا حتماً خواننده راحت‌تر جمله را بخواند! اما جالب توجه این است که نوشته‌شان را با معادل انگلیسی همین جمله آغاز کرده‌اند: «Personal is political. می‌بینید؟». خب، البته سهواً The از ابتدای جمله افتاده است، اما وقتی آدم این جمله‌ی انگلیسی را می‌بیند، می‌تواند از خودش بپرسد که چطور ممکن است ما «ویرگول» و دیگر علائم نقطه‌گذاری را از اروپاییان آموخته باشیم، اما آن قدر در مصرف آنها اسرافکار باشیم که فقط گویی یک جعبه میخ دست‌مان داده‌اند تا در میان متن بپاشیم؟ دست کم مقایسه‌ای می‌توانست روشن کند که برای جمله‌ای سه‌کلمه‌ای به گذاشتن ویرگول نیاز نیست: چگونه می‌شود صفتی را به چیزی نسبت داد، وقتی میان آنها ویرگولی گذاشته‌ایم؟ برخی دوستان نویسنده گمان می‌کنند هرجا که توقفی در خواندن پیش می‌آید یا سکون و مکثی اتفاق می‌افتد نیاز به «ویرگول» است. اما این تصور نادرست است و نه تنها غلط، بلکه در جمله‌های طولانی اصلا می‌تواند خواندن و فهم را دچار مشکل کند. باری، شاید بهتر باشد دست کم از دانشجویان ارشد و دکترای‌مان که رساله می‌نویسند و فردا آموزگار و مترجم و نویسنده می‌شوند و یا اداره‌ی نشریه یا سایتی را به عهده می‌گیرند توقع داشته باشیم، در کنار آموختن زبان انگلیسی و خواندن کتابهای دشوار، کمی هم به جزئیات فنی خواندن و نوشتن توجه کنند. اینها هم چیزهای بدی نیست. اما راستی چه کسی می‌خواهد یا می‌تواند این چیزها را آموزش دهد یا بیاموزد؟ و چرا؟ این هم چند متن درباره‌ی معنا و مفهوم این جمله به زبان اهل فن: The personal is political What exactly does the Personal Is Political mean and what does it have to do with me? 'The Personal is Political': Origins of the Phrase Hanisch, New Intro to "The Personal is Political" - Second Wave ... ASK AMY: FEMINISM The Personal is (or) isn't political (or is it?) - The F-Word text/html دوشنبه، ۲۶ فروردين ۱۳۸۷ 3:16 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=219 امشب داشتم این مطلب رامین جهانبگلو را می‌خواندم: «روشنفکر دینی مثل نقاش دینی بی‌معنی است». من وقتی برخی صحبتهای رامین را درباره‌ی روشنفکری می‌خوانم متعجب می‌شوم، چون واقعاً نمی‌دانم برای سخنانش جز خودش به چه کسی یا چه چیزی می‌تواند ارجاع دهد؟ او عادت دارد بگوید: «به نظر من روشنفکر در حقیقت ...»؛ « فکر می‌کنم که شما نمی‌توانید درباره‌ی روشنفکری دینی صحبت بکنید، والا مجبور هستید درباره‌ی نقاش دینی یا پیانیست دینی هم صحبت بکنید که بی‌معنی است اصلا. یعنی چه که یک کسی نقاش دینی است؟». text/html يكشنبه، ۱۸ فروردين ۱۳۸۷ 1:31 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=218 سلام دوست من کار بسیار خوبی کردی که ننشستی جواب مرا بدهی. اصلاً مگر "خوشتر از عیش و صحبت و باغ و بهار چیست ؟" و به قول همان حافظ، تو لاف عقل می زنی این کارها کی کنی. اما بر خلاف تو که ترجیح می‌دهی ابتدا به مقدمه‌ی نامه‌ام نپردازی، و شاید دست آخر هم این کار را نکنی، من نه تنها به مقدمات سخنت می‌پردازم بلکه صبر می‌کنم و اگر دست آخر هم به آن مقدمه‌ام نپرداختی، به این نپرداختنت هم می‌پردازم. اما چند نکته‌ی مقدماتی (به دو معنا): text/html پنجشنبه، ۱۵ فروردين ۱۳۸۷ 12:57 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=217 دوست من. این یکی دو روز حیفم آمد که زیاد بنشینم پشت این دستگاه. هوا فرحبخش بود و دلم بی‌قرار. آن مقداری هم که نشستم در جست و جوی «شاهد» بود. بالاخره، بهار است و هر بهار میل به داشتن «رومنس» در من بالا می‌رود! این بود که نشستم به تماشای «فانوسی دریایی». و اما برویم سراغ بحث خودمان. همان طور که قبلا هم در جایی دیگر گفته بودم، قبل از اينکه بحث «روشنفکران» در ایران بالا بگیرد، حدود ده دوازده سالی پیش، طرحی برای ترجمه‌ی مقالاتی درباره‌ی روشنفکران در دست داشتم. بنابراین، نیازی نداشتم جست و جوی بسیاری بکنم یا چیزی بخوانم تا مطلبی درباره‌ی «روشنفکران» بنویسم. خب، اکنون یک ضرری که این نامه‌ی شما ممکن است به من بزند این است که من پیش از وقت منابع خودم را لو بدهم. اما باور کن در این چندسالی که بسیاری از نامداران روشنفکری این سرزمین درباره‌ی «روشنفکری» داد سخن داده‌اند حاصلش برای من جز تأسف عمیق از نادانی و بیباکی ایشان نبوده است! خب، شاید حالا انگیره‌ای پديد آمده باشد که سعی ‌کنم این طرح را هرچه زودتر به انجام برسانم. من ترجیح می‌دهم که ابتدا به مقدمه‌ی نامه‌ات نپردازم، و شاید دست آخر هم این کار را نکنم، و يک راست به سراغ پرسشهایی بروم که مطرح کرده‌ای. از تعریف «روشنفکر» آغاز کنیم. دوست من، نوشته‌ای: ۱. کاش دست کم به مدخل روشنفکر در «ویکی‌پدیا» نگاهی می‌کردی و می‌دیدی که آن تعریف "معیار"ت چقدر آب برمی دارد. در آن صورن ممکن بود اینقدر سردستی تبارشناسی روشنفکری را به عالمان دین نمی‌رساندی. ۱) دوست عزیز، کاش این قدر زود در قضاوت عجله نمی‌کردی و این احتمال را می‌دادی که من، بعد از ۲۲ سال کار (آن هم در جاهایی مانند «مرکز نشر» و «دایرة‌المعارفها»)، این قدرم عقل يا دست کم تجربه هست که چهارتا منبع اصلی ببینم و بعد چیزی بنویسم یا بگویم، آن هم منبعی مانند «ویکی‌پدیا»، که این همه راحت دم دست است! و در این صفحه هم کم به آن ارجاع نداده‌ام! خب، موافقی همین تعریف به زعم شما معیار «ويکی‌پدیا» را بررسی کنیم. این تعریف می‌گوید: text/html دوشنبه، ۱۲ فروردين ۱۳۸۷ 1:49 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=216 امروز صبح از دوستی گرامی و عزیز، يادگاری از دوران «مرکز نشر دانشگاهی»، که اکنون شاید ده سالی است در کشوری دوردست مقیم است، نامه‌ای دریافت کردم در نقد يادداشتی که درباره‌ی «روشنفکران» و «دانشگاهیان» نوشته بودم. این دوست گرامی، گرچه مهندس بود و اکنون دکتر مهندس است، اما از اهل ادب و قلم است و در شعر و داستان‌نویسی و تاریخ و کتابشناسی و خلاصه تاریخ فکری و روشنفکری از آگاهان و صاحب‌نظران است و علاوه بر آن مترجمی توانا در ترجمه‌ی متون علمی و فنی و مهندسی است و جوایزی نیز دریافت کرده است. به خواست خودش نام او را ذکر نمی‌کنم، گرچه شاید برخی از دوستان مشترک به قراین نام او را دریافته باشند، و يادداشت او را می‌آورم و پاسخ به اين یادداشت را برای فردا می‌گذارم. از این دوست گرامی و عزیزم سپاسگزارم و از هر  دوست و خواننده‌ی شناخته و ناشناخته و دیده و نادیده‌ی دیگری که مشتاق شرکت در این بحث باشد دعوت می‌کنم نظر خود را برای من بفرستد تا در همین جا منتشر کنم. text/html جمعه، ۹ فروردين ۱۳۸۷ 1:44 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=215 نام امسال را برای خودم سال «سفر» گذاشته‌ام. می‌خواهم از هرفرصتی استفاده کنم و به هرجا که شد بروم، حتی اگر شده با دوچرخه یا پای پیاده. از همین رو از ۲۷ اسفند تا همین دیروز را سفر بودم و البته نه با دوچرخه رفتم و نه با پای پیاده. خانه‌ی «مامان» بودم. و از من پذيرایی کرد به بهترین نحو ممکن. حسابی چاق و چله شدم. حالا دیگه باید این ماه و ماههای آینده را حسابی گرسنگی بکشم. روزهای آخر دیگه از بس نشسته بودم زانوهایم درد می‌کرد. فقط همین سه‌شنبه بود که از خانه زدیم بیرون و رفتیم شاندیز، خادر، جای باصفایی بود — ممنون از صاحبخانه. امروز بعد از ظهر هم با دوستم رفتیم درکه و دوساعتی راه رفتیم. اما انگار نه انگار که یکی دوهفته بود اصلا راه نرفته بودم. همه چیز شد مثل اول. فردا صبح هم می‌زنم به کوه. اما راستی! نه دیروز عصر که به خانه بازمی‌گشتم و نه امروز عصر که رفته بودیم درکه هیچ نشانی از خلوتی تهران در سالهای گذشته مشهود نبود — کسی سفر نرفته بود يا تهران دیگر آن قدر جمعیت دارد که فرقی نمی‌کند چقدر از آن بیرون برود! و اما یک مطلب هم از من در «باران» منتشر شده است که عنوان آن را من خودم انتخاب نکرده‌ام و فقط به چندتا سؤال پاسخ داده‌ام. پاسخهای من چیز دندانگیری نیست، اما دوستان دیگر در این صفحه کلی حرفهای خوب زده‌اند. text/html دوشنبه، ۲۷ اسفند ۱۳۸۶ 2:15 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=214 اين پرسش را که «سال آینده چه خواهد شد؟» فقط در پايان امسال نشنیدم. سالهاست که با اين پرسش آشنایم، اما در این یکی دوسال آن را بارها شنيده‌ام و هربار همراه بوده است با احساسهايی متضاد، حاکی از اميد و يأسی ملتمسانه در چشمان پرسشگر، گویی از من طلب اميد يا يأسی کامل داشته است، پاسخی می‌خواسته است تا خیال خودش را راحت کند، یا دل‌آسوده شود یا خودش را برای بدترین وضعیتها آماده کند! چندماه پيش این پرسش را از چند ناشر شنیدم و از آنجا که در این یکی دوسال بیشترین صدمه را اهل نشر و کتاب از این روزگار پُرعُسرت ديده‌اند شاید بد نباشد روشن کنیم که چه چیزی می‌تواند در سال آینده در انتظار اهل کتاب به طور خاص و اهل فرهنگ به‌طور عام باشد. text/html شنبه، ۲۵ اسفند ۱۳۸۶ 9:59 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=213 میان «روشنفکران» و «قدرت» چه رابطه‌ای وجود دارد؟ روشنفکران گروهی از افرادند که می‌توانند به تفکر انتزاعی بپردازند و انديشه‌های خود را با استفاده از نمادهای پيچیده بیان کنند، يا نمادهای پيچيده و انتزاعی را بفهمند. بدین ترتیب، همه‌ کسانی که بیشترین اوقات زندگی خود را به مطالعه‌ی این نمادها یا توليد اين گونه نمادها می‌گذرانند «روشنفکر» نامیده می‌شوند. اين تعریف عامترین و معیارترین تعریفی است که از «روشنفکر» داده شده است (ادوارد شيلز، جامعه‌شناس امریکایی). اما البته اين بدان معنا نیست که در میان «روشنفکران» هیچ‌گونه تمایزی وجود ندارد. روشنفکران را دست کم همواره می‌توان به دو گروه تقسیم کرد، دو گروهی که در عین استفاده از تواناییهای فکری و حرفه‌ای می‌توانند بسیار با هم متضاد و مخالف باشند. آنچه اين دو گروه را از يکدیگر متمایز می‌کند رابطه‌ی آنان با «قدرت» است. text/html جمعه، ۲۴ اسفند ۱۳۸۶ 11:33 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=212 خود را نیکبخت می‌شمارم که در زندگی‌ام در محضر کسانی بوده‌ام که آموزش و یاد و خاطره‌شان همواره چراغ راهم بوده است. حدود ۲۵ سال از زمانی که نخستین بار استاد بزرگوارم جناب دکتر جهانگیری را دیدم گذشته است و در تمام این سالها همواره به رفتار و گفتار و سلوک این مرد اندیشیده‌ام. چگونه در این روزگار کسی می‌تواند چنین خويشتندار، چنین فروتن، چنین پارسا، چنین مهربان، چنین استوار و دانا بوده باشد که دکتر جهانگیری بوده است. هرکس که اندک زمانی را با دکتر جهانگیری سپری کرده باشد شهادت خواهد داد که هرگز سخن لغوی از او نشنیده، هرگز نشنیده کسی را آزرده باشد، هرگز نشنیده کسی را خوار شمرده باشد و يا در جست و جوی نان و نام بر درگاه صاحب قدرتی ایستاده باشد. در زمانه‌ای که خالی از «شیخ» است، من اگر می‌خواستم شیخی داشته باشم بی‌شک دکتر جهانگیری را برمی‌گزیدم. اما چه کنم که مرا آشوب روح چنان است که پايم بسته به هیچ لنگری نیست. باری، مقاله‌ای از حضرتش را که چند سالی پیش در مجله‌ی فلسفه دانشگاه تهران منتشر شده بود، با اجازه از محضرش، «مقام زن در عرفان ابن عربی در حدود شریعت»، برداشتم و حروفچینی کردم تا مشتاقان ادب و عرفان با نامش و قلمش و اندیشه‌اش بیشتر آشنا شوند. قصد داشتم برای جشن‌نامه‌اش ترجمه‌ی مقاله‌ای از روزنتال را درباره‌ی ابن عربی به او پیشکش کنم. اما مجالی نیافتم و این کوتاهی را اگر عمری بود به‌شایستگی جبران خواهم کرد. نامش بلند و عمرش دراز باد. يکی از دلمشغولیهای من این است که پژوهشی فلسفی را درباره‌ی «زن و سکولاریزاسیون» به انجام برسانم. مدتهاست که به این کار مشغولم و يادداشت گرد می‌‌‌آورم. مقاله‌ی دکتر جهانگیری درباره‌ی ابن عربی، با توجه به اشرافی که دکتر جهانگیری بر آثار ابن عربی دارد، گام مهمی است در روشن کردن رابطه‌ی «تصوف» و «زن»، از منظر ابن عربی. اما این کار تمام نیست و می‌باید کوشید نشان داد که چگونه مفهوم «زن»، در تصوف، از آنچه می‌توان آن را نگاه «زاهدانه» به زن نامید، چه در حوزه‌ی شریعت و چه در حوزه‌ی تصوف زاهدانه، رفته رفته فاصله می‌گیرد. تأویل ابن عربی از محبوب شدن زنان در نزد پيامبر (ص) برای من پرسشی مطرح کرد. و آن اینکه چگونه ابن عربی در تأویل این محبت هیچ توجهی به تأویل اين آیه‌ی قرآن نشان نمی‌دهد: «لايَحِلُّ لَكَ النِّسَاء مِن بَعْدُ وَلا أَن تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوَاجٍ وَلَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ إِلا مَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ وَكَانَ اللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ رَّقِيبًا»؛ «از اين پس ديگر [گرفتن] زنان و نيز اينكه به جاى آنان زنان ديگرى [بگیری] بر تو حلال نيست، هرچند زيبايى آنها براى تو مورد پسند افتد به استثناى كنيزان و خدا همواره بر هر چيزى مراقب است» ﴿احزاب/۳۳، آيه‌ی ۵۲). روشن است که در اینجا خداوند به پيامبرش «زن‌بس» می‌دهد، هرچند که زیبایی آنان او را به شگفتی وادارد («وَلَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ»). نمی‌دانم ابن عربی پاسخی برای این پرسش داشته است یا نه. اين را در اولین فرصت باید از دکتر جهانگیری عزیز بپرسم. از آثار دکتر جهانگیری است: ۱. محیی‌‌الدین بن عربی: چهره‌ی برجسته‌ی عرفان اسلامی، انتشارات دانشگاه تهران، تهران ۱۳۶۱. ۲. باروخ اسپينوزا، اخلاق، مرکز نشر دانشگاهی، تهران ١۳۶۳. ۳. احوال و آثار فرانسیس بیکن، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران ۱۳۶۹. ۴. باروخ اسپينوزا، شرح اصول فلسفه‌ی دکارت و تفکرات مابعدالطبیعی، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت)، تهران ۱۳۸۲. ۵. مجموعه‌ی مقالات، حکمت، تهران ۱۳۸۲. text/html جمعه، ۱۷ اسفند ۱۳۸۶ 9:52 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=211 دوشنبه رفته بودم دانشکده‌ی حقوق دانشگاه تهران. مجلسی بود به مناسبت انتشار ترجمه‌ی «هستی و زمان» هایدگر به قلم آقای سیاوش جمادی. (بيژن عبدالکریمی نیز از سخنرانان بود.) دقیقاً بعد از ۲۲ سال بود که به دانشکده‌ی حقوق قدم می‌گذاشتم. گمان می‌کنم اسفند ۶۴ یا بهار ۸۵ بود، تازه دانشجوی کارشناسی ارشد شده بودم، که يک روز عصر به همراه رضا سلیمان حشمت رفتیم کلاس دکتر عباس میلانی. دکتر میلانی کلاس آزاد و رایگانی درباره‌ی «مکتب فرانکفورت» گذاشته بود. خواهرم در آن زمان دانشجوی کارشناسی علوم سیاسی و شاگرد دکتر میلانی و دکتر بشیریه بود. او مرا خبر کرد و من هم به سلیمان‌حشمت گفتم و با هم رفتیم. میلانی آن زمان به‌واسطه‌ی جدال قلمی‌اش با نجف دریابندری نامی به هم زده بود، در مقاله‌ای در کتابهای «نقد آگاه»، و بر سر آرتور کستلر و کارهایش. و البته ترجمه‌ی او از «مرشد و مارگریتا»ی بولگاکف هم عالی بود، ترجمه‌ای که در یکی دو سال قبل منتشر شده بود، گرچه می‌گفتند گلشیری ويراستارش بوده است. میلانی، در همان سال، کتابی هم درباره‌ی «مالرو و بینش تراژیک» منتشر کرده بود. بحبوحه‌ی بمباران و موشک‌باران تهران بود. سرکلاس بودیم که آژيرها به صدا در آمد و ضدهوایی‌ها به کار افتاد. يکی از دانشجویان پسر بدجوری واکنش نشان داد و از کلاس بیرون دوید. اما هیچ‌کس از جايش تکان نخورد. آن پسر هم که دستپاچه بیرون دویده بود، اندکی بعد با عذرخواهی برگشت (چند سال بعد از خواهرم شنیدم که آن پسر خودکشی کرد! بچه‌ی حساسی بود. شاعر و نویسنده بود.). میلانی با شوخی و خنده کلاس را ادامه داد. بحث به «چنین گفت زرتشت» و نیچه کشید، من هم ابراز وجودی کردم. چند روز بعد دکتر میلانی به خواهرم پیغام داد که بدش نمی‌آید مرا ببیند. من هم رفتم و کمی گپ زدیم. زیراکس صحافی‌شده‌ای از «نیچه»ی کاوفمن را به من امانت داد که بخوانم. نمی‌دانم چه شد که دیگر نتوانستم در کلاسهای دکتر میلانی شرکت کنم و او را ببینم. مدتی بعد شنیدم که رفت امریکا. چندی بعد که به مرکز نشر رفتم شنیدم که همسرش آنجا ویراستار است. کتاب را بردم به همسرش تحویل دادم. و البته بعد پشیمان کردم، آخر آن زیراکس دیگر به چه دردش می خورد! text/html جمعه، ۳ اسفند ۱۳۸۶ 4:56 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=210 ظاهراً قرار است که روز يکشنبه ۵ اسفند ۸۶ در دانشکده‌ی علوم اجتماعی دانشگاه تهران سخنرانی داشته باشم. برنامه به قراری که اين دوست ناديده‌ام، همينجوری، اعلام کرده است چنين است:   دکتر فرشاد مؤمنی، اقتصاد و توسعه‌ی دموکراسی در ایران، ۱۵ :۱۰. محمدسعید حنایی کاشانی، مسأله‌ی رشد دموکراسی در ایران: موانع ساختاری، ايدئولوژيکی و فرهنگی؟ ۰۰ :۱۱. دکتر محمد صنعتی، روان‌شناسی اجتماعی ايران، ۴۰ :۱۱. محمد آيت‌اللهی‌تبار، رفتارشناسی تطبیقی تشکلهای سیاسی در الجزایر، ترکیه و ایران، ۲۰ :۱۲. دکتر نعمت‌ا... فاضلی، موانع فرهنگی توسعه‌ی دموکراسی، ۰۰ :۱۳. دکتر حمیدرضا جلایی‌پور، دولت و جامعه‌ی ايرانی، ۴۵ :۱۳. دکتر تقی آزاد ارمکی، جامعه‌شناسی رفتار سیاسی مردم ایران، ۳۰ :۱۴. دکتر حمید عضدانلو، عقلانیت ترس، ۱۵ :۱۵.   نشانی: ضلع جنوب شرقی پل گيشا، دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، تالار ابن خلدون. انجمن اسلامی دانشجویان دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.   فقط گویا دوستان هیچ وقتی را برای «ناهار» در نظر نگرفته‌اند! خوب است که من ساعت ۰۰ :۱۳ کلاس دارم و باید برگردم! البته صبح هم کلاس دارم، اما به کلاس صبح می‌رسم. کسی غیبت نکندها! text/html يكشنبه، ۲۸ بهمن ۱۳۸۶ 10:11 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=209 حتماً به یاد دارید که ده دوازده سالی پیش داريوش شايگان در مصاحبه‌ای که رامین جهانبگلو با او انجام داد (زير آسمانهای جهان، چ اول، ۱۳۷۴، ص ۱۴۲) به روشنفکران ايرانی توصیه کرد که بیشتر به تفکر کانتی توجه کنند و روی آورند تا تفکر هايدگری. او بر این اعتقاد بود که فلسفه‌ی کانت برای ما از نظر ذهنی و روانی بسیار «بهداشتی‌تر» و سالم‌تر از فلسفه‌ی دیگر فيلسوفان غرب است. می‌توانیم با شایگان موافق نباشیم و از او بپرسیم، اگر فلسفه هم یکی از اقلام مصرفی و خوراکی است، گیریم ذهنی و روانی، چه چیزی به کسی يا نهادی اين حق را می‌دهد که اعلام کند فلسفه‌ای «سالم» يا «ناسالم» است و آيا اين همان «ارتودوکسی» و «هترودوکسی» نیست که همواره به قدرت اجازه داده است «دیگری» را سرکوب کند؟ چگونه است که امروز «روشنفکر» نیز می‌تواند به «سالم» و «ناسالم» فتوا دهد؟ و البته مگر روشنفکران در همه‌ی‌ زمانها از اين گونه فتواها کم داده‌اند؟ text/html يكشنبه، ۲۸ بهمن ۱۳۸۶ 12:39 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=208 برخی کلمات بدجوری توی ذوقم می‌زنند و از شنیدن یا خواندن‌شان احساس کراهتی شدید می‌کنم. یکی از این کلمات «عاشقیت» است که گویا به‌تازگی بدجوری در اين فضا متداول شده است، آن هم ظاهراً بنا به انتشار رمان یا داستان بلندی با عنوان «عاشقیت در پاورقی». امشب که مصاحبه‌ای با باباچاهی را می‌خواندم هر چه به عنوان مطلب فکر می‌کردم، «عاشقیت اتهام است؟ می‌پذیرم»، متوجه نمی‌شدم که مصاحبه‌کننده یا مصاحبه‌شونده واقعاً از این کلمه چه چیزی را می‌خواهد مراد کند که کلمه‌‌ی «عاشقی» نمی‌تواند آن را برساند؟ این تعبیر «عاشقیت» را البته خانم مهسا محب‌علی يا مجتبی پورمحسن از خودشان نساخته‌اند و این تعبیر آن قدر در چهل پنجاه سال پیش متداول بوده است که مرحوم معين هم در «فرهنگ» خود آن را آورده است و توضیح داده است که این کلمه فصیح نیست [و اهل ادب از به کار بردن آن پرهیز ‌کنند]. برای کسی که اهل ادبیات باشد، کلمات حد و مرز و حریمی دارند که او حاضر نمی‌شود آنها را زیر پا بگذارد. اما امروز گويا گمان می‌رود که نوشته‌ها هرچه نامفهومتر باشند جذابترند، شاهد آن هم بسیاری از نوشته‌های نامفهوم و کثیرالانتشار و جوان‌پسند/دختر/زن‌پسند که همه به به و چه چه برای آن می‌زنند، اما وقتی از همان افراد می‌خواهی همان را به زبان خودشان برایت توضیح دهند درمی‌مانند که چه بگویند! و بامزه‌ترش اینکه برخی افراد مسلح به نظریه یا به قول خودشان «تئوری» فوری به شگرد «آشنایی‌زدایی» فرمالیستهای روس متوسل می‌شوند تا بگویند .... چندسال پیش یکی دوتن از استادان نامدار و مسلم ترجمه‌ی ادبی (اما نه پرخواننده)، رضا سیدحسینی و ابوالحسن نجفی، گله می‌کردند که نسل جدید نمی‌تواند مالرو یا مارتن دوگار را بخواند ولی با اشتهای فراوان بسیاری از مزخرفاتی را که آن استادان بزرگوار حتی نمی‌توانند دو سطرش را بخوانند می‌بلعد. خب این هم گویا از «آنومی» یا «بی‌سامانی» ناشی از انقلاب است که دیگر مترجمانی همچون نجفی یا عنایت یا بزرگمهر را دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه هم سخت و دشوار می‌یابد (با گوش خودم شنیدم!). خب انقلاب و روزنامه و رادیو و تلویزیون و فرهنگ توده‌ای و دموکراسی و اینترنت این چیزها را هم دارد دیگر. مرگ بر نخبه‌گرایان! زنده‌باد توده‌ها! زنده‌باد خلق! text/html چهارشنبه، ۲۴ بهمن ۱۳۸۶ 2:51 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=207 امشب به مناسبتی داشتم کتاب زیر آسمانهای جهان را مرور می‌کردم (مصاحبه‌ی رامین جهانبگلو با داريوش شايگان، و نه آن طور که روی جلد کتاب نوشته است: گفت و گوی داريوش شایگان با رامین جهانبگلو!) به این پرسش هوشمندانه‌ی رامین از شايگان برخوردم. رامین پرسیده بود: اما وقتی که انسان با روشنفکران شرقی گفت و گو می‌کند، احساس می‌کند که همه‌شان حالتی زخم‌خورده دارند و، در عين حال، همچنان ديگران را زخمی می‌کنند. و شايگان با دانایی و بصیرت گفته بود: داستايفسکی در جايی گفته است که در جهان دو رده انسان وجود دارد: تحقيرشدگان  و فروتنان. به گمان من غالب روشنفکران از گروه تحقیرشدگان‌اند، و انسان تحقیرشده ديگران را زخمی می‌کند، می‌خواهد انتقامش را بگیرد. به‌ندرت می‌توان دو روشنفکر را یافت که بتوانند در آرامش با هم گفت و گو کنند. غالباً کارشان به نزاعهای دردناک می‌رسد (ترجمه‌ی نازی عظیما، ص ۲۳۱). عمرت دراز باد حکیم! یاد ماجراهای پارسال افتادم. خدا از سر تقصیرات من و آشوری و، بیش از همه، آتش‌بیار معرکه، مهدی جامی، بگذرد. text/html سه شنبه، ۹ بهمن ۱۳۸۶ 10:33 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=206 هفته‌ی گذشته ترجمه‌ی سیاوش جمادی از «هستی و زمان» به دستم رسید. بخشهایی از آن را خوانده‌ام و استفاده برده‌ام. در یک نکته تردید نمی‌توان کرد و آن این است که آقای جمادی زحمت بسیاری برای این کتاب کشیده است که مأجور و مشکور باد، هرچند اکنون دیرزمانی است که برای نویسندگان و مترجمان کتابهای سنگین دست کم نمی‌توان انتظار اجری داشت. به هر حال، مترجم حتماً از این فرجام نیک آگاه بوده است. یکی از انتقادهایی که من می‌توانم از آقای جمادی در ترجمه‌ی این کتاب بکنم این است که متأسفانه او با بسیاری از واژگانی که مرحوم فردید برای تعابیر هایدگر ساخته است برخورد انتقادی نکرده است و آنها را تکرار کرده است، گرچه او نسبت به نگاه فردید به فلسفه دید انتقادی دارد. همین استفاده‌ی او از برخی واژگان ساخته‌ی فردید، که تعابیر درست و دقیقی نیست، نه اینکه من از شخص فردید بدم بیاید، هرچند خوشم هم نمی‌آید، خواندن ترجمه‌ی او را برای من لذتبخش نمی‌کند. به درخواست یکی از دبیران روزنامه‌ی «اعتماد» مطلبی برای کتاب هایدگر نوشتم که امروز منتشر شده است. برای آقای سیاوش جمادی آرزوی موفقیت و سلامتی دارم. نوشته‌ی مرا در اینجا نیز می‌توانید بخوانید. text/html سه شنبه، ۹ بهمن ۱۳۸۶ 12:30 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=205 محمد ارکون و ادوارد سعید هردو گفته‌اند که اسرائیل بزرگترین مانع ورود جهان اسلام به تمدن جدید اروپایی («مدرنیته») و آشتی با آن است. در این سخن حقیقتی بزرگ نهفته است. ایدئولوژی‌های مختلفی که در قرن بیستم سربرداشتند و این همه جنگ و ستیز به ارمغان آوردند هیچ شاهدی بهتر از «خون» برای اثبات خود نداشتند و چه خونها که نریختند تا این مشروعیت را همچنان حفظ کنند. یک زندگی آرام اجتماعی نشان خواهد داد که گروههای پرهیاهو فقط در میدان جنگ است که می‌توانند کامرانی و حکمرانی کنند وگرنه «يک جوانه‌ی ارجمند از هيچ‌جاشان رُست نتواند». درد و رنج مردم فلسطین دل‌آزار است، اما دل‌آزارتر این است که پس از آزادی به دام گرگهایی درافتند صدبار بدتر از اسرائیل. آیا این دور باطل را پایانی هست؟ بزرگترین خدمتی که امریکا و کشورهای اروپایی می‌توانند برای رشد آزادی و دموکراسی در خاورمیانه انجام دهند، حل مسأله‌ی «اسرائیل» و خارج شدن از خاورمیانه است. text/html شنبه، ۶ بهمن ۱۳۸۶ 11:25 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=204 این زمستان خیلی به من سخت گذشت. هم از برای سرما و هم از برای حبس در خانه. در خانه سرما می‌خوردم، چون گرم نبود و مجبور بودم با لباس سنگین بنشینم و کار کنم و زیر چند لحاف و پتو بخوابم، و در نتیجه بیشتر بخوابم، چون در رختخواب گرمتر بودم و هوای سرد هم خوابم را عمیقتر می‌کرد. و در بیرون هم امکان پیاده‌روی و رفتن به استخر نداشتم. این روزها وقتی می‌نشینم پای دستگاه سنگینی نفس‌هایم را حس می‌کنم، وقتی هم برای امتحان می‌روم دانشگاه سنگینی پاهایم را. من اگر هرروز یکی دو ساعتی راه نروم از هم می‌پاشم. بعد از اینکه چندهفته پیش در آن برف و سرما رفتیم استخر و دماغ‌سوخته برگشتیم، پنجشنبه با دوستانی دیگر قرار گذاشتم بروم استخر. چون آن دوستم گفت استخرها فقط یکی دو روز تعطیل بودند. اما از بخت بد پنجشنبه هم هرجا رفتیم تعطیل بود. به علت قطع گاز. به ناگزیر در برگشت کمی قدم زدیم و بعد با همان سر و وضع نه چندان مرتب و با ساکهای ورزشی رفتیم قهوه‌خانه‌ی فرهنگسرای نیاوران. مدتی نشستیم و گپ زدیم. و آمدیم خانه. راستی مهرجویی را هم دیدیم! text/html جمعه، ۵ بهمن ۱۳۸۶ 2:03 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=203 امروز صحبتهای استاد دینانی عزیز را درباره‌ی سهروردی می‌خواندم (به لطف پيوندی که دکتر رضا بهشتی‌معز داده بود). از تابستان، که به مناسبتی او را در انجمن فلسفه دیدم، دیگر ندیده‌امش و دلم برایش بسیار تنگ شده است. هربار که او را می‌بینم، اولین چیزی که از من می‌پرسد این است که زن گرفتم یا نه! این بار آخر، با پرسشی دیگر غافلگیرم کرد. گفت: «زن بگیر هستی!» با خنده گفتم: «اگر خوشگل و جوان و پولدار باشد، چرا نگیرم!» کمی در فکر فرو رفت و با تردید گفت: «همه‌ی اينها هست، ولی تو زن بگیر نیستی! نه، تو زن بگیر نیستی!» بر لبانش هیچ خنده‌ای نبود و آن‌قدر جدی این حرف را می‌زد که ناراحت شدم. با خودم فکر ‌کردم، انگار دیگر به من اعتماد ندارد. ناراحت بودم که برای او آدمی غیرقابل اعتماد باشم. خب، شاید من هم جدی این حرف را نمی‌زدم. شاید بیشتر کنجکاو بودم که ببینم چه کسی را می‌خواهد به من معرفی کند. و شاید او از همین ناراحت شده بود، شاید از همین که می‌دید من اصلا جدی نیستم و دارم به شوخی برگزار می‌کنم. به هر حال، همه‌ی اینها برای این بود که امشب چیزی درباره‌ی او و سلوکش بگویم. text/html سه شنبه، ۲ بهمن ۱۳۸۶ 11:58 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=202 امروز عصر از بخت مساعد در هنگام خروج از دانشگاه به دوست گرامی دکتر وحید، از استادان دانشگاه حقوق، برخوردم. در راه صحبت از دکتر نیک‌پی شد و اینکه برادرش به‌تازگی درگذشته است. بسیار متأسف شدم. با هم به مسجد قائم در چیذر رفتیم. جمعیتی انبوه آمده بود و از بزرگان سیاست نیز در آن مجلس حاضر بودند. برادر دکتر نیک‌پی از جانباز‌ان شیمیایی در جنگ بود. او در سنی که چندسالی از پنجاه گذشته بود دیگر نتوانست به حیات پر از درد و رنج خود بیش از این ادامه دهد. برای او شادی روان و نعمت سرمدی از خداوند متعال آرزو می‌کنم. خداوند به او پاداش و به بازماندگانش صبر دهد. به همکاران گرامی‌ و دانشمندم آقایان دکتر نیک‌پی و دکتر امیرارجمند تسلیت عرض می‌کنم. خداوند رفتگان همه را بیامرزد.      text/html سه شنبه، ۲ بهمن ۱۳۸۶ 3:28 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=201 هیچ با خودتان فکر کرده‌اید که اگر امام حسین (عليه‌السلام) در همین روزگار ما و در یکی از همین کشورهای اسلامی عزیز کنونی زندگی می‌کرد، و می‌خواست از همان کارهایی بکند که در زمان یزید (لعنة‌الله علیه) کرد (براندازی: تغییر حکومت با آراء عمومی، بر هم زدن وحدت مسلمین، بر هم زدن امنیت اجتماعی، مخالفت با ولایت امیرالمؤمنين يا ولی امر مسلمین جهان)، چه بر سرش می‌آمد؟ خب، احتمالات ممکن از این قرار است: (۱) احتمالاً هر روز در راه خانه و کار مورد حمله‌ی گروهی ناشناس قرار می‌گرفت! (۲) چند نفری او را به زور سوار ماشینی می‌کردند و به محلی نامعلوم می‌بردند و هر بلایی می‌خواستند به سرش می‌آوردند؛ (۳) پگاه، او را در کوچه‌ای يا جایی متروک می‌یافتند که خفه شده بود! (۴) ماشينی او را زير می‌گرفت! (۵) یکی از فداییان اسلام او را با چاقو یا تیر می‌زد! (۶) یکی از استشهادیون انفجاری خودش را نزدیک او منفجر می‌کرد! — خب، اینها که گفتيم، البته، همه غیردولتی و غیررسمی و به دست گروههای «خودسر» انجام می‌شد! اما دولت به‌طور رسمی چه می‌کرد؟ — به اتهام براندازی، و چه و چه و ...، بازداشت می‌شد: (۱) در بازداشتگاه دستانش را به صندلی می‌بستند، يا از سقف آويزانش می‌کردند، و چند نفر تا می‌توانستند و تا هرجا که دلشان می‌خواست او را با مشت و لگد می‌زدند؛ (۲) او را ماهها در اتاقی دومتری، تنگ و تاریک و نمور و سرد، محبوس می‌کردند؛ (۳) او را تهدید به آزار همسران و دخترانش می‌کردند و، شاید، عملی هم می‌کردند؛ (۴) بعد از مدتی، شاید، او به هزار گناه نکرده اعتراف می‌کرد و حاضر به مصاحبه‌های مختلف با وسایل ارتباط جمعی می‌شد! (۵) شاید، او از شدت درد و بیزاری از زندگی خودکشی می‌کرد؛ (۶) او مقاومت می‌کرد، و با فشارهای بین‌المللی، يا بنا بر مصلحت نظام، و با سپردن تمامی دارایی خود و نیاکان و بستگانش به عنوان وثيقه، آزاد می‌شد؛ اما با تن و روانی در هم شکسته و رنجور و هزار بیماری لاعلاج — او دیگر نمی‌توانست زندگانی معمول خود را بکند و بقیه‌ی عمرش به معالجه می‌گذشت! (۷) او در دادگاه عدل اسلامی محکوم به اعدام می‌شد، در جایی نامعلوم به خاک سپرده می‌شد، و خانواده و بستگانش از عزاداری منع می‌شدند (انصافاً این چندتای آخر را یزید هم انجام داد! و احتمالاً باید از مواریث او در فقه باشد!). text/html دوشنبه، ۱ بهمن ۱۳۸۶ 2:33 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=200 شب پنجشنبه نشسته بودم بازی «رئال مادرید و مایورکا» را از شبکه‌ی ۳ نگاه می‌کردم. از ابتدا تا انتهای برنامه‌ سخنی منسوب به امام حسین علیه‌السلام هر چند دقیقه یک بار در پايين صفحه نوشته می‌شد و می‌گذشت. آن سخن این بود: مردم بنده‌ی دنیا هستند، دین را تا آنجا می‌خواهند که زندگانی خود را با آن سر و سامان دهند، چون پای امتحان پيش آيد، دينداران اندک خواهند بود! یکی از تعالیم دینی که مرا سخت شيفته‌ی خود کرده است و به آن بسیار اعتقاد دارم همین مفهوم «امتحان» است. به نظر من هیچ چیزی در این جهان به اندازه‌ی مفهوم «امتحان» نمی‌تواند زندگی دنیوی را بی‌ارزش و در عین حال معنادار سازد. و باز می‌دانید که امتحان بی‌محنت نیست. اصلاً ريشه‌اش «مَحَنَ» است و يکی از مشتقاتش «محنة». اکنون نمی‌خواهم به تفصیل در این باره صحبت کنم فقط می‌خواهم بدانم آيا سخن امام حقیقتی تغییرناپذير را بیان می‌کند که در همه‌ی زمانها و مکانها معتبر است، آيا می‌توان از روی سخن او حق و باطل را در هر زمانی شناخت؟ امروز چه کسی در محنت است و چه کسی در نعمت؟ و محنت برخی از کجاست و نعمت برخی دیگر از کجا؟  در این چندروز مطالب خوبی که خواندم اینها بود:  چرا می‌توان گفت حسين (ع) بر يزيد پيروز شد؟ (موسی صدر، تابناک: ۲۲ دی ۸۶)  آن مجمع فضایل و خوبی (بهشتی‌ معز: ۲۴ دی ۸۶)    پس از پنجاه سال: درباره‌ی کتابی از شهیدی (تابناک: ۲۶ دی ۸۶)  بازخوانی گفت و گویی با سیدجعفر شهیدی (ايسنا: ۲۹ دی ۸۶)     تراژدی و حماسه شیعی (کاشی: ۲۹ دی ۸۶)    آموزه‌های راهبردی عاشورا (علوی‌تبار، روزآنلاین: ۳۰ دی ۸۶)  text/html دوشنبه، ۲۴ دی ۱۳۸۶ 1:59 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=199 اول از همه به اطلاع آن دسته از دانشجویان طلبکارم در درس «متون فلسفی (۱)» می‌رسانم که ترجمه‌ی ويرایش‌شده‌ی «فلسفه‌ی سیاسی و اجتماعی کانت» را می‌توانند از اینجا بردارند و بخوانند برای امتحان! و البته خواندن آن برای عموم آزاد است بدون امتحان! در این چندسالی که دارم ترجمه‌ی متون انگلیسی درس می‌دهم هربار خواسته‌ام این متونی را که در سر کلاس برای دانشجویان ترجمه‌ کرده‌ام بردارم و ویرایشی بکنم و منتشر کنم، اما اصلا حوصله‌اش را نکرده‌ام، به دلیل احوالاتی که در این چند سال داشته‌ام. از امسال دیگر نمی‌گذارم وقت از دست برود و کار به آخر ترم بیفتد. حتما برای هرجلسه متنی نوشتاری از آن تهیه می‌کنم تا آخر ترم به مشکل برنخورم! اصلاً به این جزوه‌نویسی دانشجویان نمی‌شود اعتماد کرد. و اما احوالات من در این يک هفته حسابی زمستانی بود و همراه با سرماخوردگی، البته نه با تب و لرز، سرماخوردگی به معنای معمول، نه سرما خوردن به معنای تحت‌اللفظی. واقعاً سرما را خوردم! من اصلا آدمی نیستم که از گرما خوشم بیاید و خوب طاقت سرما دارم، تجربه‌‌ی سرمای ۲۰ تا ۲۵ درجه زير صفر را در کودکی دارم، اما در طی این ۱۰ سال اخير که هوا به‌گونه‌ی بی‌سابقه‌ای گرم شده بود، و اين گرمايش زمين هم حسابی مرا ترسانده بود، هرگز این قدر سرما نخورده بودم که در این یک هفته. اما در کجا؟ در خانه. هفته‌ی گذشته من خود به خود تعطیل بودم و نیازی به بیرون رفتن نداشتم، بنابراین در رفت و آمد یا در خیابانها سرگردان نبودم که سرما بخورم. پس چرا باید سرما بخورم؟ آن هم با پوشیدن دوتا ژاکت و روشن بودن چهار رادیاتور شوفاژ؟ text/html دوشنبه، ۲۴ دی ۱۳۸۶ 1:55 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=198 «مدرنیته» دستاوردهايی تازه‌ برای انسان داشت. انسان پس از هزاره‌ها توانسته بود بر احساس بیگانگی خود با جهان چیره شود و تنهایی خود را بپذیرد و باور کند که به جای انديشه‌ی‌ «رستگاری»، آزاد شدن از زندگی پُرمحنت در زمين و قرار گرفتن در جهانی دیگر همراه با بقا و امنیت و آزادی کامل، در اندیشه‌ی ساختن جهانی برای خود باشد که در آن بقا و امنیت و آزادی وجود داشته باشد. نخستين گام این بود که او ايمان بیاورد چنين کاری ممکن است. انسان خالق و آفريننده است و می‌تواند جهانی به دلخواه خود بیافریند. طبقه‌ای که این وظیفه‌ی تاریخی را در عصر جدید به عهده گرفت «بورژوازی» نام داشت. «بورژواها» شهرنشینانی بودند که در نتیجه‌ی تجارت و کار و کسب ثروت به امکانات لازم برای تحقق بخشیدن به بقا و امنیت و آزادی دست يافتند. text/html يكشنبه، ۱۶ دی ۱۳۸۶ 11:54 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=197 این قدر رفتم تو هوای سالهای قدیم که بالاخره برفی بارید مثل برفهای قدیم. وقتی صبح از پنجره‌ها به بیرون نگاه کردم تا ببینم هوا چطوری است هیچ تصوری از برف در خیابانها نداشتم. روی تراسها و لبه‌ی دیوارها و میله‌های آهنی روی دیوارها برفی نشسته بود، و در حیاط خانه‌ی همسایه هم به نظر نمی‌آمد که برف چندانی نشسته باشد. چتر را برداشتم و زدم بیرون. اما وقتی به حیاط رسیدم جا خوردم و کمی مردد شدم برای رفتن. دانشگاه که کلاسها تعطیل است، آخر برای چه بروم دانشگاه! البته، بعد از ظهر ساعت ۱۳:۰۰ جلسه بود. اما چندان مهم نبود که من باشم یا نباشم. باری، گفتم تا بیرون بروم ببینم چه خبر است. خیابانها گل و شل بود و آب راه افتاده بود، اما به نظر می‌آمد که رفت و آمد ماشینها روان است. دیگه رفتم. راحت به دانشگاه رسیدم. اما وقتی به محوطه دانشگاه قدم ‌گذاشتم تقریباً می‌دانستم که بالا چه خبر است. پله‌ی معروف دانشکده‌ی ادبیات پوشیده از برف بود. اما بالا که رسیدم منظره‌ای تماشایی بود. سی چل سانتی برف نشسته بود و یکی دو تا ماشین در راه رسیدن به جلوی در دانشکده انگار در برف گیر کرده بودند. تا چشم کار می کرد برف همه جا را گرفته بود و تازه به شدت هم می‌بارید. به هر حال، در دانشکده تک و توک کسی را می‌شد دید. آقای دکتر احمدی، رئیس گروه، و خانم نوریان، منشی گروه، به کار روزانه مشغول بودند. رفتم در دفترم و نشستم پشت دستگاه و کمی در اینترنت چرخ زدم. حدود ۱۰:۱۰ بود که تلفن زنگ زد. دوست امريکایی‌ام بود. مدتها بود که صدایش را نشنیده بودم. بعد یکی از دانشجویان کارشناسی ارشد که رساله‌ای درباره «بدن در انديشه‌های فوکو» با دکتر رشیدیان و من گرفته است به سراغم آمد و نشستیم کمی گپ زدیم. ظهر هم رفتم ناهار خوردم. رستوران تازه‌ساز و زیبای دانشگاه خالی بود. اما در محوطه‌ی دانشگاه رفت و آمد دانشجوها زیاد بود. در برگشت برف انبوه را که می‌دیدم به یاد زمستان ۵۸ افتادم، وقتی که بچه‌های کلاس‌مان با گلوله‌های برفی افتاده بودند به دنبال هم، پسرها و دخترها باهم. من در داخل دانشکده بودم که جمشید نفس‌زنان و خندان به سراغم آمد تا بگوید چه شاهکاری زده است. یکی از گلوله‌های برفی را توانسته بود از یقه‌ی باز يکی از بچه‌های دیگه‌ی کلاس بیندازد تو. دستش به یک چیزهایی هم خورده بود! از شادی در پوست نمی‌گنجید. text/html شنبه، ۱۵ دی ۱۳۸۶ 10:25 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=196 در میان آدمهایی که هرروز در جامعه می‌بينيم، گمان نمی‌کنم کسی را بتوان مظلومتر و غریبتر و تنهاتر و بی‌پناهتر از سربازان وظيفه يافت. سربازی دوران برزخی و گاهی دوزخی زندگی پسران است، شکنجه‌گاهی که برای فرار از آن برخی به چه چيزها که متوسل نمی‌شوند. پسر جوان، اگر در شهری دور از زادگاه به دانشگاه نرفته باشد، نخستين بار خود را در محيطی نامأنوس و متجاوز خواهد يافت، محیطی که فرمان بردن در آن اصلی بی‌چون و چراست. هميشه با دیدن سربازان دلم غصه‌دار می‌شود. چندروز پیش وقتی خواندم که سربازی در اصفهان، در بازی پیروزی - سپاهان، در نتیجه‌ی منفجرشدن نارنجک پرتاب‌شده از سوی تماشاگران بینایی کامل هردو چشم خود را از دست داده است، از خشم و ناراحتی به لرزه افتادم. چه مصیبتی! زندگی مردی جوان در آغاز جوانی بدون چشم چگونه خواهد بود؟ چه کسی را باید مسئول شناخت؟ کسانی که سربازان وظیفه را بدون کلاههای ایمنی به ورزشگاهها می‌برند تا آنان را در معرض این‌گونه آسیبها قرار دهند؟ کسانی که در ايجاد نظم در ورزشگاهها روشهای مناسب و درخوری ندارند؟ نوجوانانی که از نتایج عمل خود آگاه نیستند؟ تقدیر یا خدایی که ما را آفریده است؟ باز هم می‌توان پرسید. text/html جمعه، ۱۴ دی ۱۳۸۶ 3:17 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=195 سالها قبل چن کايگه را با فيلمهای تار زندگی (۱۹۹۱) و بدرود مُتعه‌ی من (۱۹۹۳) شناختم و دوست داشتم. اما فيلمی مانند مرا نرم بکش (۲۰۰۲) از او مرا حيرت‌زده ساخت، حيرت‌زده از اينکه چگونه فيلمسازی در طی یک دهه می‌تواند اين قدر نزول کند، و چرا؟ باری، قول (۲۰۰۵) او شايد می‌باید نويد بازگشت به آن قلمروی را می‌داد که او در آن سلطان بود: چين و داستانهای کهنش. متأسفانه، در اين بازگشت گويا زرق و برق و جلوه‌های ويژه و خيل تماشاگر دل از چن کايگه ربوده و او به جای پرداخت شخصيتهای داستانش و عمق بخشیدن به آنها در روایتی که در پیش دارد فقط تماشاگر را می‌دواند تا بی‌تأمل به پايان ماجرا برسد. لذت تماشای فيلم با پايانش به پايان می‌رسد و کمتر چيزی می‌ماند که آدم بخواهد بعد به آن فکر کند. با اين همه، گمان می‌کنم تأملی در نگاه سنتی به «زن» در این فيلم چن کایگه جالب توجه باشد، شايد بد نباشد نقدی فمینیستی از این فیلم بکنیم! text/html پنجشنبه، ۱۳ دی ۱۳۸۶ 3:20 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=194 هفته‌ی ‌گذشته دختر خانم دانشجويی پرسشی از من کرد که سالهاست دختران دانشجو از من می‌کنند: «چرا اين همه در فلسفه و ادبیات با زنان دشمنی هست؟» اين پرسش همواره با پرسشها و گلايه‌های ديگری نيز همراه است، دختران دانشجو نه تنها از سخنان فيلسوفان و هنرمندان درباره‌ی خود ناراحت می‌شوند، بلکه گاهی احساس می‌کنند «زن بودن» نفرينی است که نثار آنها شده است و بايد از اينکه زن به دنیا آمده‌اند و دارای چنين خصوصیات پليدی هستند از خود متنفر باشند. اين رانده شدن از خويش برای بسیاری از دختران جوان دانشجو مايه‌ی نوميدی است، به‌ويژه وقتی می‌بينند که فرزانه‌ترين و بلندمرتبه‌ترين و دانشمندترين و هنرمندترين مردان نيز به چشم خواری در آنان می‌نگرد! ريشه‌ی اين بدگمانی به «زن» و توصيفهای تحقيرآميز او در ميان مردان کجاست و آيا آنچه مردان درباره‌ی زنان می‌انديشند پندار است يا حقيقت؟ آيا مردان حق دارند چنين سخنان و انديشه‌هايی را به زبان آورند؟ يا بايد بعد از اين «زبان بهداشتی‌تری» برای نوشته‌های مردان انتخاب کرد و آنان را وادار به رعایت آن کرد؟ من اکنون فرصت آن را ندارم که به اين پرسشها پاسخ دهم، گرچه به دوست دانشجویم پاسخی دادم. پاسخ تحقیقی و مستند را می‌گذارم برای فرصتی دیگر. اما چه چيز بر آنم داشت که امشب اين چیزها را بنویسم. جمعه‌ شب گذشته «سينما ۴» فيلم قول (۲۰۰۵) را از سينماگر برجسته‌ی چينی چن کايگه به نمايش گذاشت، و احتمالا اين فيلم فردا بعد از ظهر حدود ۱۵:۳۰ باز از شبکه ۴ پخش خواهد شد. دوست داشتم درباره چن کايگه مفصلتر بنويسم، چون از یکی دو فیلم او به‌ويژه خيلی خوشم آمده است. اما وقتی خواندم که درباره‌ی او ويژه‌نامه‌ای منتشر شده است، و آن را نديده‌ام، باز از نوشتن منصرف شدم. با اين همه، اکنون نمی‌توانم جلو خودم را بگیرم، به شما توصيه می‌کنم اگر اين فيلم را نديده‌ايد ببينيد. فرداشب چيزی درباره اين فيلم ‌می‌نويسم. text/html چهارشنبه، ۱۲ دی ۱۳۸۶ 12:30 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=193 اگر از من بپرسند، «چه چیز را "علت" مشکلات اقتصادی کشور می‌دانی؟» می‌گويم: «ناامنی روانی». و اگر باز بپرسند، «چه چیز را "علت" ناامنی روانی می‌دانی؟ می‌گويم: «بی‌ثباتی سياسی». و اگر باز بپرسند، «چه چیز را "علت" بی‌ثباتی سیاسی می‌دانی؟ می‌گويم: «نداشتن نظامی مشخص از حیث سياسی، چه به صورت استبدادی و چه به صورت دموکراتیک و چه به هر صورت دیگری؟» و اگر بگويند «اين حرف يعنی چه؟» آن وقت می‌گويم: اگر در زمان حاضر در هر ساعتی از روز و شب تلویزیون این مملکت را باز کنيد و شبکه ۱ آن را ببینید، و شلیک خمپاره‌ها و موشکهای کاتیوشا و حرکت سربازان و کامیونها را مشاهده کنید و سرودهای حماسی را بشنوید، آن وقت اگر تازه به اين کشور قدم گذاشته باشید، پیش خود خیال می‌کنید که با کشوری در حال جنگ رو به رو هستید! این تصور شما شاید با واقعیت امروز ايران سازگار نباشد، اما با «حقيقت» آن سازگار است. بدین معنی که ما دست کم از سال ۵۹ به این سو به‌طور علنی و رسمی در حال جنگی فرسايشی و تمام عیار هستیم. این جنگ هرروز جبهه‌های تازه‌ای برای خود می‌گشايد: (۱) جنگ «پيروان خط امام» با «لیبرالها» و ديگر مخالفان و معاندان؛ (۲) جنگ با دانشگاه (انقلاب فرهنگی)؛ (۳) جنگ با دشمنان متجاوز بعثی؛ (۴) جنگ با تهاجم فرهنگی: رويش فرهنگ طبقه‌ی متوسط جدید؛ (۵) تجزيه و اختلاف در درون: جنگ با غيرخودی‌ها — ريزشها و رويشها؛ (۶) جنگ بر سر انرژی هسته‌ای؛ (۷) باز روز از نو روزی از نو: پايان چرخه‌ی اول و از سرگیری همان شعارها عليه خودی‌های دیروز و دشمنان امروز. در این سی سال در قلمرو سیاست جنگی دائمی وجود داشته است از برای قدرت و اين قدرت نامطمئن از آينده‌ی خود، و اتباعش نامطمئنتر از او، فقط به يک چيز می‌انديشند: چگونه می‌باید از برای روز مبادا بيشتر اندوخت؟ هیچ‌کس به اين نمی‌انديشد که چرا اين روز مبادا بايد فرا رسد، و اگر قرار است فرا رسد چگونه می‌بايد جلو آن ایستاد؟ و از وقوعش مانع شد؟ هيچ‌کس نمی‌انديشد که اگر روز مبادا فرا رسد هيچ کدام از اين اندوخته‌‌ها گرهی از کار کسی نخواهد گشود؟ هرگز.  پی‌نوشت: درباره فلسفه و فرهنگ (ايسنا) text/html سه شنبه، ۱۱ دی ۱۳۸۶ 1:16 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=192 روزهای عيد فرصتی است برای ديدار خويشاوندان، به بهانه‌ای، يا به مناسبتی که مثلا بگویی می‌خواهم تکلیفی دینی يا آيينی انجام دهم، به جا آوردن به اصطلاح «صله‌ی رحم»، و مثلاً نمی‌خواهم مزاحم‌تان شوم يا خلوت‌تان را بر هم زنم، يا نمی‌خواهم لقمه‌ای از سفره‌تان بربایم، و به بازپيوستن پيوندهای خويشاوندی آمده‌ام! بدين گونه است که به ديدار کسانی می‌روی که از قديمترين زمانها يادشان در ذهنت مانده است، و در روزهايی دور روزهايی خوش را با آنان سپری کرده‌ای، در روزگاری که روزگاری نبود به پستی امروز. روز عید را رفتم به دیدن سادات فامیل. اما عيد کجا بود، جشن کجا بود، هنوز اندکی ننشسته‌ای «این خلق پُرشکایت گریان»، چنان از زندگی می‌نالد که گويی يا به نان شب مانده است يا اثاث خانه‌اش را صاحبخانه به خیابان گذاشته است. نه، غصه‌ اين نيست که ندارند، غصه اين است: دارد از کف‌مان می‌رود! می‌بینی چه سودی دارند می‌برند! شش ماه پيش، دوستی به من گفت بیا ملکی بخریم به شريکی. دستم تنگ بود. ملکی داشتم می‌خواستم بفروشم و خريدار نداشت. او رفت شریکی ديگر پیدا کرد و آن ملک را خريد. می‌دونی، حالا بعد از شش ماه چقدر به او منفعت می‌دهند و او نمی‌فروشد: ۱۵۰ ميلیون. حالا، فکر می‌کنی چقدر سرمايه گذاشته است که در طی ۶ ماه اين‌قدر نفع می‌برد: ۱۸۰ ميليون؟ من سی سال است کار کرده‌ام ۱۵۰ ميلیون در نياورده‌ام. حالا، در عرض ۶ ماه يکی می‌آيد و ۱۵۰ ميلیون می‌زند به جيب. text/html چهارشنبه، ۵ دی ۱۳۸۶ 12:06 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=191 دیشب تا يک و نیم نشستم و بحث ديدنی فوتبال با صفایی فراهانی را از برنامه‌ی «۹۰» ديدم. چون صبح ساعت ۸:۰۰ کلاس داشتم ديگر طاقت نیاوردم تا آخر بنشینم، اما گمان هم نمی‌کنم چيز بيشتری در اين باره داشت. بايد بگويم بسيار خوشم آمد از متانت و بزرگواری و سنجيد‌ه‌گويی و ادب آقای صفايی فراهانی که واقعاً در ميان مديران «جمهوری اسلامی» نادر و حيرت‌انگيز بود! هفته‌ی پيش وقتی آقای رئيس جمهور درباره‌ی فوتبال سخن می‌گفت، اصلاً نفهميدم که منظورش چيست، وقتی از يک طرف می‌گفت «من به علی‌آبادی گفتم برود فوتبال را درست کند»، لابد مثل همه‌ی کارهای ديگری که در اين چندسال درست شده است، و وقتی از طرف ديگر می‌گفت، «علی‌آبادی اشتباه کرد که رفت خودش را نامزد کرد و من به او گفته بودم اين کار را نکند!» روز بعد از اين مصاحبه، با هرکس که صحبت می‌کردم می‌گفت واقعاً نفهميده است که ايشان چه می‌گويد: چون هرچه می‌گفت بعد رد می‌کرد يا پس می‌گرفت و معلوم نبود چگونه متوجه نمی‌شود اين همه تناقضها را. باری، شگردهای تلويزيونی فردوسی‌پور و دبیر فدراسیون و سخنگويش هم جالب بود. با اينکه صفايی فراهانی خيلی زود روشن کرد که مصاحبه‌هايش بعد از عمل انجام‌شده‌ی رئیس تربیت بدنی به چه منظور بوده است، تنها کاری که آن دو مقام می‌توانستند انجام دهند «دروغگو» ناميدن صفايی فراهانی، بدون هيچ گونه پروايی از تبعات قضايی اين اتهام، و توسل به حرفها و مدارک آينده و مصلحت ندانستن اوضاع کنونی و... بود، اما معلوم نبود که اين همه صبر و اين همه تعجيل و اشتياق به «خدمت به مردم» چگونه می‌توانست جز با تکرار صدباره‌ی يک اتهام و اتهامهای بی‌شمار ديگر پايه و اساسی داشته باشد؟ در اين ميان «نود» هم با مصاحبه با اشخاص ناشناسی درباره‌ی وضعيت فدراسیون (فقط يک نفر معلوم بود که داريوش مصطفوی است و بقيه هيچ‌زيرنویسی مسئوليت و آگاهی آن اشخاص را در موضوع مورد بحث نشان نمی‌داد) فقط به تحريک عواطف می‌پرداخت و فردوسی‌پور هم که کم آورده بود فقط می‌خواست هرچه زودتر «تکليف» روشن شود. خنده‌دارترين صحبت ديشب هم مانند هميشه به فيروز کريمی اختصاص داشت که می‌گفت «طالب‌لو باید در آينده از کيان فوتبال و "قداست فوتبال" ما دفاع کند!» بيچاره، اين قدر برای هماهنگی با نظام و دفاع از ارزشهایش عجله داشت که به شمار «مقدسات» در دست احداث «قداست فوتبال» را هم افزود! باری، ماجرای اخير فدراسیون فوتبال می‌تواند موضوع جالبی برای تحقيق درباره‌ی رابطه‌ی «دموکراسی، فوتبال و جهانی‌شدن» باشد. شايد بد نباشد کسی به اين مسأله بپردازد. text/html يكشنبه، ۲ دی ۱۳۸۶ 1:46 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=190 شاید بارها شنیده باشید يا با خود گفته باشيد: «فلان به زور هم نمی‌توانست ديپلم بگيرد تا چه رسد کنکور قبول شود، اما رفت خارج و دکتر برگشت، و حال آنکه شاگرد اول‌های همکلاس و دانشگاه‌رفته‌اش هنوز ليسانس نگرفته بودند!» يا «فلان به زور هم نمی‌توانست اينجا دو جمله انگليسی ترجمه کند، اما رفت خارج و حالا مثل بلبل انگليسی حرف می‌زند و ...». یا «فلان نه قيافه‌ی درست و حسابی داشت و نه سر و وضعی، حالا تيپی زده نگو و نپرس». واقعاً اين خارج چه کار می‌کند که تنبل‌ترين دانش‌آموزان و دانشجويان هم دکتری می‌گيرند و بی‌عرضه‌ترين آدمها هم به جايی می‌رسند؟ البته، شايد به گمان ما. پاسخ را بارها داده‌اند: «غرب از ميانمايگان سرآمد می‌سازد، ما از سرآمدان‌مان ميانمايه می‌سازيم!» ما در اينجا خُرد می‌شويم، چون هزاران ديوار رو به روی‌‌مان می‌کشند. چون هزاران کس هست که بخواهد ما کوچک شويم، خُرد شويم و نابود شويم. اينجا فقط يک تن باید بزرگ باشد، جايی برای همه نيست. و ما خرد می‌شويم با فشار هر دستی. اين است که تنها فرار زندگی ما را می‌سازد. از روستا به شهر می‌گريزيم و از شهرستان به مرکز استان و از مرکز استان به پايتخت. اما باز هم جا کوچک است. می‌گريزيم به آخرين نقطه‌ی جهان. آنجا بزرگ می‌شويم. اما برای چه کسی؟ برای خودمان. text/html سه شنبه، ۲۷ آذر ۱۳۸۶ 2:09 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=189 چندشب پيش وبلاگ دخترخانم باهوش و موفق، در تحصيل (دانشجوی دوره دکتری)، اما زودرنجی را می‌خواندم که گفته بود ديگه زده زير همه‌چيز و دارد می‌رود! نوشته‌ی او مرا به ياد گفت و گويی انداخت که چندی پيش با دوست فرزانه و کهنسالی داشتم. او می‌گفت، «امروز وقتی با پسران جوان صحبت می‌کند از شور و شوق عظيمی که در همه‌ی آنان برای رفتن وجود دارد به تعجب می‌افتد، اما تعجبش وقتی بيشتر می‌شود که می‌بيند اين ميل به رفتن حتی در «دختران» جوان نيز به‌وفور وجود دارد. گمان می‌کنم در اين چندماه از صدمين بار هم گذشته باشد که چنين چيزی را می‌خوانم و البته عجبی نیست. اما چرا دوست بزرگوارم از رفتن «دختران» متعجب بود؟ text/html شنبه، ۱۷ آذر ۱۳۸۶ 10:52 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=188 حکایت اين پسرکی که یکی دو روز پيش «هشت نفر» را در مرکز خريدی، در اوماها، در نبراسکای امریکا، به گلوله بست و بعد خودش را کشت مرا به ياد داستانی از سارتر، در مجموعه داستانهای کوتاه «ديوار» انداخت: «اروستراتوس». سارتر در آنجا با استفاده از داستان تاريخی «هروستراتوس»، کسی که معبد آرتمیس در افسُس، يکی از عجايب هفتگانه‌ی جهان باستان را برای رسیدن به شهرت به آتش کشيد، داستانی می‌گويد درباره‌ی بی‌معنایی زندگی کارمندی که می‌خواهد با کشتن افراد ناشناس و قتلی بدون انگیزه‌ی قابل فهم «معنا»یی برای زندگی خودش دست و پا کند و از سبکی تحمل‌ناپذیر وجودش بکاهد: خودش را در تاريخ به ثبت برساند! اروستراتوس مدرن سارتر با خود می‌انديشد که هيچ کسی که کار درخوری برای بشریت انجام داده باشد سهمی از شهرت و بنابراین ماندگاری در تاريخ نخواهد داشت: چه کسی می‌داند که معبد باشکوه آرتمیس را چه کسی یا چه کسانی ساختند؟ اما همه می‌دانند که چه کسی آن را آتش زد! آيا اين خود دليلی بر آن نيست که «شرّ» بسیار ماندگارتر از «خير» است و انسان «نیکی» را فراموش می‌کند، اما «بدی» را به خاطر می‌سپارد؟ text/html سه شنبه، ۱۳ آذر ۱۳۸۶ 1:06 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=187 خواندن برخی نوشته‌ها حسی از شگفتی و درماندگی و خشم در آدم برمی‌انگيزد. بدترين نوشته‌ها از نظر من نوشته‌هايی است که مجموعه‌ای از اسمها و صفتهای متضاد را کنار هم می‌نشانند و آن وقت می‌خواهند درباره‌ی يکی از آن صفتها و اسمها داوری نيز بکنند. کسی که ديگران را «ميانمايه» می‌نامد يقيناً «خودشيفته» است و نه تنها باید از اين «خودشيفتگی» شاد باشد بلکه بايد با غرور و دليری در پای آن نيز بايستد. فريدريش نيچه که در ناميدن «همعصران» خود به «ميانمايگی» بسی گشاده‌دست بود بی‌هيچ شرمندگی «خودشيفته» بود و از آن باک نيز نداشت. او ستاينده‌ی غرور نيز بود. از همين رو، همه‌ی ناقدان او بر «خودشيفتگی» بی حد و حصرش انگشت گذارده‌اند و او را نکوهيده‌اند. اما، در کشور ما، که دشنامهای تازه و خوش‌آوا زود دزديده می‌شوند، چيزی که همواره فراموش می‌شود «انسجام» است. از همين رو، کسی که ديگران را «ميانمايه» می‌نامد نه تنها از «خودشيفتگی» خود غفلت می‌کند، بلکه در همان حال اين «ميانمايگان» را به «خودشيفتگی» نيز نکوهش می‌کند! به راستی، چگونه می‌توان کسانی را به «ميانمايگی» نکوهيد و در همان حال «خودشيفته» نبود و باز بر «خودشيفتگی» اين «ميانمايگان» نگونبخت اصرار ورزيد؟ آيا اين غیر از اين است که هنوز «ميانمايگی» نيز در کار نيست؟   text/html شنبه، ۱۰ آذر ۱۳۸۶ 9:48 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=186 اين «کاريکلماتور» جواد مجابی را سالهاست که به ياد دارم و بسيار دوست دارم — گمان می‌کنم در ماهنامه‌‌‌ی «ستاره سينما» بود، به سردبیری اسماعیل نوری‌علاء، در سالهای ۵۲ يا ۵۴، که آن را نخستين بار ديدم و نه تنها در دفتر يادداشتهايم نوشتم بلکه همواره به خاطر سپردم. به راستی که بهترين سخن سخنی است که آن را به خاطر بسپرند و همواره با خود تکرار کنند. «کاريکلماتور» اصطلاحی بود که نخستین بار احمد شاملو در سال ۴۶ يا ۴۷ برای جملات کوتاه و تصویری و پرمغز پرویز شاپور به کار برد. شايد شاملو به اين دليل اين «اصطلاح» را ساخت که پرويز شاپور کاريکاتوريست بود و به نويسندگی روی آورده بود. در آن سالها هنوز کسی نيچه يا ويتگنشتاين را چندان نمی‌شناخت، و ميلی به تقليد از آنان به وجود نيامده بود، اما ميلی به وجود آمده بود به گفتن سخنان حکيمانه‌ای که سرشار از معنا و به گونه‌های مختلف تأویل‌بردار بود. استفاده از «آفوريسم» يا کلمات قصار و سخنان نغز، البته تاريخی کهن دارد، و شايد همزاد با شعر باشد، شعر منظومی که می‌خواهد کلام حکمت باشد. در ميان فيلسوفان و شاعران باستان و سپس در جهان اسلام نيز در ميان فيلسوفان و حکيمان و شاعران و صوفیان نيز اين گونه سخنگويی ارج و قرب بسیار داشت و يکی از دلايل عامه‌پسندی حکمت آنان همين سخنان نغز بود. باری، اکنون سخنم چيز ديگر است. text/html يكشنبه، ۴ آذر ۱۳۸۶ 11:23 عصر http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=185 يکی دو هفته پيش، در اواخر هفته (چهارشنبه ۲۳ آبان)، در «انجمن فلسفه» به مناسبت «روز فلسفه» مجلسی برگزار شد که استادان و سروران و همکارانم در آن درباره‌ی «خود» و «ديگری» و «گفت و گو» سخن گفتند و من در يادداشت قبل گزارشی از آن دادم. دوستان «شهروند امروز» اين سخنان را در شماره‌ی اخير مجله، امروز، آورده‌اند. من هم به همين مناسبت يادداشتی نوشتم که در همين شماره منتشر شد. چنانچه مایل باشید اين يادداشت را می‌توانید در زیر بخوانيد. text/html سه شنبه، ۲۹ آبان ۱۳۸۶ 2:42 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=184 چهارشنبه و پنجشنبه در «مؤسسه پژوهشی/انجمن حکمت و فلسفه» دو مجلس فلسفی برقرار بود که به هيچ کدام نرسيدم. به‌ويژه می‌خواستم در مجلس پنجشنبه حاضر باشم تا هم عذر تقصیری به جا آورده باشم برای ندادن مقاله و هم دیداری تازه کنم با استادانم و هم برخی دوستان را ببینم که معمولا در اين گونه مواقع می‌شود ديدشان. اما اين رفتن به مرکز شهر و برگشتن از آن آن‌قدر برایم سخت شده است، که فقط باید اجباری شدید وادار به این کارم کند. باری، معلمی هرگز آرزوی شغلی من نبوده است و، علاقه و عشقم نيز، و اگر دست تقدير از آستين استادانم بيرون نمی‌‌آمد و مرا بدین راه نمی‌انداخت هرگز بدين راه قدم نمی‌گذاشتم. من حيات شغلی خودم را چه به عنوان ويراستار و چه به عنوان مترجم و چه به عنوان آموزگار مديون استادانم هستم، و در زمانی که يافتن کار با مشکلات بسيار رو به رو بود و به واسطه‌های قدرتمند نياز داشت، من بی‌هيچ قوم و خويشی و تعهد فکری و مرامی به گروهی خاص، به آسانی توانستم در مراکزی مشغول به کار شوم که برای برخی حسرت و آرزو بود. از همين رو در اين سالها بسيار دشمنيها ديده‌ام و تلخکام بوده‌ام. گاهی با خودم فکر کرده‌ام که کاش کسی از من حمايتی نمی‌کرد و راهی ديگر در زندگی پيش می‌گرفتم — راهی که چه بسا امروز زندگيم را بهتر از آنی می‌کرد که امروز هست. text/html دوشنبه، ۲۱ آبان ۱۳۸۶ 2:02 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=183 امروز عصر به خانه که آمدم همينکه قدم به راهرو گذاشتم آقا جمال منتظر بود تا «بخارا ۶۲»، مزين به تصوير جناب عزت‌الله فولادوند، را از زير پيشخوان بيرون بياورد و به دستم بدهم. از انتشارش آگاه بودم و يکی دوسالی است که به لطف آقای دهباشی تقریباً همه‌ی شماره‌های منتشرشده‌ی بخارا به رايگان به دستم رسیده است. باری، ديدار مردی همچون عزت‌الله فولادوند، که بی‌نياز از هرگونه لقب و عنوان، افتخار فرهنگ ما در اين دو سه دهه‌ی اخير است همواره برایم شادی‌آفرين و دانش‌افزا بوده است، چه در ديدار شخصی، و چه در ديدار نوشتاری. علی دهباشی چه در «بخارا»، و چه پيشتر در «کلک»، همواره مقاله‌ای به تأليف يا ترجمه‌ی استاد عزت‌الله فولادوند را در آغاز مجله قرار داده است و با اين کار بر اشتهای خواننده برای مطالعه‌ی مجله تا انتها بسی افزوده است. حسرتی که من هميشه داشته‌ام، حسرتی که برای خودم نبوده است، همواره اين بوده است که ای کاش برخی کتابها که استاد فولادوند در واپسين سالهای دهه‌ی ۵۰ و سپس دهه‌ی ۶۰ بر خوان زبان فارسی نهاد، دست کم یکی دو دهه پيشتر در اختيار خوانندگان و روشنفکران کشور ما قرار می‌گرفت، اگر کتابهایی همچون «خشونت» و «انقلاب» هانا آرنت يا «جامعه‌ی باز و دشمنان آن» کارل پوپر در دهه‌ی ۴۰ يا آغاز ۵۰ در اختيار خواننده‌ی فارسی زبان بود ما امروز چه سرنوشتی می‌داشتيم؟ نمی‌دانم. اما مطمئنم هرچه بود بهتر از اين بود. بيشترين زیانی که هر جامعه‌ای می‌بيند از نادانی روشنفکرانش است، من دست استاد فولادوند را می‌بوسم، که دست کم برای خودم در سالهای خانه‌نشينی ۵۹ تا ۶۳، بهترين مونس و همدم و استاد را فراهم کرد. در اين شماره‌ی بخارا مصاحبه‌ی سيروس علی‌نژاد با عزت‌الله خان فولادوند منتشر شده است. اين مصاحبه سال گذشته در «بی بی سی» منتشر شده بود. دوستانی که مايل باشند در فضای اينترنت به مطالعه‌ی اين گفت و گوی خواندنی بپردازند. آن را می‌توانند در زير بيابند. (يافتن فيلترشکن با خودتان!) گفتگو با عزت الله فولادوند: چرا به ترجمه روی آوردم اهميت 'لحن در ترجمه' در گفتگو با عزت الله فولاد وند فهرست آثار عزت الله فولادوند text/html يكشنبه، ۲۰ آبان ۱۳۸۶ 2:13 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=182 در اين چند هفته‌ای که گذشت حال خوشی نداشتم.‌ «خواندن» چند خبر مرگ هم بر آن افزود. نخستين خبر دو سه هفته‌ پيش بود، وقتی آن «داستان هولناک» را خواندم. و البته اين اولين بار نبود که چنين داستانی می‌شنيدم يا می‌خواندم. بعد از ۵۷ ديگر از اين چيزها فراوان بوده است و فراوان شنيده‌ام و خوانده‌ام! دختر خانم دانشجو - دکتر ۲۷ ساله‌ای خودکشی کرد يا کشته شد! در همان روزها باز خبری خواندم درباره‌ی مرگ يکی از دانشجويان دکترای علوم اجتماعی دانشگاه تهران، در حادثه‌ی رانندگی، مرحوم دکتر يحيی امامی، که ۳۸ سال بيشتر نداشت. و سرانجام، مرگ شاعر، دکتر قيصر امين‌پور، در ۴۸ سالگی، آن هم به‌واسطه‌ی عوارض ناشی از يک حادثه‌ی رانندگی در ۸ سال پيش. دکتر ناصر فکوهی در مراسمی که برای مرحوم امامی برپا شده بود از دلالتهای انسان‌شناختی مرگ بحث کرده است: ديالکتيک مرگ و فراموشی. اما مرگ وجهی ديگر نيز دارد: يادآوری. «مرگ ديگری» می‌تواند «يادآور» مرگ خود ما باشد. شايد اولين بهت ما از شنيدن خبر مرگ هرکسی همين باشد: او مرد. من هم می‌ميرم. و اين آدم را اندوهگين می‌کند. با خود می‌گويد چه سود از همه‌ی اين کوششها و رنجها. چه باقی می‌ماند؟ هربار که کسی می‌میرد، می‌توان پرسيد: چه بُرد و چه به جا گذاشت؟ من هربار که به یاد مرگ می‌افتم تنها این سؤال را از خودم می‌کنم. اما راستی وقتی به مرگ این سه تن که از حیث سنی فاصله‌ای به تقریب ده ساله با يکديگر دارند می‌نگرم، بیشتر درباره‌ی سرنوشت نسل فرهیخته‌ای نگران می‌شوم که در این سرزمین زندگی می‌کند. هر سه تن جان خود را بر اثر «تصادف» از دست داده‌اند. دست تصادف یکی را صبحگاه با مأموران منکراتی رو به رو می‌کند و به مسلخ می‌کشاند و ديگری را بی‌احتیاطی رانندگان به سوی مرگ سریع یا مرگ تدریجی می‌راند. آيا بهای مرگ و زندگی ما همين است که به تصادف زنده باشيم و به تصادف بميريم؟ پ.ن. سایت مرا «بلاگ‌رولینگ» مدتی است که پينگ نمی‌کند. کسی می‌داند چرا؟ text/html پنجشنبه، ۳ آبان ۱۳۸۶ 3:52 صبح http://www.fallosafah.org/main/weblog/feed.xml محمد سعيد حنايي کاشاني www.fallosafah.org/main/weblog/Item_view.php?item_id=181 من باز فتيله‌سوز شدم. نمی‌دانم باز اين کدام قبضی بود که به من رسيد و يک باره مرا از کار و زندگی انداخت. سالهاست که با خودم می‌گويم ديگر تمام شد. اما تمام نشد. تمام نمی‌شود. مثل يک اختاپوس افتاده رويم و ول کن هم نيست. هر دستش را که می‌زنم باز يک دست ديگرش را دراز می‌کند و باز ... ای خدا! تا کی! خب، هفته‌ی گذشته روزهای خوشی داشتم. چهارشنبه را نشستم دوتا فوتبال محشر نگاه کردم پشت سرهم: انگليس - روسيه؛ فرانسه - ليتوانی. بيچاره انگليسيها. حالا شده‌اند محتاج لطف اسرائيل. اگر اسرائيل بتواند همان کاری را که گرجستان با اسکاتلند کرد، با روسيه بکند، انگليس بختی برای صعود دارد، وگرنه شايد اصلا هيچ تيمی از بريتانيای کبير در جام ملتهای اروپای ۲۰۰۸ اتريش - سويس حاضر نباشد. خب، اسرائيل حالا شايد با يک برد کوچک بتواند کاری با دلهای انگليسيها بکند و منتی بر سر آنها بگذارد که هيچ پولی نکند و نتواند! پنجشنبه هم رفتم يک کنسرت اشرافی، با موسيقی ايرانی، و خيلی لذت بردم و کاملا احيا شدم. چقدر خوب است آدم هفته‌ای يک بار هم که شده برود کنسرت. واقعاً که هيچ چيز به اندازه‌ی موسيقی با روح آميخته نيست — «دورباد از ما روزی که در آن رقصی نکرده باشيم و آوازی نخوانده باشيم — چنين گفت نيچه!». کدام «ميوه‌ی ممنوعه»؟ اما هفته‌ی گذشته جوکهای بامزه‌ای هم در باره‌ی اين مجموعه‌ی تلويزيونی ماه رمضانی — «ميوه‌ی ممنوعه» — شنيدم، که گرچه هيچ قسمتی از آن را نديده‌ام، جز چندنما، اما از آنچه درباره‌اش شنيده‌ام و خوانده‌ام، يکی دوتا استعاره‌ی خوب برای تأويل و تفسيرهای «باطنی» در آن ديده‌ام! — خب منتقد گاهی می‌تواند کاری کند که فيلمی توقيف شود و ديگر کسی حتی جرأت نکند نامی از آن ببرد! اولين جوک پيامکی را دوستی برايم تعريف کرد که می‌گفت داغ داغ است: «طرح تعويض همسران فر